وسلودان ولجالى ورالايىق

ماسەلەن, تاۋەلسىزدىك العالى بەرى وتانداستارىمىز اتالعان جارىستىڭ جەتەۋىنە قاتىسىپ, سو­نىڭ ۇشەۋىنەن قۇرالاقان ورالدى. اتاپ ايتساق, 2000 جى­لى سيد­نەيدە ءسۇرىندى, 2016 جىلى ريو-دە-جانەيرودا جەڭىلدى جانە 2021 جىلى توكيودان تاس-تالقانى شىقتى. ارينە, بۇل جاعداي كوپ­شىلىكتىڭ كوڭىلىنە كىربىڭ تۇسىرمەي قوي­مادى.

جوعارىدا ايتىلعان ولقى­لىقتىڭ ورنىن پاريج وليم­پياداسىنىڭ الاۋى تۇتانعانعا دەيىن تولتىرا المايتىنىمىز انىق. وعان ءالى ءۇش جىلداي ۋاقىت بار. دەسەك تە الداعى كۇندەرى بار­­لىق كەمشىلىكتەرىمىزدى جۋ­ىپ-

شايىپ, ءدۇيىم جۇرتتىڭ ال­دىندا ءبىراز بەدەل جىيۋدىڭ ءبىر جولىن كورىپ تۇرمىز. بۇل ءۇشىن بالۋاندارىمىز 2-10 قازان ارا­­­لىعىندا نورۆەگيانىڭ باس شاھارى – وسلودا وتەتىن الەم چەمپيوناتىندا بارىنشا تا­بىستى ونەر كورسەتۋگە ءتيىس. اسى­رەسە, ءبىز «كلاسسيكتەردەن» ۇلكەن ءۇمىت كۇتەمىز. سەبەبى ولار سوڭعى كەزدەرى جاۋاپتى جارىستاردا ءجيى ءسۇرىنىپ ءجۇر.

وتكەنگە زەر سالساق, قازاقستان دەربەس كوماندا رەتىندە الەم چەم­پيوناتتارىنا 22 مارتە قاتىس­تى. اسىرەسە, حح عاسىردىڭ سوڭعى ون­جىلدىعى ءبىز ءۇشىن تابىستى بولدى. تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ قور­جىنىنا العاشقى بولىپ مە­دالدىڭ سىڭعىرىن ەستىرتكەن داۋ­­لەت تۇرلىحانوۆ ەدى. 1993 جىلى ستوكگولمدە شىمىلدىعى تۇرىل­گەن جارىستا 30 جاستاعى داڭقتى بالۋانىمىز كۇمىس مەدالدى موي­نىنا ءىلدى. فينالدا ول تۇر­كيانىڭ جاس جولبارىسى حام­زا ەرليكايعا ەسە جىبەردى. ودان كەيىنگى جىلدارى يۋري مەل­نيچەنكو ەكى التىن (1994, 1997 جىلدارى) مەن ەكى كۇمىس مەدالدى (1995, 1999) ولجالادى. محيتار مانۋكيان قوس التىندى (1998, 1999) قورجىنعا سالدى. باقتيار بايسەيىتوۆ ءبىر مارتە (1998) تەڭ­دەسسىز دەپ تانىلسا, تاعى ءبىر رەت (1995) فينالدا ۇتىل­­دى. باي­قاساڭىزدار 1993-1999 جىل­دارى جەڭىس تۇعىرىنا كو­­تەرىلگەن بالۋاندارىمىزدىڭ بار­لىعى دا اقتىق سىنعا دەيىن القىنباي جەتكەن ەكەن.

تاعى ءبىر ايتا كەتەرلىك جايت, 1998 جىلى شۆەتسيانىڭ ەۆلە قالاسىندا وتكەن الەمدىك دودادا باس باپكەر داۋلەت تۇرلىحانوۆ جەتەكشىلىك ەتكەن قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قۇراماسى قوس التىندى ولجالاپ, جالپىكوماندالىق ەسەپتە ءۇشىنشى ورىندى يەلەندى. وعان دەيىن جەرلەستەرىمىز وسىن­داي زور تابىسقا قول جەتكىزە ال­مادى. ودان كەيىن دە سول مەجەدەن كورىنە العان جوقپىز.

