وسى جۋىردا رەسپۋبليكالىق Abai TV تەلەارناسىنان سونداي سيرەك دۇنيەلەردىڭ ءبىرى, تالانتتى دراماتۋرگ, جازۋشى سەرىك اسىلبەك ۇلىنىڭ الماتىداعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى ۇلتتىق اكادەميالىق دراما تەاترى ساحنالاعان «يمپەرياداعى» كەش» دەپ اتالاتىن سپەكتاكلى كورسەتىلدى. ەڭ الدىمەن بايقاعانىم, ايتۋلى, تاڭداۋلى مۋزىكالىق شىعارمالاردىڭ ءوزىنىڭ العاشقى اككوردتارىمەن-اق كىسىنى باۋراپ, تارتىپ الا جونەلەتىنى سەكىلدى بۇل سپەكتاكل دە مەنى العاشقى كادرلارىمەن, ساحنالىق كورىنىستەرىمەن-اق قىزىقتىرا باستادى.
كەيىنىرەك مۇنىڭ سىرى نەدە دەپ ويلاپ كورسەم, بۇل سپەكتاكلدە شىنشىل, تالانتتى جازىلعان پەسا اۆتورى مەن دارىندى رەجيسسەردىڭ (سپەكتاكل رەجيسسەرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى الما كاكىشەۆا) سۋرەتكەرلىك قولتاڭبالارىنىڭ جانە وسىلارمەن بىرگە جاسۇلان بايسالبەكوۆ, نۇرجان بەكسۇلتانوۆا, دۋلىعا اقمولدا, جالعاس تولعانباي, گۇلنار جاقىپوۆا, انار بوكەنباي سەكىلدى ت.ب. اكتەرلەر ويىندارىنىڭ ءبىر-بىرلەرىمەن تابيعي ۇيلەسىم تاپقان ءانسامبلى بار ەكەن.
ەكىنشىدەن, سپەكتاكلدىڭ ومىرلىك ماتەريالى بارىنشا شىنايى, سوندىقتان ول كورەرمەندى قاپىسىز سەندىرەدى. ءوز باسىم ساحنادان كاسىبي اكتەرلەردىڭ ويىنىن ەمەس, ءوزىمىز تالاي كۋا بولعان ءومىردىڭ شىنايى كورىنىستەرىن قايتا ءبىر تاماشالاپ وتىرعانداي كۇي كەشتىم.
سپەكتاكلدە كۇنى كەشە عانا سوتسياليزم دەپ اتالاتىن قوعامدىق فورماتسيادا ءومىر سۇرگەن قازىرگى قالالىق قازاقتاردىڭ كاپيتاليزم, نارىقتىق ەكونوميكا دەپ جۇرگەن مۇلدە جاڭا ەكونوميكالىق, ساياسي-الەۋمەتتىك قارىم-قاتىناستار جۇيەسىنە وتكەن كەزەڭدەگى سانا-سەزىمدەرىندە, دۇنيەگە كوزقاراستارىندا بولعان پسيحولوگيالىق وزگەرىستەردىڭ ترانسفورماتسيالانۋى بەينەلەنەدى. وقيعا «يمپەريا» دەپ اتالاتىن ءسان-سالتاناتى كەلىسكەن زاماناۋي رەستوراندا وتەدى. ءبىر كەزدە ۋنيۆەرسيتەتتەگى ءبىر كافەدرادا بىرگە جۇمىس ىستەگەن ءبىر توپ وقىتۋشى سوناۋ جىلدارى وزدەرىمەن قىزمەتتەس بولعان, ال بۇل كۇندەرى اتاعى مەن ابىرويى ءبىر باسىنا جەتەرلىك ايگىلى كوممەرسانت, «يمپەريا» رەستورانىنىڭ قوجايىنى ايدار سەيىتقالي ۇلىن تۋعان كۇنىمەن قۇتتىقتاپ كەلەدى.
