قوعام • 28 قىركۇيەك، 2021

ەڭ ناشار ەكوستسەناري

213 رەت كورسەتىلدى

قاي كەزدە بولسىن، قاراما-قاي­شى­لىق­قا تولى مىنا قوعامدا كەي ەلدەر ءتىپتى قو­قىستىڭ ءوزىن كادەگە جاراتىپ، وراسان پاي­دا تاۋىپ جاتقاندا، ەندى ءبىر ەلدەردە ەڭ نا­­شار ەكولوگيالىق ستسەناري ورىن الىپ وتىر.

ساراپشىلار كليماتتىق وزگەرىستەردىڭ كەسى­رى، ياعني تەرىس سالدارى – بولاشاقتىڭ ءىسى ەمەس، بۇل ءبىزدىڭ بۇگىنىمىز دەپ دابىل قاعىپ جۇرگەلى قاشان؟! جاھاندىق جىلۋ، كليماتتىق وزگەرىس دەمەكشى، تۇسىنىكتى بولا ءتۇسۋ ءۇشىن ايتايىقشى، ەگەر ادامنىڭ دەنە قىزۋى 2 گرادۋسقا عانا كو­تە­رىلسە ءحالىمىز نەشىك، ال 3-4 گرادۋسقا كو­تە­رىلسە دەن­ساۋلىق ءۇشىن قاتەرلى ەكەنى بەلگىلى. كۇن رايى­نىڭ وزگەرۋى، اپاتتى ورمان ورتتەرى، قۋاڭ­شى­لىق، اتموسفەراعا قاۋىپتى قوقىستار سىندى جاھاندىق ماسەلەلەردى شەشۋ سانالى قوعامنىڭ اۋىزبىرشىلىگىن كۇتەدى.

ايتقانداي، شۆەتسيانىڭ قوقىسى تاۋسىلىپ، قايتا وڭدەلەتىن پلاستماسسادان باسقا تۇرمىستىق، باسقا دا قالدىقتاردى شەتەلدەردەن يمپورتتاۋعا دايىن ەكەنى تۋرالى حابار الەمدى ءدۇر سىلكىندىردى. شۆەتسيادا قاعاز، شىنى، كارتون، مەتالل جانە باسقا تۇرمىستىق قالدىقتارعا ارنالعان بولەك-بولەك 6-7 قوقىس جاشىكتەرىنەن باسقا، قايتا وڭدەلمەيتىن قال­دىق­تارعا ارنالعان قوقىس جاشىكتەرى بار. ستوك­گولمدە كىشكەنتاي بالالار كامپيتتەردى دە كوشەگە تۇگىل، ارناۋلى جاشىگى بولماسا، باسقا جەرگە دە تاستامايدى. مۇنداي داعدىلار بالاباقشا مەن مەكتەپتە ۇيرەتىلەدى. شۆەتسيادا قوقىستى دۇرىس ەمەس كونتەينەرگە تاستاعانى ءۇشىن ايىپپۇل سالىنادى.

بۇل ەل سوناۋ 1961 جىلدان بەرى قالدىق­تار­دى جەراستى گاز قۇبىرلارى ارقىلى تاسى­مال­­دايدى. بارلىق قالدىقتىڭ تەك 7%-ى عانا پوليگونعا جونەلتىلەدى، ال قالعانى نە ورتە­لە­دى، نە قايتا وڭدەلەدى. ستوكگولم قالاسى ەنەر­گيانىڭ 45%-ىن قوقىس-قالدىقتاردان شىعا­رىپ الادى. قوقىس-قالدىقتاردىڭ قازىرگى تاپ­شىلىعى شۆەدتەر ءۇشىن ۇلكەن پروبلەماعا اينالۋى مۇمكىن، سەبەبى ولار جىلۋدىڭ جانە ەلەكتر ەنەر­گياسىنىڭ كوپ بولىگىن قالدىقتاردان الادى.

ەۋرازيالىق مەديا فورۋم اياسىندا ەكولو­گيا­لىق سەسسيا وسى ماسەلەلەرگە ارنالدى. وندا ءار­تۇرلى ەلدەردىڭ ساراپشى­لا­رى، عالىمدار، بيز­نەس وكىلدەرى جانە ازاماتتىق بەلسەندىلەر ما­ڭىز­دى ەكولوگيالىق ماسەلەلەردى شەشۋ ءۇشىن نە ىستەۋگە بولاتىنىن تالقىلاعانىن ەستىدىك. كلي­ماتتىڭ وزگەرۋىنە قاتىستى ماسەلە ءبىزدى اي­نالىپ وتكەن جوق. بيىل ەلىمىزدىڭ كەيبىر اي­ماقتارىنداعى قۋاڭشىلىق كەسىرىنەن تالاي مال قىرىلىپ، قالعانى توپىراق شايناعانىن كور­دىك.

