ساراپشىلار كليماتتىق وزگەرىستەردىڭ كەسىرى, ياعني تەرىس سالدارى – بولاشاقتىڭ ءىسى ەمەس, بۇل ءبىزدىڭ بۇگىنىمىز دەپ دابىل قاعىپ جۇرگەلى قاشان؟! جاھاندىق جىلۋ, كليماتتىق وزگەرىس دەمەكشى, تۇسىنىكتى بولا ءتۇسۋ ءۇشىن ايتايىقشى, ەگەر ادامنىڭ دەنە قىزۋى 2 گرادۋسقا عانا كوتەرىلسە ءحالىمىز نەشىك, ال 3-4 گرادۋسقا كوتەرىلسە دەنساۋلىق ءۇشىن قاتەرلى ەكەنى بەلگىلى. كۇن رايىنىڭ وزگەرۋى, اپاتتى ورمان ورتتەرى, قۋاڭشىلىق, اتموسفەراعا قاۋىپتى قوقىستار سىندى جاھاندىق ماسەلەلەردى شەشۋ سانالى قوعامنىڭ اۋىزبىرشىلىگىن كۇتەدى.
ايتقانداي, شۆەتسيانىڭ قوقىسى تاۋسىلىپ, قايتا وڭدەلەتىن پلاستماسسادان باسقا تۇرمىستىق, باسقا دا قالدىقتاردى شەتەلدەردەن يمپورتتاۋعا دايىن ەكەنى تۋرالى حابار الەمدى ءدۇر سىلكىندىردى. شۆەتسيادا قاعاز, شىنى, كارتون, مەتالل جانە باسقا تۇرمىستىق قالدىقتارعا ارنالعان بولەك-بولەك 6-7 قوقىس جاشىكتەرىنەن باسقا, قايتا وڭدەلمەيتىن قالدىقتارعا ارنالعان قوقىس جاشىكتەرى بار. ستوكگولمدە كىشكەنتاي بالالار كامپيتتەردى دە كوشەگە تۇگىل, ارناۋلى جاشىگى بولماسا, باسقا جەرگە دە تاستامايدى. مۇنداي داعدىلار بالاباقشا مەن مەكتەپتە ۇيرەتىلەدى. شۆەتسيادا قوقىستى دۇرىس ەمەس كونتەينەرگە تاستاعانى ءۇشىن ايىپپۇل سالىنادى.
بۇل ەل سوناۋ 1961 جىلدان بەرى قالدىقتاردى جەراستى گاز قۇبىرلارى ارقىلى تاسىمالدايدى. بارلىق قالدىقتىڭ تەك 7%-ى عانا پوليگونعا جونەلتىلەدى, ال قالعانى نە ورتەلەدى, نە قايتا وڭدەلەدى. ستوكگولم قالاسى ەنەرگيانىڭ 45%-ىن قوقىس-قالدىقتاردان شىعارىپ الادى. قوقىس-قالدىقتاردىڭ قازىرگى تاپشىلىعى شۆەدتەر ءۇشىن ۇلكەن پروبلەماعا اينالۋى مۇمكىن, سەبەبى ولار جىلۋدىڭ جانە ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ كوپ بولىگىن قالدىقتاردان الادى.
ەۋرازيالىق مەديا فورۋم اياسىندا ەكولوگيالىق سەسسيا وسى ماسەلەلەرگە ارنالدى. وندا ءارتۇرلى ەلدەردىڭ ساراپشىلارى, عالىمدار, بيزنەس وكىلدەرى جانە ازاماتتىق بەلسەندىلەر ماڭىزدى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن نە ىستەۋگە بولاتىنىن تالقىلاعانىن ەستىدىك. كليماتتىڭ وزگەرۋىنە قاتىستى ماسەلە ءبىزدى اينالىپ وتكەن جوق. بيىل ەلىمىزدىڭ كەيبىر ايماقتارىنداعى قۋاڭشىلىق كەسىرىنەن تالاي مال قىرىلىپ, قالعانى توپىراق شايناعانىن كوردىك.