جانعا جايلى كەش. الماتىنىڭ قاق تورىندە ورنالاسقان اتالعان مەكەمەدە قوناقتارعا ارناپ استا-توك داستارقان جايىلعان. اقجارما تىلەكتەر, ءبىر-ءبىرىن قاتتى ساعىنىسقان ءبىر كەزدەگى ارىپتەس دوستاردىڭ ادەتتەگى توست ۇستىندە ايتىلعان ءتاتتى-ءتاتتى سۇيىسپەنشىلىككە تولى لەبىزدەرى. وسىلاردىڭ ءبارىن كورىپ وتىرعان كورەرمەن العاشىندا «شىركىن, توقشىلىق, بايلىق دەگەن ادامدى قالاي باقىتتى ەتەدى, سوندىقتان مىنا ءومىر وسىنىسىمەن عانا ءساندى, وسىنىسىمەن عانا ءماندى ەكەن عوي» دەپ ىشتەي ەلتىپ وتىرادى.
الايدا بۇل سەزىم كوپكە ۇزامايدى. بىرنەشە ريۋمكا «اقاڭدى» ىشتەرىنە تاستاپ-تاستاپ العان كەيىپكەرلەرىمىز ءبىرازدان كەيىن وزدەرىنىڭ شىن بەت-بەينەلەرىن اشا باستايدى. سويتسەك بۇگىندە كەمەلىنە كەلىپ, ءتورت قۇبىلاسى تۇگەندەلگەن ايدار سەيىتقالي ۇلى بۇرىنعى قوڭتورعاي, جالاڭاياق ارىپتەستەرىن قازىر ىشتەي مەنسىنبەيدى ەكەن. ول ءبىر كەزدەرى ولاردى قۇرمەت تۇتىپ, سىيلاسا, ءدال قازىر ويتۋگە ونشا-مۇنشا قۇلقى جوق كورىنەدى, سوندىقتان دا ءىشىپ الىپ, ولارعا وكتەمدىگىن كورسەتۋدى دە وزىنە ەشقانداي ارتىق سانامايدى ەندى.
بار پالە رەستوران قوجايىنىنىڭ ء(ارتىس جاسۇلان بايسالبەكوۆ) ءوزىن قۇتتىقتاۋعا كەلگەن ءبىر كەزدەگى ءوزىنىڭ باستىعى كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور سۇلتانبەك ەرتۋعان ۇلىنىڭ (اكتەر جالعاس تولعانباي) جانىنا ەرتىپ كەلگەن ناقسۇيەر سۇلۋ اسپيرانتكاسى گۇلدەنگە (اكتريسا انار بوكەنباي) قىرىنداۋىنان باستالادى. پروفەسسور العاشىندا مۇنى بايقاماعان, ەلەمەگەن بولادى. بىراق ايدار سەيىتقالي ۇلىنىڭ ء«وز مەنشىگىنە» شىنداپ قول سالا باستاعانىنا انىق كوزى جەتكەننەن كەيىن, قانشا ايتقانمەن ەركەك ەمەس پە, ول قاھارىنا مىنەدى. ءسويتىپ تىم ادەمى ءوتىپ جاتقان تۋعان كۇن كەشىنىڭ توپالاڭى شىعادى.
نەگىزى ادامداردىڭ شىنايى بەت-بەينەسى كوركەم شىعارماداعى كونفليكت, كولليزيا ءوزىنىڭ اپوگەيىنە جەتكەندە اشىلادى ەمەس پە, «يمپەرياداعى» كەشتە» دە سولاي بولادى. ءبىر-بىرىمەن سالعىلاسىپ, توبەلەسۋگە دەيىن بارعان ايدار مەن پروفەسسور وسى سپەكتاكلدە تەك وزدەرىنىڭ شىن بولمىستارىن عانا اشكەرەلەپ قويماي, وسى درامانىڭ باسقا دا كەيىپكەرلەرىنىڭ پسيحولوگيالىق پورترەتتەرىن ءبىزدىڭ ءۇش ۇيىقتاساق تۇسىمىزگە كىرمەگەن جاڭا ءبىر قىرلارىنان اشۋعا ناعىز ءبىر تاپتىرمايتىن جارقىن مىسالدار بولادى. ويتكەنى ەندى سپەكتاكلدىڭ قالعان كەيىپكەرلەرىنىڭ وسى درامانىڭ باستى كەيىپكەرلەرى ايدار مەن سۇلتانبەكتىڭ قايسىسىنىڭ جاعىنا شىعارىن بىلمەي باستارى قاتادى.
