مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ, بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو, قىرعىزستان پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆ, رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتين (بەينەكونفەرەنتسيا بايلانىسى رەجيمىندە), تاجىكستان پرەزيدەنتى ەمومالي راحمون, ارمەنيا پرەمەر-ءمينيسترى نيكول پاشينيان, سونداي-اق ۇقشۇ باس حاتشىسى ستانيسلاۆ زاس شاعىن قۇرامدا كەزدەسۋ وتكىزدى.
مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى اۋعانستانداعى احۋال, سونداي-اق حالىقارالىق جانە وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى جونىندە پىكىر الماستى, ۇيىم قىزمەتىنىڭ 2021 جىلعى باسىم باعىتتارىن ىسكە اسىرۋدىڭ قورىتىندىلارىن شىعاردى, الداعى كەزەڭگە ارنالعان جوسپارلاردى ايقىندادى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ شاعىن فورماتتاعى كەزدەسۋ اياسىندا ءوز ارىپتەستەرىن قازاقستاننىڭ قاتىسۋشى مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى بويىنشا ۇستانىمدارى تۋرالى حاباردار ەتتى.
«ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تامىز ايىنداعى كەزەكتەن تىس سەسسياسىندا ءبىز اۋعانستانداعى احۋالدىڭ تۇبەگەيلى وزگەرۋىنە بايلانىستى سىن-قاتەرلەر مەن قاۋىپتەردى ەگجەي-تەگجەيلى تالقىلادىق. قازاقستان وسى كەزدەسۋدە ايتىلعان تاسىلدەر مەن تاراپتاردىڭ ۇسىنىستارىن قولدايدى. ولاردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ناقتى جۇمىس ىستەۋگە دايىنبىز. تاجىك تاراپىنىڭ بىرىككەن شتاب جانىندا جەدەل مونيتورينگتىك توپ قۇرۋ جونىندەگى باستاماسىن ۋاقىتىلى دەپ سانايمىز. بۇل اۋعانستانداعى جاعدايدى قاداعالاۋ ماقساتىندا ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قۇزىرەتتى ورگاندارىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن قاجەت. ءبىزدىڭ ەلدەردەگى تەرروريستىك ۇياشىقتاردى انىقتاۋ جانە بەيتاراپتاندىرۋ, سونداي-اق ەكسترەميزم مەن تەرروريزمدى ناسيحاتتاۋعا قارسى ءىس-قيمىل بويىنشا جۇمىستى كۇشەيتۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى سەرىكتەستەردىڭ پىكىرىمەن بولىسەمىز. وڭتۇستىك شەكارا جانە ۇقشۇ-نىڭ وزىندىك «قاۋىپسىزدىك بەلدەۋى» بولىپ تابىلاتىن تاجىك شەكاراسىن نىعايتۋعا جان-جاقتى جاردەم كورسەتۋ قاجەت دەپ سانايمىز», دەدى قازاقستان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىسى ۇقشۇ-نىڭ اۋعان بوسقىندارى مەن شەتەلدىك اسكەري بازالاردى ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ اۋماعىنا ورنالاستىرۋعا جول بەرىلمەيتىنى تۋرالى ورتاق ۇستانىمىن قولدادى. ول گۋمانيتارلىق وي-پىكىرلەرگە جانە اۋعان حالقىنا حالىقارالىق كومەك كورسەتۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا سۇيەنە وتىرىپ, الماتى قالاسىندا اۋعانستانداعى بۇۇ جۇيەسىنىڭ دالالىق ميسسيالارىنىڭ پەرسونالى ۋاقىتشا نەگىزدە ورنالاستىرىلعانىن حابارلادى.
ء«بىزدىڭ بايقاۋىمىزشا, اۋعانستانداعى جاعداي ازاماتتىق سوعىسقا اكەپ سوقتىراتىن ەلەۋلى تۇراقسىزدىق جاعىنا قاراي دامۋدا. جاڭا ۋاقىتشا ۇكىمەت قۇرىلدى. ونىڭ قۇرامى مەن نيەتى الەمدە ءار ءتۇرلى باعالاۋلارعا يە بولدى. جاڭا تاليبان اكىمشىلىگىنىڭ قۇرىلۋى, ارينە, اۋعانستاندا تىنىشتىق ورنادى جانە ەكونوميكالىق دامۋ ءۇشىن قاجەتتى جاعدايلار جاسالادى دەگەندى بىلدىرمەيدى. بۇل جەردە سۋ تاسقىنىن كورىپ وتىرمىز», دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
قازاقستان پرەزيدەنتى اۋعانستانداعى احۋالدىڭ دامۋىنا بايلانىستى الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل ەلدەگى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعداي گۋمانيتارلىق داعدارىسقا قاراي بەت بۇرۋدا.