«ماسەلەن, افريكا, اۋعانستان سياقتى ايماقتارعا قاراساڭىز, ول جەرلەردەگى كليماتتىق وزگەرىستەردىڭ سالدارىنان تۋىنداپ جاتقان كەلەڭسىزدىكتەردى كورەمىز. اتاپ ايتقاندا, بۇل ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرى, ال ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعى شيەلەنىستەرگە, شيەلەنىستەر كوشى-قونعا, كوشى-قون تەڭسىزدىك سياقتى باسقا دا ادىلەتسىزدىكتەرگە دۋشار ەتىپ وتىر. بۇل بولاشاقتىڭ ماسەلەسى ەمەس, بۇل قازىردىڭ وزىندە بولىپ جاتىر, بىراق ازىرگە ءبىز ونى جەكە كەزدەستىرمەيمىز, ءتۇسىنۋ جانە ۇعىنۋ قيىن. كليماتتىڭ وزگەرۋىن بارلىق ەل ءالى بىردەي سەزىنبەي وتىر. بىراق پاندەميا بىزگە ماسەلەلەردىڭ وقشاۋلانباعانىن, ورتاق شەشىمدەردى قاجەت ەتەتىن ورتاق ماسەلەلەر بار ەكەنىن ۇيرەتتى», دەيدى قايىرىمدىلىقپەن اينالىساتىن ءارى ادام قۇقىعىن قورعايتىن قوزعالىس بەلسەندىسى جانە ۇلىبريتانياداعى ءبىلىم بەرۋ امباسسادورى نازانين الاكيدجا.
ەڭ ناشار ستسەناري قازىردىڭ وزىندە ورىن الىپ جاتقانىن بريۋسسەلدەگى ەۋروپالىق مەكتەپتىڭ فيلوسوفيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى مەتتيۋ پاي دا ايتادى. عالىم «ەگەر الداعى 10 جىلدىڭ كەلەشەگى تۋرالى ايتاتىن بولساق, وندا ءبىز تەمپەراتۋرانىڭ تاعى 3-4 گرادۋسقا ارتۋىنا بەت الدىق», دەيدى. بۇل كوپ پە, الدە از با؟ جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن پاي ادامنىڭ دەنە قىزۋىمەن سالىستىردى. ء«بىز قازىر اتموسفەراداعى پارنيكتىك گازداردىڭ شوعىرلانۋى تاريحي دەڭگەي عانا ەمەس, بۇرىنعى انتيرەكوردتاردى اسىرىپ جىبەرەتىن جاعدايعا تاپ بولدىق. ەڭ سوراقىسى, شىعارىندىلاردىڭ قارقىنى ءالى دە ارتىپ كەلەدى», دەيدى م.پاي.
ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن كۇش-جىگەر تەك مەملەكەتتەردى عانا ەمەس, بارلىق مۇددەلى تاراپتاردى, سونىڭ ىشىندە ەكولوگيالىق كۇن تارتىبىندەگى ءرولى ارتىپ كەلە جاتقان ءىرى بيزنەستى دە بىرىكتىرۋگە ءتيىس.
ساراپشىلار قازىر تۇراقتى دامۋدىڭ كۇن ءتارتىبى ءىرى بيزنەستىڭ كۇنكورىسى ءۇشىن قاجەتتىلىككە جانە جالعىز مۇمكىندىككە اينالعانىن العا تارتادى. ءىرى كومپانيالار ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسى بىلەتىن رەتتەۋشى ورگاندار, ازاماتتىق قوعام, تۇتىنۋشىلار تاراپىنان كوبىرەك قىسىم كورەدى. ياعني ەكولوگيا مەن قورشاعان ورتاعا قامقورلىق جاساۋ بۇگىندە بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ كورىنىسى عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ايتارلىقتاي باسەكەلەستىك ارتىقشىلىققا اينالىپ كەلەدى. مۇنى الەمدەگى الپاۋىت كومپانيالار نەعۇرلىم تەرەڭىرەك تۇسىنسە, سوعۇرلىم كليماتتىق ماسەلەلەردى شەشۋگە ايتارلىقتاي ۇلەس قوسا الادى.
ۋاقىت ۇتتىرماي, بۇل ماسەلەگە بەلسەنە ارالاساتىن كەز كەلدى. وسىناۋ ىسكە ءاربىر ادام بولىسپاسا, جەر اناعا جاناشىرلىق تانىتىپ, قۇرمەتپەن قاراماسا, ءبارى دە بەكەر.