شىنىندا دا اياقاستىنان ساحناداعى سيتۋاتسيا ءجۇز سەكسەن گرادۋسقا بۇرىلىپ, وتە كۇردەلەنىپ كەتەدى. اسىرەسە اعا وقىتۋشى تويبولدىعا (اكتەر دۋلىعا اقمولدا) قيىن-اق! ول ءۇشىن «ولاي تارتساڭ – وگىز ولەدى, بىلاي تارتساڭ – اربا سىنادىنىڭ» كەرى. ويتكەنى تويبولدى پروفەسسوردى تارك ەتىپ, ءبىر كەزدەگى قاندى كويلەك دوسى, ونى بىلاي قويعاندا, قايبىر جىلى اياقاستىنان ءىستى بولىپ قالعان تۋعان بالدىزىن سوتتان امان الىپ قالۋ ءۇشىن جاعداي ايتىپ الدىنا بارعاندا سەيفىنەن سوزگە كەلمەستەن قارىزعا بۇعان ون مىڭ دوللاردى سۋىرىپ بەرە سالعان ايداردىڭ جاعىنا شىعايىن دەسە, الداعى بۇكىل قىزمەتتىك مانسابى كافەدرا مەڭگەرۋشىسى سۇلتانبەك ەرتۋعان ۇلىنا بايلاۋلى. ويتكەنى سۇلتانبەك تەك كافەدرا مەڭگەرۋشىسى عانا ەمەس, ۋنيۆەرسيتەتتەگى كانديداتتىق, دوكتورلىق قورعايتىن ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستىڭ بىلدەي توراعاسى. سوندىقتان كەزىندە «جەتىسۋدا كەڭەس وكىمەتىن ورناتۋداعى كوممۋنيستىك پارتيانىڭ ءرولى» اتتى كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن ەندى انە-مىنە قورعايىن دەپ تۇرعاندا, قاساقانا تاپ سونى كۇتىپ تۇرعانداي سول كەڭەس وكىمەتىنىڭ ءوزى 1991 جىلى اياقاستىنان تىراڭ اسىپ, قۇلاپ قالعاندىقتان ديسسەرتاتسياسىنىڭ العاشقى تاقىرىبى وزەكتىلىگىن جوعالتىپ, سول سەبەپتى ەندى قازىر «الاش» ۇلتتىق-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ تاريحىن زەرتتەۋگە كوشكەن تويبولدىنىڭ پروفەسسوردان سىرت اينالۋعا ەش مۇمكىندىگى جوق ەدى.
وسىلايشا, ەكى لاپىلداپ جانعان وتتىڭ ورتاسىندا قالعان اعا وقىتۋشى ەندى جانىن شۇبەرەككە ءتۇيىپ, وسى كەشتىڭ ەكى باستى گەرويىنىڭ ءبىرى جوقتا ەكىنشىسىنىڭ, ەكىنشىسى جوقتا ءبىرىنشىسىنىڭ ءسوزىن سويلەگەنسىپ, ابدەن اۋرەگە تۇسەدى. سپەكتاكلدە وسى ءبىر توسىن تۇرمىستىق كولليزيانى اكتەر دۋلىعا اقمولدا شىرايىن شىعارىپ, كەرەمەت بەينەلەپ بەرەدى. دەگەنمەن «وتىرىكتىڭ قۇيرىعى ءبىر-اق تۇتام» دەمەكشى, تويبولدىنىڭ بۇل ەكىجۇزدى ويىنى ايدارعا دا, سۇلتانبەك ەرتۋعان ۇلىنا دا كوپ ۇزاماي اشكەرە بولىپ قالادى. ءسويتىپ اعا وقىتۋشى بايعۇس وسى كەشتە اياقاستىنان تۇتانعان كونفليكتىنىڭ ەڭ باستى قۇربانىنا اينالادى.
