ىرگەلى ىستەر ىزدەنىستى كەرەك ەتەدى

اتى اڭىزعا اينالعان قولباسشى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ «تارتىپكە باس يگەن قۇل بولمايدى, ءتارتىپسىز ەل بولمايدى» دەگەنى بار. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جىل سايىنعى ءداستۇرلى جولداۋلارىندا ءتارتىپ ماسەلەسىن اينالىپ وتپەيتىنىندە دە وسىنداي نەگىز جاتىر. ويتكەنى, قايسى ءبىر مەملەكەتتە بولماسىن, ءتارتىپ بولماسا, زاڭ قاعيداتتارى ساقتالماسا, ونىڭ بولاشاعىنا بىردەن بالتا شابىلاتىنى ەشقانداي كۇمان تۋدىرمايدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, قىزىل­وردا وبلىستىق پروكۋراتۋراسى زاڭدى قامتاماسىز ەتۋ جانە زاڭدىلىقتى قورعاۋ باعىتىندا ايتارلىقتاي جۇمىستار اتقارىپ كەلەدى. بۇل ورايدا وتكەن جىلى دا العا قويىلعان ستراتەگيالىق جوسپاردىڭ بارلىق ينديكاتورلارى ورىندالدى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ جۇمىس جۇرگىزە وتىرىپ, ايماقتا تۇراقتى قوعامدىق-ساياسي احۋالدى قالىپتاستىرۋعا قول جەتكىزىلدى. وبلىستا «ەكولوگيالىق كەپىل­دەمە تۋرالى» زاڭنىڭ جوباسى جاسالىپ, ول ءتيىستى مينيسترلىككە جولداندى. بايقوڭىر قالاسىنداعى قازاقستاندىق تۇرعىنداردىڭ كونس­تيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قورعاۋعا قاتىستى كەلىپ تۇسكەن ونداعان ۇسىنىسقا قولداۋ كورسەتىلدى. ولار­دىڭ اراسىندا ەڭبەك, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم جانە زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ سالالارىنا بايلانىستى قوزعالعان ماسەلەلەرمەن قاتار, رەسەيلىكتەرمەن ءوزارا ىن­تىماقتاستىقتى ودان ءارى جالعاس­تىرۋ جايى دا ءسوز بولدى. جىل ىشىندە وبلىس پروكۋراتۋرا ورگاندارى سالىق پەن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەردەن سانالى تۇردە جالتارعان قانشاما كاسىپورىندار مەن قۇرىلىمداردى انىقتاپ, سونىڭ ناتيجەسىندە بيۋدجەتكە قوسىمشا 3,3 ملرد. تەڭگەنىڭ ءتۇسۋىن قامتاماسىز ەتتى. بۇدان بولەك, ءبىزدىڭ ءپرينتسيپتى ۇستانىمداعى جۇمىسىمىز ارقاسىندا «قاز­گەر­مۇناي» بك» جشس مەملەكەت قازىناسىنا 3,2 ملرد. تەڭگە ءوندىرىپ بەرۋگە ءماجبۇر بولدى. وسى تۇستا ءبىزدىڭ بيۋدجەتكە كوپتەگەن ميلليارد تەڭگە كولەمىندە زالال كەلتىرىپ كەلگەن مۇناي ونىمدەرىن ۇرلاۋ سىزباسىن انىقتاۋ جونىندەگى سوت-پروكۋرورلىق تاجىريبەمىز بۇكىل رەسپۋبليكاعا وزىق ۇلگى رەتىندە تاراتىلدى. مۇنداي ۇسىنىستى ءبىز تۇراقتىلىقتى ساقتاپ قالۋ ماقساتىندا جاڭادان سالىنىپ جاتقان نىسانداردا, اسىرەسە, ەلىمىز­دىڭ سولتۇستىك وڭىرلەرىندە, استانا مەن باسقا دا ءىرى قالالارداعى قۇرىلىستاردا اۆتونومدى جىلۋ-ەنەرگيامەن قامتاماسىز ەتۋ ورىندارىن ورناتۋعا قاتىستى دا جولداعانبىز. كەيىن بۇل سالالىق مەملەكەتتىك باعدارلامادان ءوزىنىڭ كورىنىسىن تاپتى. سول سياقتى قاتتى سوققان جەل مەن داۋىلدار مەكتەپتەر مەن اۋرۋحانالار سەكىلدى الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ شاتىرلارىن ۇدايى ج ۇلىپ كەتىپ جاتىر. وسىعان وراي, رەسەيدە قولعا الىنىپ جاتقان تاجىريبەلەردى زەرتتەي كەلىپ, ولاردىڭ تاڭداۋلىلارىن وزىمىزدە قولدانۋدى ۇسىندىق. بۇعان قوسا, مادەني-كوپشىلىك شا­رالارىن وتكىزۋگە رۇقسات بەرۋ­دىڭ جاڭا جۇيەسىن ەنگىزىپ, ولار­داعى ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتار ءۇشىن ۇيىمداستىرۋشىلاردان جاۋاپ­كەرشىلىك سۇراۋ جونىندەگى ۇسىنى­سىمىز دا قولداۋعا يە بولدى. ىرگەلى ىستەر قاشاندا ىزدەنىستەردى كەرەك ەتەدى. ءبىز جوعارىدا اتاپ وتىلگەن جاڭالىقتاردان بولەك, باسقا دا جاندى جۇمىستارعا ۇدايى ىرگە قالاپ وتىردىق. ماسەلەن, جىل ىشىندە جوعارى جاققا زاڭنامانى جاقسارتۋ مەن جەتىلدىرۋگە باعىت­تالعان 50-دەن استام ۇسىنىس جولداندى. وسى ارالىقتا وبلىستا زاڭ­سىز قابىلدانعان 1455 اكت, سونىڭ ىشىندە 11 ءنورماتيۆتى-قۇقىق­تىق سيپاتتاعى قۇجات كۇشىن جوي­دى نەمەسە وزگەرتىلدى. بۇدان ءبو­لەك 20 مىڭنان استام ازاماتتىڭ, سو­نىڭ ىشىندە 234 كاسىپكەردىڭ قۇ­قىق­تارى قورعالىپ, 190 زاڭسىز تەك­سە­رۋدىڭ جولى كەسىلدى. سونداي-اق­ 68­ كاسىپورىندا ەڭبەك ەتەتىن ­15 025­­ جۇمىسشىنىڭ جالپى سوماسى ­917 ملن. تەڭگەنى قۇرايتىن جالاقى جونىندەگى قارىزدارى وتەلدى. ەندى 50 ملن. تەڭگەنىڭ قارىزىن وتەي الماي وتىرعان 9 كاسىپورىنعا قا­تىستى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر. ەسەپتى مەرزىمدە جەمقورلىق ايىبىمەن 42 تۇلعا ۇستالدى. ولار­دىڭ 20-سى باسقارۋشى بولسا, سونىڭ ىشىندە 1-ءۋى وبلىستىق دەڭگەيدە (ق.ماحانوۆا) قىزمەت ەتتى. ءبىر اۋداننىڭ باسشىسى (ع.ءابىلتاي) اكىمشىلىك جەمقور­لىق جاۋاپكەرشىلىگىنە تارتىلىپ, قىزمەتىنەن بوساتىلدى. كوتەرىل­گەن بىرقاتار قىلمىستىق ىستەر­دىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 13 ملن. تەڭگە قايتارىلدى. مۇنداي قىلمىستىق ىسكە ۇرىنعاندار اراسىندا ەكولوگيا دەپارتامەنتىنىڭ ءبولىم باستىعى, اۋداندىق ساني­تارلىق-ەپيدەميولوگيالىق ستانسا باستىعى, سالىق باسقارماسىنىڭ باستىعى مەن ونىڭ ورىنباسارى, اۋىلدىق وكرۋگ اكىمى سەكىلدى اۋداندىق بۋىنداعى بىرقاتار باسشىلار بولدى. وبلىس پروكۋرورلارى بەلا­رۋستەن الىنعان بولىپ تىركەلگەن بىرنەشە مىڭداعان اۆتوماشينانى جەتكىزۋدىڭ جاسىرىن ارناسىن انىقتادى. ءبىزدىڭ ۇسىنىسىمىز بويىنشا ەندى رەسپۋبليكا بويىنشا, وسىنداي تەكسەرىستەردى جۇرگىزۋ قولعا الىندى. بىرقاتار ىستەر ارنايى پروكۋرورلاردىڭ باقىلاۋىندا تۇر. مۇنىڭ سوڭىن الا قىزىلوردا ءوڭىرى ءۇشىن اسا ماڭىزدى سانالاتىن ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك سالا­سىندا باقىلاۋ كارتاسى مەن