ءححى عاسىر تابالدىرىقتان اتتاعاننان كەيىن قازاقستاننىڭ گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرى ءۇشىن التىن تۇعىرعا كوتەرىلۋ ار­­مان­عا اينالدى. ءيا, بۋىن ال­­ماسۋ پرو­تسەسى كەزىندە ءبىراز قي­­­ىن­دىق­تى باستان كەشىردىك. سو­نىڭ سال­دارىنان التى جارىستا جو­لىمىز بولمادى. 2001 جىلى پاترى, 2002 جىلى ماسكەۋ, 2006 جىلى گۋانچجوۋ, 2007 جىلى باكۋ, 2014 جىلى تاشكەنت جانە 2016 جىلى بۋداپەشتتە سىپىرا ۇتىل­دىق. ال قالعان جارىستاردان قورجىنىمىز بوس قايتقان ەمەس. اتاپ ايتساق, 2003 جىلى گەور­گي تسۋرتسۋميا, 2005 جىلى ەر­مەك كوكەتوۆ جانە 2009 جىلى نۇر­باقىت تەڭىزباەۆ تورتكۇل دۇنيە­نىڭ تەڭدەسسىزدەرى باس قوسقان ءدۇ­بىرلى دودادا ءۇشىنشى ورىندى ەنشىلەدى. 2010-2015 جىلدار ارالىعىندا المات كەبىسباەۆ پەن نۇرماحان تىناليەۆ ءبىر-بىرىمەن جارىسا شاپتى. قازاقتىڭ ماقتان تۇتار ەكى ازاماتى جەڭىس تۇعىرىنا ءۇش رەتتەن كوتەرىلدى. المات ءبىر كۇمىس پەن ەكى قولانى يەمدەنسە, نۇرماحان ءۇش مارتە ۇزدىك ۇشتىكتى قورىتىندىلادى. سول كەزدەرى دوسجان قارتىقوۆقا دا ءبىر قولا بۇيىردى. 2017 جىلى پاريجدە مەيرامبەك ايناعۇلوۆ پەن دەمەۋ جادىراەۆ فينالعا دەيىن جەتتى. الايدا شەشۋشى تۇس­تا قارسىلاستارىنا ەسە جىبەرىپ, ەكىنشى ورىندى قاناعات تۇتتى. 2018 جىلى بۋداپەشتتە ايدوس سۇل­تانعالي مەن مەيىرجان شەر­ماحانبەت قولاعا قول سوزدى.

2019 جىلعى الەم چەمپيونا­تىن نۇر-سۇلتان قالاسى قابىل­­دادى. ءوز ەلىمىزدە, ءوز جەرى­مىز­دە, ءوز جانكۇيەرلەرىمىزدىڭ كوز ال­دىندا وتەتىن جارىستا جەر­­لەس­تەرىمىز جاسىنداي جار­قىل­داپ, قازاقستاننىڭ ءانۇرانىن شىر­قاتاتىن شىعار دەپ ۇمىت­تەندىك. بىراق كۇللى الاش جۇر­تىن شاتتاندىرۋعا بىردە-ءبىر ورەنىمىزدىڭ ەرىك-جىگەرى مەن كۇش-قۋاتى جەتپەدى. التىن تۇعىرعا ەڭ جاقىن بولعان قورلان جاقانشا ەدى. قانداسىمىز اقتىق سىنعا دەيىن القىنباي جەتتى. بىراق فينالدا گرۋزيالىق نۋگزاري تسۋرتسۋمياعا ءالى جەتپەدى. ال مەي­رامبەك ايناعۇلوۆ پەن المات كەبىسباەۆ قولا مەدالداردى قا­ناعات تۇتتى. وسىلايشا, ەلوردا تورىندە دە بىزگە باس جۇلدە بۇيىر­مادى.