ءيا, بۇل كەشتە بۇدان باسقا دا ادامزات تىرشىلىگىنىڭ تالاي قۇپياسى اشىلادى. سويتسەك سىرت كوزگە ءتورت قۇبىلاسى تۇگەل, ادەمى, جايساڭ جۇپ بولىپ كورىنەتىن ايدار سەيىتقالي ۇلى مەن ونىڭ زايىبى ۇلجالعاستىڭ (اكتريسا نۇرجان بەكسۇلتانوۆا) ارالارى دا شىن مانىندە يت پەن مىسىقتاي بولىپ شىعادى. سونىڭ بۇلتارتپاس دالەلىندەي سپەكتاكلدىڭ فينالىندا ۇلجالعاس ۋداي ماس بولىپ, رەستوراندا ۇيىقتاپ قالعان كۇيەۋىن جالعىز تاستاپ, كوڭىلدەس جىگىتىنىڭ ىستىق قۇشاعىمەن تابىسۋ ءۇشىن ءتۇن جارىمىندا تۇنگى كلۋبقا تارتادى.
سپەكتاكلدى كورگەن كۇننىڭ ەرتەڭىنە مەن ادەيى سالىستىرۋ ءۇشىن «يمپەرياداعى» كەشتىڭ» قاعازعا باسىلعان تۇپنۇسقا ماتىنىمەن دە تانىسىپ شىقتىم. ءيا, ءبارى ءدال سول سپەكتاكلدەگىدەي; سول كورىنىستەر, كەيىپكەرلەر ايتاتىن سول سوزدەر, ادامدار اراسىندا بولاتىن سول تۇرمىستىق, الەۋمەتتىك, پسيحولوگيالىق قايشىلىقتار, كۇندەلىكتى ومىردەگى كولليزيالار. شىنىندا دا, كىتاپ بەتىمەن ساناعاندا قىرىق ەكى بەتتەن تۇراتىن دراماعا ادامداردىڭ اراسىنداعى پەندەلىك باسەكەگە, ماقتانگەرشىلىككە, قايشىلىققا تولى ءبىزدىڭ قازىرگى جاڭا زامانىمىزدىڭ تالاي شىندىعى سىيىپ كەتكەن ەكەن جانە ءبىر بايقاعانىم, اتالعان ادەبي تۋىندىنى وقىپ وتىرعاندا ەشقانداي ءبىر اۆتورلىق پوزيتسيا بايقالمايدى. بەينە ءبىر پەسادا سۋرەتتەلەتىن ءومىر كورىنىستەرىن بىرەۋ قولىنا قالام الىپ جازىپ شىقپاعانداي, بەينە ءبىر ونداعى وقيعالار ەشكىمنىڭ قاتىسۋىنان تىس ءومىردىڭ وزىندەگىدەي وبەكتيۆتى تۇردە ءجۇرىپ جاتقانداي. مەنىڭشە, جازۋشى, دراماتۋرگ س.اسىلبەك ۇلى شىعارمالارىنىڭ وسى ءبىر سيپاتى اتالعان اۆتور تالانتىنىڭ ەڭ باستى داۋسىز دالەلى, ايقىن كورسەتكىشى بولسا كەرەك.