پاسپور­تى جاسالدى. جاڭا جۇيە بىردەن ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتە باستادى. ونىڭ نەگىزىندە قىسقا ۋاقىت ارالىعىندا تابيعاتتى پايدالانۋشىلاردان بيۋدجەتكە 3 ملن. تەڭگەدەن استام قارجى ءتۇسىرۋدىڭ ورايى كەلدى. ءبىز وسى باعىتتاعى جۇمىستى جالعاستىرا وتىرىپ, ەكسپو-2017 كورمەسى شەڭبەرىندەگى «جاسىل ەكونوميكاعا» كوشۋ تۇجىرىم­داماسىنا دا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋعا شەشىم قابىلدادىق. وسى رەتتە ءبىز ۇسىنعان «جاسىل ەكونوميكاعا كوشۋ – قۇقىقتىق باعىتتى دامىتۋ» جوباسى ءبىرىنشى دەپارتامەنتتە ماقۇلداندى. ەندى ونى وبلىس پروكۋراتۋراسى دەڭگەيىندە ءىس جۇزىنە اسىراتىن بولامىز. سول سياق­تى ءبىزدىڭ بيۋدجەتتى تولىقتىرۋ ماقسا­تىندا جاساپ شىققان قۇقىق قورعاۋ سالاسى مەن مەملەكەتتىك ورگاندار ءىس-ارەكەتىنىڭ ىرعاقتى قيمىلى رەسپۋبليكاعا تاراتىلىپ جاتىر. سوت الدىنداعى وندىرىسكە كەلسەك, ەڭ الدىمەن, قىلمىستىڭ ءوسىپ كەلە جاتقانى بايقالاتىنىن ايتۋى­مىز كەرەك. ولار نەگىزىنەن ۇرلىق پەن بۇزاقىلىقتىڭ ەسەبىنەن ارتىپ وتىرعانىن دا اتاعانىمىز ءجون. سونىڭ ىشىندە ۇرلىق 55 پايىزدى قۇراسا, بۇزاقىلىق 15 پايىزعا كوتەرىلىپ, جالپى, قىلمىس سانى 16 پايىزعا ارتقان. بۇعان قوسا, اۋىر جانە ايرىقشا اۋىر قىلمىستاردىڭ 16 پايىزعا ازايعانىنا دا نازار اۋدارا كەتكىم كەلەدى. سول سياقتى جاسىرىن تۇرعان 68 قىلمىس انىقتالدى. قىلمىستى جاسىرعاندارى ءۇشىن 14 باسشىسىن قوسا ەسەپتەگەندە, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ 57 قىزمەتكەرى جازا الدى. تاپ وسىنداي قىلمىستىق ىستەرى ءۇشىن تەرگەۋشى ءالجانوۆ پەن ۋچاسكەلىك ينسپەكتور دارىباەۆ باس بوستاندىقتارىنان ايىرىلدى. سونداي-اق, ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن بۇزعاندارى ءۇشىن ءتارتىپ ساقشى­لارى­نىڭ ۇستەرىنەن 6 قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, 7 پوليتسەي سوتتالدى. وسىنداي ءتارتىپ بۇزۋشىلىقتارى ءۇشىن 22 قىزمەتكەر جازا السا, ولار زاڭسىز ۇستاعان 11 ادام پوليتسيا عيماراتىنان شىعارىلدى. سوندىقتان زاڭسىز ۇستاۋ, قاماۋ ارقىلى قىلمىستىق جاۋاپكەر­شى­لىككە تارتۋشىلىقتارعا جول بەرىلگەن جوق. ەسەپتى كەزەڭدە 21 ەسىرتكى القابى جويىلىپ, 298 كيلو ءارتۇرلى ەسىرتكى زاتتارى الىندى, ولاردى تاراتۋشى 39 ادام انىقتالدى. قازىر كونتراباندالىق جولمەن رەسەيگە 10 كيلو مولشەرىندە اۋعان گەروينىن الىپ بارا جاتقان جولىندا قولعا تۇسكەن قىرعىزستان ازاماتى كونتورباەۆتىڭ ءىسى تەكسەرىلىپ جاتىر. جيناقتاپ ايتقاندا, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ پروكۋرورلارى ءبىر جىلدىڭ ىشىندە وسىنداي جۇمىس­تاردىڭ اتقارىلۋىنا قول جەتكىزدى. ساپاربەك نۇرپەيىسوۆ, قىزىلوردا وبلىسىنىڭ پروكۋرورى. قىزىلوردا وبلىسى.