«ماسەلەن، افريكا، اۋعانستان سياقتى اي­ماق­تارعا قاراساڭىز، ول جەرلەردەگى كليماتتىق وزگەرىستەردىڭ سالدارىنان تۋىنداپ جاتقان كەلەڭسىزدىكتەردى كورەمىز. اتاپ ايتقاندا، بۇل ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ماسەلەلەرى، ال ازىق-ت ۇلىك تاپشىلىعى شيەلەنىستەرگە، شيە­لە­نىستەر كوشى-قونعا، كوشى-قون تەڭسىزدىك سياقتى باسقا دا ادىلەتسىزدىكتەرگە دۋشار ەتىپ وتىر. بۇل بولاشاقتىڭ ماسەلەسى ەمەس، بۇل قازىردىڭ وزىندە بولىپ جاتىر، بىراق ازىرگە ءبىز ونى جەكە كەزدەستىرمەيمىز، ءتۇسىنۋ جانە ۇعىنۋ قيىن. كليماتتىڭ وزگەرۋىن بارلىق ەل ءالى بىردەي سەزىنبەي وتىر. بىراق پاندەميا بىزگە ماسەلەلەردىڭ وقشاۋلانباعانىن، ورتاق شەشىمدەردى قاجەت ەتەتىن ورتاق ماسەلەلەر بار ەكەنىن ۇيرەتتى»، دەيدى قايىرىمدىلىقپەن اينالىساتىن ءارى ادام قۇقىعىن قورعايتىن قوزعالىس بەلسەندىسى جانە ۇلىبريتانياداعى ءبىلىم بەرۋ امباسسادورى نازانين الاكيدجا.

ەڭ ناشار ستسەناري قازىردىڭ وزىندە ورىن الىپ جاتقانىن بريۋسسەلدەگى ەۋروپالىق مەك­تەپ­تىڭ فيلوسوفيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋ­شى­سى مەتتيۋ پاي دا ايتادى. عالىم «ەگەر الداعى 10 جىلدىڭ كەلەشەگى تۋرالى ايتاتىن بولساق، وندا ءبىز تەمپەراتۋرانىڭ تاعى 3-4 گرادۋسقا ارتۋىنا بەت الدىق»، دەيدى. بۇل كوپ پە، الدە از با؟ جوعارىدا اتاپ وتكەندەي، تۇسىنىكتى بولۋ ءۇشىن پاي ادامنىڭ دەنە قىزۋىمەن سالىس­تىر­دى. ء«بىز قازىر اتموسفەراداعى پارنيكتىك گازداردىڭ شوعىرلانۋى تاريحي دەڭگەي عانا ەمەس، بۇرىنعى انتيرەكوردتاردى اسىرىپ جىبەرەتىن جاعدايعا تاپ بولدىق. ەڭ سوراقىسى، شىعارىندىلاردىڭ قارقىنى ءالى دە ارتىپ كەلەدى»، دەيدى م.پاي.

ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن كۇش-جىگەر تەك مەم­لە­كەتتەردى عانا ەمەس، بارلىق مۇددەلى تاراپ­تاردى، سونىڭ ىشىندە ەكولوگيالىق كۇن تار­تى­بىندەگى ءرولى ارتىپ كەلە جاتقان ءىرى بيز­نەس­تى دە بىرىكتىرۋگە ءتيىس.

ساراپشىلار قازىر تۇراقتى دامۋدىڭ كۇن ءتارتىبى ءىرى بيزنەستىڭ كۇنكورىسى ءۇشىن قاجەت­تى­لىك­كە جانە جالعىز مۇمكىندىككە اينال­عانىن العا تارتادى. ءىرى كومپانيالار ەكولوگيالىق جاعدايدى جاقسى بىلەتىن رەتتەۋشى ورگاندار، ازاماتتىق قوعام، تۇتىنۋشىلار تاراپىنان كوبىرەك قىسىم كورەدى. ياعني ەكولوگيا مەن قورشاعان ورتاعا قامقورلىق جاساۋ بۇگىندە بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ كورىنىسى عانا ەمەس، سونىمەن قاتار ايتارلىقتاي باسە­كەلەستىك ارتىقشىلىققا اينالىپ كە­لە­دى. مۇنى الەمدەگى الپاۋىت كومپانيالار نەعۇرلىم تەرەڭىرەك تۇسىنسە، سوعۇرلىم كلي­مات­تىق ماسەلەلەردى شەشۋگە ايتارلىقتاي ۇلەس قوسا الادى.

ۋاقىت ۇتتىرماي، بۇل ماسەلەگە بەلسەنە ارالاساتىن كەز كەلدى. وسىناۋ ىسكە ءاربىر ادام بولىسپاسا، جەر اناعا جاناشىرلىق تانىتىپ، قۇرمەتپەن قاراماسا، ءبارى دە بەكەر.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شابىت شاقىراتىن شاھار

ەلوردا • بۇگىن، 08:23

اقجايناق استانا

ەلوردا • بۇگىن، 08:22

وزىق ءوندىرىس ورنىندا بولدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:20

باعدارىڭ قالاي، باس قالا؟

ەلوردا • بۇگىن، 08:17

ديماش پەن دجەكسون

ونەر • بۇگىن، 08:10

ۇتقانىمىز شامالى بولىپ تۇر

قوعام • بۇگىن، 08:05

ەگىزدەر فەستيۆالى

قوعام • بۇگىن، 08:00

ۇقساس جاڭالىقتار