تالداپ, تولعاپ جازاتىن دراماتۋرگ س.اسىلبەك ۇلىنىڭ قالامىنان وسى كەزگە دەيىن «رابيعانىڭ ماحابباتى», «جەلتوقسان جەلى», «كۇزگى رومانس», «يمپەرياداعى» كەش», «قازاقشا اشىلىپ سايراۋ» دەپ اتالاتىن بەس ايتۋلى درامالىق شىعارما, ياعني پەسا دۇنيەگە كەلىپتى. ولاردىڭ ەڭ سوڭعىسىنان باسقاسى قازاق جانە قىرعىز ۇلتتىق اكادەميالىق تەاترلارىنىڭ, سونداي-اق كەيبىر وبلىستىق دراما تەاترلارىنىڭ ساحنالارىندا تابىسپەن قويىلىپ ءجۇر. سونىڭ دالەلى رەتىندە ايتا كەتەيىك, ونىڭ «جەلتوقسان جەلى» پەساسى بويىنشا قويىلعان سپەكتاكلىنە (رەجيسسەرى – قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى مۇرات احمانوۆ) 1998 جىلى تاراز قالاسىندا وتكەن VI رەسپۋبليكالىق تەاتر فەستيۆالىندە وسى زامان شىندىعىن شىنايى بەينەلەگەنى ءۇشىن باس جۇلدە بەرىلسە, «كۇزگى رومانس» اتتى دراماسى 2005 جىلى قازاقستان ۇلتتىق كىتاپحاناسى مەن «سامسۋنگ ەلەكترونيكس» كورپوراتسياسى بىرىگىپ وتكىزگەن رەسپۋبليكالىق ادەبي كونكۋرستىڭ گران-ءپريىن يەلەندى. سونىمەن قاتار ءبىز جوعارىدا تالداپ, تارازىلاعان «يمپەرياداعى» كەش» قويىلىمى اقتوبەدە وتكەن XXI رەسپۋبليكالىق تەاتر فەستيۆالىنىڭ باس جۇلدەگەرى بولسا, اتالعان اۆتوردىڭ «قازاقشا اشىلىپ سايراۋ» اتتى پەساسى 2017 جىلى «رۋح» حالىقارالىق ادەبي كونكۋرسىندا «ۇزدىك درامالىق شىعارما» اتالىمى بويىنشا باس جۇلدەگەر اتاندى.
القيسسا, ءسوزدىڭ سوڭىنا قاراي س.اسىلبەك ۇلىنىڭ پروزالىق شىعارمالارىنا دا ازعانتاي بولسا دا توقتالا كەتپەسەك, بۇل اقيقاتقا جاسالعان ۇلكەن قيانات بولار ەدى. سەبەبى ءبىز بۇل اۆتوردى ءاۋ باستا بولاشاعىنان ۇلكەن ءۇمىت كۇتتىرەتىن دارىندى پروزاشى رەتىندە تانىعان بولاتىنبىز. ونىڭ «وتتان دا ىستىق ءومىر» (كەيىن بۇل شىعارمانىڭ اتاۋى «قالقاش» دەپ وزگەرتىلىپتى), «جەزكيىك» دەپ اتالاتىن پوۆەستەرى 1970-جىلداردىڭ سوڭى مەن 1980-جىلداردىڭ باسىندا «جالىن» باسپاسى مەن وسى اتتاس ادەبي الماناحتىڭ جاسوسپىرىمدەر ءومىرىن بەينەلەيتىن ۇزدىك ادەبي شىعارمالارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق كونكۋرسىندا قاتارىنان ەكى مارتە بايگە الىپ, ادەبي قاۋىمدى ءبىر ەلەڭ ەتكىزگەنى ءالى ەسىمىزدە. سودان بەرى بۇل جازۋشىنىڭ قالامىنان وتىزدان استام اڭگىمە مەن سەگىز پوۆەست دۇنيەگە كەلىپتى. ولاردىڭ اراسىندا جاڭاعىداي رەسپۋبليكالىق قانا ەمەس, حالىقارالىق كونكۋرستا جۇلدە العانى دا بار. مىسالى, سەرىكتىڭ ەڭ تاڭداۋلى پروزالىق شىعارمالارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن «بوتەننىڭ تويى» اڭگىمەسى 2016 جىلدىڭ 25-28 قاراشاسى ارالىعىندا وتكەن الەمنىڭ 43 ەلىنەن 1400 شىعارما كەلىپ تۇسكەن Open Eurazian literature festival book forum – 2016 حالىقارالىق ادەبيەت فەستيۆالىندە «كوركەم شىعارما» اتالىمى بويىنشا لاۋرەات اتاندى. بۇل بايقاۋدى ەۋرازيالىق شىعارماشىلىق وداق (لوندون) پەن بريتاندىق Hertfordshire Press باسپا ورتالىعى ۇيىمداستىرعان بولاتىن.