نۇر-سۇلتانداعى الەمدىك دودادا رەسەي مەن جاپونيا قۇرا­مالارى كوماندالىق ەسەپتە كوش باستادى. بۇل كوماندالاردىڭ ار­قايسىسى ەكى التىننان ولجا­لادى. رەسەيلىكتەر اراسىنان ابۋيازيد مانتسيگوۆ (72 كگ) پەن مۇسا ەۆلوەۆ (97 كگ) الدارىنا جان سالماسا, سەرگەي ەمەلين (60 كگ), ستەپان ماريانيان (63 كگ) جانە ارتەم سۋركوۆ (67 كگ) كۇمىسپەن كۇپتەلدى. كۇنشىعىس ەلىنىڭ وكىلدەرى اراسىنان كەني­تيرو فۋميتا (60 كگ) مەن سينوبۋ وتا (63 كگ) وزا شاپسا, سوتا وگاۆا (55 كگ) قولاعا قول سوزدى. سونداي-اق كۋبالىق يس­ماەل بوررەرو (67 كگ), ما­جارس­تاندىق تاماش لەرينتس (77 كگ), گرۋزيالىق لاشا گوبادزە (82 كگ), ۋكراينالىق جان بەلەنيۋك (87 كگ) جانە تۇر­كيا­لىق رىزا كايالپ (130 كگ) باس جۇلدەنى ولجالادى. مىنە, 2019 جىلعى الەم چەمپيوناتىنىڭ ەڭ ۇزدىك كوماندالارى – وسىلار.

ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرگە جۇگىنسەك, قازاقستاننىڭ گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرى 1993-2019 جىلدار ارالىعىندا جا­لاۋى جەلبىرەگەن الەم چەمپيو­نات­تا­رىندا 26 جۇلدە العان ەكەن. ونىڭ 5-ەۋى التىن, 8-ءى كۇمىس جانە 13-ءى قولا. ەگەر جوعارىدا اتال­عان كەزەڭدى عانا ەسەپكە الساق, ءبىز ۇزدىك كوماندالار تىزىمىندە 12-ورىندا تۇرمىز. بۇل – وتە جاقسى ناتيجە. بالۋاندىق ونەر­دە باي ءداستۇرى بار تالاي ەل ار­تىمىزدان سىعالاپ قالدى. ارينە, بۇل كورسەتكىش ءبىزدى قۋانتىپ وتىر. بىراق «اتتەگەن-اي» دەيتىن جايتتار دا جوق ەمەس. ماسەلەن, 1999 جىلدان بەرى قازاق ەلىنىڭ گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرلەرى بىردە-ءبىر رەت جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلە العان جوق. وتكەن عاسىردىڭ اياعىندا گرە­كيانىڭ باس شاھارى – افي­نادا ايگىلى محيتار مانۋكيان تەڭدەسسىز دەپ تانىلدى. سودان بەرى تابانى كۇرەكتەي 22 جىل ءوتتى. سول ارالىقتا ءبىزدىڭ بالۋاندار الەمدىك دوداعا 16 رەت قاتىستى. دەسەك تە سول باسەكەلەردىڭ بىرىن­دە دە ءبىزدىڭ جىگىتتەرگە باس جۇل­دە بۇيىرمادى. ەندى سول ولقى­لىقتىڭ ورنى سكانديناۆيا تۇ­بەگىندە تولىقسا دەپ تىلەيمىز.