«اۋعانستانمەن قالىپتاسقان وڭىرلىك ساۋدا-ەكونوميكالىق, كولىك-لوگيستيكالىق جانە ەنەرگەتيكالىق بايلانىستاردى مۇمكىندىگىنشە قالپىنا كەلتىرۋ ماڭىزدى دەپ سانايمىن. اۋعانستانعا قاتىستى ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق جەلىنى ازىرلەۋ ءۇشىن جاڭا بيلىكتىڭ قىزمەتىنە تىعىز باقىلاۋدى جالعاستىرۋ قاجەت دەپ سانايمىن», دەپ اتاپ ءوتتى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ حابارلاعانداي, بۇۇ-دا قازاقستان رەسەيمەن, قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى مۇشەسىمەن جانە ۇقشۇ بويىنشا باسقا دا سەرىكتەستەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋعا نيەتتى.
«جاڭا اۋعان بيلىگىمەن قارىم-قاتىناستاردى ۇيلەستىرۋ جانە ءوزارا ءىس-قيمىلدى قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ناقتى شارالار قابىلداۋدى ۇسىنامىن. ءبىزدىڭ ايقىن باسىمدىعىمىز – جاڭا اۋعان بيلىگىنىڭ تەرروريزم قاتەرىنىڭ ىرگەلەس ەلدەر مەن وڭىرلەرگە تارالىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرىن ورىنداۋى. بۇل ەسىرتكى ترافيگى مەن زاڭسىز كوشى-قونعا دا قاتىستى, وعان قارسى كۇرەس بارلىق تاراپتاردىڭ ۇجىمدىق ەرىك-جىگەرىن تالاپ ەتەدى», دەپ اتاپ ءوتتى پرەزيدەنت.
سونىمەن قاتار ول الەمدىك گەوساياساتتاعى وڭ وزگەرىستەردى دە باعا بەردى.
«ەڭ باستىسى - رەسەي مەن اقش پرەزيدەنتتەرىنىڭ جەنەۆادا كەزدەسۋى, ونىڭ ناتيجەسى ەكى ءىرى يادرولىق دەرجاۆا اراسىنداعى ستراتەگيالىق تەڭگەرىمدى ساقتاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا اسا ماڭىزدى ۋاعدالاستىق بولدى. ۇقشۇ اياسىندا ءبىز رەسەي مەن اقش اراسىنداعى ستراتەگيالىق شابۋىل قارۋى تۋرالى شارتتىڭ ۇزارتىلۋىنا ساياسي قولداۋ بىلدىردىك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
وتىرىس بارىسىندا قازاقستان ءۇش حالىقارالىق كەلىسىمنىڭ – يۋريسديكتسيا جانە قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا, ۇقشۇ اسكەرلەرىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جانە مەديتسينالىق قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى كەلىسىمنىڭ, سونداي-اق بىتىمگەرشىلىك قىزمەت تۋرالى كەلىسىمگە حاتتامانىڭ قابىلدانۋىن قولدادى.
«ولاردىڭ بارلىعى ۇلكەن ماڭىزعا يە, تەرەڭ زەرتتەۋدەن ءوتتى, ولاردا تاراپتاردىڭ ۇستانىمدارى ەسكەرىلگەن. ءبىز ولارعا قول قويۋدى قولدايمىز. جەلتوقسان سەسسياسىندا ايتىلعان مەنىڭ ۇسىنىسىمدى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ءبىز باس حاتشىنىڭ بىتىمگەرشىلىك جونىندەگى ارنايى وكىلى تۋرالى شەشىم قابىلدايمىز. بارلىق سەرىكتەستەرگە قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن ريزامىن. مۇنداي ينستيتۋتتى قۇرۋ ءبىزدىڭ ۇيىمنىڭ جۇمىسىنا قوسىمشا سەرپىن بەرەتىنىنە سەنىمدىمىن», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ول سونداي-اق رەسەي تاراپىنا بۇۇ قامقورلىعىمەن بيولوگيالىق قاۋىپسىزدىك جونىندەگى حالىقارالىق اگەنتتىكتى قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قولداعانى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ بارلىق سەرىكتەستەردى بۇۇ-دا وسى باستامانى ىلگەرىلەتۋدە قازاقستانعا قولداۋ كورسەتۋگە شاقىردى. ءوز ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, قازاقستاندىق دەلەگاتسيا باسشىسى ەمومالي راحمونعا ۇقشۇ-عا تابىستى توراعالىق ەتكەنى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى, سونداي-اق ۇيىمعا توراعالىق ەتەتىن ارميان ارىپتەستەرىنىڭ بەلسەندى ىنتىماقتاستىققا دايىندىعىن ءبىلدىردى.
سامميت قورىتىندىسى بويىنشا ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ دەكلاراتسياسىن قابىلدادى.