س.اسىلبەك ۇلىنىڭ پروزالىق شىعارمالارىندا قازىرگى قازاق قوعامىندا ورىن الىپ وتىرعان تالاي الەۋمەتتىك, پسيحولوگيالىق قايشىلىقتار, ۇلكەن اۋقىمدى ادامگەرشىلىك ماسەلەلەرى قوزعالادى. جالپى, وتكەنگە كوز جۇگىرتسەك, ادامزات تاريحىندا بۇگىنگە دەيىن ەشقانداي باس قاتىرار پروبلەماسىز بىردە-ءبىر قوعام بولماعان ەكەن. سونداي قوعامداردىڭ ءبىرى قازىرگى قازاق قوعامىندا دا, قۇدايعا شۇكىر, ءتۇيىنى تارقاتىلماعان تالاي ماسەلەلەردىڭ بار ەكەندىگىنە, ءسىرا, ەشكىم كۇمان كەلتىرە قويماس.
سوتسيۋمنىڭ وسىنداي جان جارالارى, ال كوركەم ادەبيەت دەگەنىمىزدىڭ ءوزى ادامنىڭ, قوعامنىڭ جان جاراسىن كورسەتپەي مە, ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان سۋرەتكەردىڭ نازارىنان تىس قالماپتى. ماسەلەن, ول ءوزىنىڭ سوناۋ 1987 جىلى جازىلعان اتاقتى «رابيعانىڭ ماحابباتى» پوۆەسىندە جاسوسپىرىمدەر اراسىنداعى سۋيتسيد پروبلەماسىن قازاق قالامگەرلەرىنىڭ اراسىنان العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ كوتەرسە, «شەر تارقاتۋ» اڭگىمەسى مەن «اق قارعا» (العاشقى اتاۋى – «التىباقان») پوۆەسىندە پوستيندۋستريالدىق قوعام ادامدارىنىڭ باسىنداعى جالعىزدىقتى كوركەمونەردىڭ زاڭدىلىقتارى, ەرەكشەلىكتەرى تۇرعىسىنان ينتەرپرەتاتسيالايدى. ءسويتىپ وقىرمانداردىڭ نازارىن قازىرگى زامان ءۇشىن وتە وزەكتى بولىپ تۇرعان الگىندەي ماسەلەلەرگە اۋدارادى جانە مۇنداي رۋحاني كۇيزەلىستەردىڭ قانداي الەۋمەتتىك, ساياسي, پسيحولوگيالىق سەبەپتەردەن تۋىنداپ جاتقانىن ءوز شىعارمالارىنداعى قاھارمانداردىڭ تاعدىرلارى ارقىلى استارلاپ جەتكىزەدى.
تاعى ءبىر ايتپاي كەتۋگە بولمايتىن جايت, سەرىك – ءبىزدىڭ ۇلتتىق ادەبيەتىمىزدە قازاق جاستارى وبرازدارىنىڭ ۇلكەن كوركەم گالەرەياسىن جاساعان ساناۋلى سۋرەتكەرلەرىمىزدىڭ ءبىرى. ولاردىڭ اراسىندا قاراپايىم مەكتەپ وقۋشىسىنان باستاپ, جاس جۇمىسشىلار مەن مالشىلارعا, ابيتۋريەنتتەر مەن ستۋدەنتتەرگە, اسپيرانتتارعا دەيىنگى بۇگىنگى جاس قاۋىمنىڭ سان الۋان الەۋمەتتىك توپتارىنىڭ كوركەم بەينەلەرى بار. وسى اتالعان شىعارمالاردىڭ تابيعاتىن تاپ باسىپ, تانىپ تالداعان بەلگىلى ادەبيەت زەرتتەۋشىسى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى قانيپاش مادىباەۆا بۇل حاقىندا بىلاي دەيدى: «سەرىك اسىلبەك ۇلى – قازاق حالقىنىڭ اڭگىمەشىلدىك ءداستۇرىن الەم ادەبيەتىنىڭ كلاسسيكالىق ۇردىستەرىمەن ۇشتاستىرا بىلگەن شەبەر جازۋشى. ونىڭ كوپشىلىك تۋىندىلارى جاس ادامنىڭ البىرت ءبىر كەزەڭدەرىندەگى ايلى تۇندەگى, بەيۋاقىت ىمىرتتاعى العاشقى ماحاببات اڭسارىنا, سەزىمتال جۇرەگىنىڭ الىپ-ۇشىپ ءبىر تىنباي سالعان انىنە بوگىپ تۇرادى. سەرىكتىڭ «مەكتەپ ءبىتىرۋ كەشى», «ۇلكەن قالاداعى كىشكەنتاي وقيعا», «سارىقىز», «قاراشاداعى ۇيلەنۋ تويى», «تۇنگى قالانىڭ ءانى», «ەح, روسسيا!..», ت.ب. اڭگىمەلەرىندە بوزبالا جىگىت پەن بويجەتكەن قىزداردىڭ اسىق كوڭىلدەرى مەن اياۋلى سەزىمدەرى تۇنىپ تۇر». مەنىڭ جازۋشى اڭگىمەلەرىنىڭ ەرەكشە-
لىگىن ءدال بەينەلەگەن وسى پىكىرگە كوپ الىپ-قوسارىم جوق.