وسلوداعى جارىستا بۇعان دەيىن دە الەم چەمپيوناتىندا جۇلدە العان قورلان جاقانشا (55 كگ), ايدوس سۇلتانعالي (60 كگ) جانە المات كەبىسباەۆ (67 كگ) سىندى ساڭلاقتارعا زور سەنىم ارتىپ وتىرمىز. ولاردىڭ بار­لىعى دا بابىندا, تاجىريبەلەرى تو­لىسىپ, شەبەرلىكتەرى دە ابدەن شىڭدالعان. كەزىندە ازيا چەم­پيونى اتانعان ماقسات ەرە­جەپوۆ (82 كگ), نۇرسۇلتان تۇر­سىنوۆ (87 كگ) جانە ەرۇلان ىس­قاقوۆتىڭ (97 كگ) تورت­كۇل دۇنيەنىڭ تەڭدەسسىزدەرى جينال­عان جارىستاردا جاسىنداي جار­­قىلدايتىن كەزى كەلدى. قا­ھارمان قيسمەتوۆ (72 كگ) پەن ءالىمحان سىزدىقوۆتىڭ (130 كگ) دا ورەلى ونەرلەرىمەن كوزگە ءتۇسىپ جۇرگەندەرىنە ءبىراز جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. وسى اپايتوستەرمەن قاتار سۇلتان اسەت ۇلى (63 كگ) مەن تەمىرلان شادۋكاەۆ (77 كگ) ونەر كورسەتەدى. ولار جاستار بۋى­نى وكىلدەرى بولعانىمەن, وز­دە­رىنىڭ مىقتىلىعىن سان مار­تە مويىنداتقان. ەكەۋىنىڭ دە ەرە­سەكتەر اراسىنداعى ازيا چەم­پيو­نى دەگەن دارداي اتاقتارى بار. وسلوعا, مىنە, وسى 10 بالۋانىمىز اتتانادى. ءبىز سكانديناۆيا تۇ­بەگىنە ساپار شەككەلى وتىرعان ساڭ­لاقتارىمىزعا ساتتىلىك تىلەيمىز.

الەم چەمپيوناتىندا ەڭ كوپ جۇلدە العان «توپ-20» كوماندا

(1993-2019 جىلدار ارالىعى)

دەرەكتەر مەن دايەكتەر

- 1993-2019 جىلدار ارالىعىندا وتكەن الەم چەمپيوناتتارىندا بارلىعى 42 مەملەكەتتىڭ وكىلدەرىنە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلۋ باقىتى بۇيىردى. سولاردىڭ اراسىنان 24 كومادا باس جۇلدەگە قول جەتكىزگە الدى.

- قازاقستان قۇراماسى ساپىندا ەڭ كوپ جۇلدە العان بالۋاندار يۋري مەلنيچەنكو مەن المات كەبىسباەۆ. ەكەۋى دە ءتورت رەتتەن جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. يۋري 2 التىن مەن 2 كۇمىستى ولجالاسا, المات 1 كۇمىس پەن 3 قولانى يەلەندى.

- جالپى كوماندالىق ەسەپتە رەسەي 10 رەت (1993, 1994, 1995, 1997, 1998, 2002, 2003, 2006, 2018, 2019) كوش باستادى. تۇركيا ءۇش رەت (2009, 2015, 2017) توپ جاردى. ەكى مارتە يراننىڭ (2010, 2011) مەرەيى ۇستەم بولدى. بولگاريا (2005), گرۋزيا (2007), وڭتۇستىك كورەيا (2013) جانە ارمەنيا (2014) ءبىر-ءبىر رەتتەن وزا شاپتى.

- 1999 جىلى افينىدا كۋبا, رەسەي جانە وڭتۇستىك كورەيانىڭ ناتيجەلەرى بىردەي بولدى. بۇل كوماندالاردىڭ ارقايسىسى 2 التىن مەن 1 كۇمىستى قورجىنعا سالدى. 2001 جىلى پاترىدا ءدال سونداي جاعداي قايتالادى. بۇل جولى اقش پەن رەسەي مارەگە بىردەي جەتتى. ايتۋلى مەملەكەتتىڭ اپايتوستەرى 1 التىن مەن 2 كۇمىستى قانجىعالارىنا بايلادى.

- وليمپيا ويىندارىنىڭ الاۋى تۇتاناتىن جىلى الەم چەمپيوناتى وتكىزىلمەيتىنى بەلگىلى. دەسەك تە 2016 جىلى ريو وليمپياداسى اياقتالعاننان كەيىن بۋداپەشتە دۇنيەجۇزىلىك دودا ۇيىمداستىرىلدى. بىراق بۇل جارىستا وليمپيادالىق ەمەس ەكى سالماق دارەجەسى بويىنشا جۇلدەلەر ساراپقا سالىندى. 71 كيلو سالماقتا ماجارستاندىق بالينت كورپاشي توپ جارسا, 80 كيلو سالماقتا رەسەيلىك رامازان اباچارەۆ اتوي سالدى.