ول 1921 جىلى تالاس اۋدانى, بۇرىنعى «كەڭەس» كەڭشارى, بۇگىنگى بولتىرىك شەشەن اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. تاعدىردىڭ جازۋىمەن اكەسىنەن جاستاي جەتىم قالعان راتاي سۇلتانبەكوۆ تۇركىستان, قىزىلوردا قالالارىندا, مانكەنت ەلدى مەكەنىندە ءبىلىم العان, مەكتەپتى التىن مەدالمەن بىتىرگەن. كەيىن الماتى قالاسىنداعى مەديتسينالىق ينستيتۋتقا وقۋعا ءتۇسىپ, ءۇشىنشى كۋرستا وقىپ جۇرگەنىندە اسكەر قاتارىنا الىنادى. ول قىسقا مەرزىمدى اسكەري كۋرستى ءتامامداپ, مايدان دالاسىنا لەيتەنانت شەنىمەن اتتانادى. ال 1944 جىلعى 15 قىركۇيەك كۇنى گۆارديا مايورى راتاي سۇلتانبەكوۆ ءوزىنىڭ تۋىپ-وسكەن تالاس توپىراعىنا, اۋىلىنا كەلىپ قايتادى. وكىنىشكە قاراي, ول 1945 جىلعى 16 ساۋىردە «ودەر» اسكەري وپەراتسياسى كەزىندە بەرلين قالاسىنان 40 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان براندەبۋرگ قالاشىعىنىڭ تۇبىندە ەرلىكپەن قازا تابادى.
داڭقتى گۆارديا مايورى راتاي سۇلتانبەكوۆتىڭ تۋعانىنا 100 جىل تولۋىنا وراي, تاراز قالاسى تۇرعىندارىنىڭ اراسىندا جەڭىل اتلەتيكادان جارىس ۇيىمداستىرىلدى. اتالعان مارافون وبلىس ورتالىعىنداعى نۇرسۇلتان نازارباەۆ الاڭىنان باستالىپ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى اتىنداعى ساياباققا دەيىن جالعاستى. مارافونشىلاردى تاراز قالاسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى الماس سادۋباەۆ, ەڭبەك ارداگەرى كەنىشبەك سۇلتانبەكوۆ قۇتتىقتاپ, راتاي باتىر تۋرالى, ونىڭ مايدانداعى ەرلىگى حاقىندا اڭگىمەلەدى.
كەزىندە «كىشى باۋىرجان مومىش ۇلى» اتانعان راتاي سۇلتانبەكوۆتىڭ ەرلىگى – بۇگىنگى ۇرپاققا ۇلگى. ەگەمەن ەلىمىزدىڭ جاستارىن پاتريوتتىق, وتانسۇيگىشتىك باعىتتا تاربيەلەۋ جانە داڭقتى گۆارديا مايورىنىڭ ەسىمىن ەستە ماڭگى ساقتاۋ ماقساتىندا تاراز قالاسىنداعى حالىقارالىق «قوناەۆ قورى» وبلىستىق فيليالىنىڭ ءماجىلىس زالىندا «ەرلىك – ەلگە مۇرا, ۇرپاققا ۇران» تاقىرىبىندا راتاي سۇلتانبەكوۆتىڭ تۋعانىنا ءبىر عاسىر تولۋىنا وراي ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسى ءوتتى. وندا باتىردىڭ نەمەرە قارىنداسى سەدەپكۇل قامباربەكوۆا ءسوز سويلەپ, ارداقتى اعاسى تۋرالى ەستەلىكتەرىن ورتاعا سالدى.