ەندى جوعارىدا ايتىلعان جايلاردى تۇيىندەي كەلە, ءسوز سوڭىن جازۋشى س.اسىلبەك ۇلىنىڭ مىنا ءبىر ويىمەن قورىتىندىلاسام دەيمىن. ول ءوزىنىڭ باستاۋلارىن سوناۋ ەرتە زاماندارداعى ميفتەردەن, ەرتەگىلەردەن, اڭىزداردان, اۋىزەكى اڭگىمەلەردەن, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, حالىق پروزاسىنان الاتىن قازاق پوۆەسىنىڭ ءجۇز جىلدان استام دامۋ تاريحىن ەگجەي-تەگجەيلى زەرتتەگەن عىلىمي ەڭبەگىندە: «سۋرەتكەردىڭ ءبىر بويىندا ءتۋابىتتى دارىنمەن قوسا جازۋشىلىق شەبەرلىك, ەلىن شىن سۇيگەن ازاماتقا ءتان ۇلكەن جۇرەك توعىسقاندا عانا, ءسوز جوق, ول حالىق جۇرەگىنەن بەرىك ورىن العان ۇلكەن تۇلعاعا اينالماق. مۇنداي سۋرەتكەرلەر – بۇكىل قوعامنىڭ, ۇلتتىڭ, قالا بەردى ادامزاتتىڭ ىرىسى, يگىلىگى, ويتكەنى ولار وزدەرىنىڭ ولمەس شىعارمالارى ارقىلى قوعامنىڭ, ۇلتتىڭ وزدەرىن وزدەرىنە تانىتادى. ەندەشە ولاردىڭ ابزال ەسىمدەرىن, باعا جەتپەس قۇندى تۋىندىلارىن ۇلت, قالا بەردى ادامزات يگىلىگى ءۇشىن كىر شالدىرماي ساقتاۋىمىز ءلازىم. «قىزىل كىتاپقا» ەنگەن, جويىلىپ بارا جاتقان سيرەك وسىمدىكتەر مەن جان-جانۋارلاردى قامقورلىعىمىزعا العانىمىز سەكىلدى ولاردى دا قورعاۋىمىز قاجەت. ويتكەنى وسىمدىكتەر مەن جان-جانۋارلاردىڭ تۇرلەرى جويىلعان سايىن تابيعات بالانسى, ال سۋرەتكەرلەر مەن ولاردىڭ شىعارمالارى ازايعان سايىن ادامزات قوعامىنىڭ يماني-ادامگەرشىلىك احۋالى بۇزىلادى», دەيدى.
كوركەم ادەبيەتتىڭ ادامزات ومىرىنەن الاتىن ورنى مەن اتقاراتىن قاسيەتتى قىزمەتىن بۇدان ارتىق ءدال انىقتاپ بەرۋ قيىنداۋ سوعۋى مۇمكىن.
باقتيار سمانوۆ,
ۇعا اكادەميگى