«تالاي شاڭىراقتىڭ وتىن سوندىرگەن سوعىسقا مەنىڭ اكەم قامباربەك, ونىڭ ەكى ءىنىسى ساۋقىمبەك پەن راتاي ۇشەۋى دە اتتانادى. ساۋقىمبەك سودان حابارسىز كەتكەن. راتايدىڭ تاعدىرى قالاي بولعانىن ءومىربايانىنان, ول جايلى دەرەكتەردەن ءبىلىپ وتىرسىزدار. سول ءۇش باۋىردان مەنىڭ اكەم عانا امان ورالعان. وعان دا شۇكىر. ءبىر ۇيدەن 5-6 باۋىر كەتىپ, بىرەۋى دە ورالماعان جاعدايلار بولدى عوي. اكەم سوعىس تۋرالى اڭگىمە ايتۋدى ۇناتپايتىن. مەكتەپ, اۋىل باسشىلارى مايدانگەر رەتىندە جيىنعا شاقىرسا, كوبىنەسە بارماي قالاتىن. سوعىستا نەبىر بوزداقتاردىڭ جاستاي اجال قۇشقانى ونىڭ جانىن ءومىر بويى جارالادى. بىراق مايدان دالاسىندا اكەم ءىنىسى راتايمەن ءبىر مارتە كەزدەسىپ, ماۋقىن باسقان ەكەن. ءبىز دە راتاي اعايىمىزدىڭ ەرلىگىمەن ماقتانامىز. بۇگىنگى جاس ۇرپاق وسىنداي ەرلىك ىستەردەن ۇلگى الىپ ءوسۋى كەرەك», دەدى ول.
ال باتىردىڭ نەمەرە ءىنىسى كەنىشبەك سۇلتانبەكوۆ راتاي سۇلتانبەكوۆتىڭ ەرلىك جولىنا توقتالدى. كەزىندە گەرمانيادا باتىر جاتقان قابىردەن توپىراق اكەلىنىپ, تۋعان جەرىنە قۇران وقىلىپ, قويىلعان ەكەن. ونىڭ ايتۋىنشا, راتاي سۇلتانبەكوۆ جايلى اقىن ءابۋ سارسەنباەۆ ءوزىنىڭ «سەنىڭ باقىتىڭدى قورعادى», «گۆاردياشىلار بيىگى» كىتاپتارىندا كەڭىنەن جازعان ەكەن. كەنىشبەك سۇلتانبەكوۆ تە ءابۋ سارسەنباەۆتىڭ ۇيىندە ءۇش رەت قوناق بولىپ, باتىر اعاسى جايلى تالاي دەرەكتەرگە قانىعىپتى. سول دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, راتاي سۇلتانبەكوۆ گەنەرالدار دايارلايتىن وقۋ ورنىندا ءبىلىم العان تۇڭعىش قازاق بولعان ەكەن.
سونداي-اق جيىندا جۋرناليست ەرمان ابديەۆ ءسوز الىپ, راتاي سۇلتانبەكوۆ جايلى كىتاپ ازىرلەپ جاتقانىن, باتىردىڭ ەرلىگى ەشقاشان ۇمىتىلمايتىنىن, ول جايلى اقىن ءابۋ سارسەنباەۆتان باستاپ, جەرگىلىكتى بيتاما مىرزامبەت ۇلى, قادىرحان باققاراەۆ, ءمۇتالىپ ەرەجەپباي ۇلى جانە اسكەربەك قۇيقاباي ۇلى سياقتى قالامگەرلەر دە ءار كەزدەردە قالام تارتقانىن ايتىپ ءوتتى.
وبلىستىق بيلەر كەڭەسىنىڭ مۇشەسى تالعات جۇمابەك ۇلى دا باتىردىڭ ەرلىكتەرى تۇرعىسىندا جانە اقىن ءابۋ سارسەنباەۆپەن كەزدەسكەن ساتتەرى جايلى ەستەلىكتەر ايتتى. جيىن سوڭىندا وتان قورعاۋ جولىندا وق پەن وتتىڭ ورتاسىندا جاستاي سونگەن راتاي سۇلتانبەكوۆتىڭ رۋحىنا قۇران باعىشتالدى.
قان مايداندا كورسەتكەن ەرلىگى ءۇشىن راتاي سۇلتانبەكوۆ «قىزىل جۇلدىز» وردەنىمەن, ەكى رەت ءبىرىنشى دارەجەلى «وتان سوعىسى» جانە ەكىنشى دارەجەلى «وتان سوعىسى» وردەندەرىمەن ماراپاتتالعان. بۇگىندە باتىردىڭ گەرمانيا جەرىندەگى بەيىتىنە تاسبەلگى ورناتىلىپ, قابىرىنىڭ توپىراعى تۋعان جەرى بولتىرىك شەشەن اۋىلىنداعى اتا-باباسى جاتقان زيراتقا قويىلعان. قازىرگى كەزدە تالاس اۋدانىنىڭ ورتالىعى قاراتاۋ قالاسىندا جانە بولتىرىك شەشەن اۋىلىندا راتاي سۇلتانبەكوۆ اتىنداعى كوشەلەر بار.
جامبىل وبلىسى
