ەلباسى قازاقستان عىلىمىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋدى جولداۋدىڭ نەگىزگى ستراتەگيالىق ارقاۋى رەتىندە كورسەتتى
ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جاڭا جولداۋىندا ءبىلىم مەن عىلىمعا جانە جاستار تاربيەسىنە باسا نازار اۋدارىلدى. وسى باعىتتار بويىنشا ۇكىمەتكە, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا ناقتى تاپسىرمالار بەرىلدى.
ەلباسى ءار جىلعى جولداۋىندا تاعدىرلى ماعىناسى بار ۇعىمدى ەنگىزەدى. مىسالى, وتكەن جىلى جاستاردىڭ سانا-سەزىمىنە «جاڭا قازاقستاندىق ءپاتريوتيزمدى» قالىپتاستىرۋ ماسەلەسىنە ماڭىز بەرىلدى. بيىلعى جولداۋىندا ەلباسى «حالىقتىڭ جاڭا ءومىر ساپاسى» دەگەن ۇعىمدى ەنگىزىپ وتىر. ءومىر ساپاسى – ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ ستاندارتتارىنا سايكەس انىقتالادى. وسى ستاندارتتارعا تولىق سايكەستىگىن دالەلدەگەن وتكەن عاسىردا 3-اق مەملەكەت بولعان. ول – جاپونيا, فينليانديا, سينگاپۋر, ال جاقىندا وعان ءتورتىنشى بولىپ وڭتۇستىك كورەيا قوسىلدى.
بارلىعىمىزعا بەلگىلى, ءومىر ساپاسى تىكەلەي ءبىلىم ساپاسىنا بايلانىستى. ال ساپالى ءبىلىم تەك قانا عىلىم ارقىلى بەرىلۋى ءمۇمكىن. سوندىقتان دا ەلباسى قازاقستان عىلىمىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋدى جولداۋدىڭ نەگىزگى ستراتەگيالىق تەزيسى رەتىندە كورسەتتى. ەكونوميكانىڭ جوعارى تەحنولوگيالىق جاڭا سالالارىن قۇرۋ ءۇشىن عىلىمدى قارجىلاندىرۋدى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 3%-نان كەم ەمەس دەڭگەيگە دەيىن ارتتىرۋدى تالاپ ەتەدى, دەدى پرەزيدەنت. وسىعان بايلانىستى يننوۆاتسيالىق زەرتتەۋلەردى قولداۋ, عىلىمي ءازىرلەمەلەردى كوممەرتسيالاندىرۋ ءجونىندەگى زاڭنامانى تەزىرەك جەتىلدىرگەن ءجون دەپ بىلەمىن. سونىمەن قاتار, شەتەلدىك جاڭا تەحنولوگيالاردى قازاقستانعا پايدالى جۇمىس ىستەۋ ماقساتىمەن ترانسفەرتتەۋدى دە باستى نازاردا ۇستاۋ قاجەت.
وسى باعىتتا تارمۋ حالىقارالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىندە ينتەگراتسيانى تەرەڭدەتۋ, وقىتۋشىلاردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ءمۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ جانە ءبىلىم الۋشىلاردىڭ اكادەميالىق ۇتقىرلىعىن دامىتۋ ماقساتىندا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ (شىۇۋ) جەلىسىنە رەسمي تۇرىندە قابىلداندى. ياعني ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەردى جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيىن ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا 3 ماماندىقتان «سۋ رەسۋرستارى جانە سۋدى پايدالانۋ», «جەردى مەليوراتسيالاۋ, باپتاۋ جانە قورعاۋ» جانە «گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىس جانە عيماراتتار» شىۇۋ شەڭبەرىندە وقىتۋدى ۇسىنادى. سونىمەن قاتار, ۋنيۆەرسيتەت بەلارۋس-قازاقستان عىلىمي-ءبىلىم كونسورتسيۋمىنا مۇشە بولدى. كونسورتسيۋم اياسىندا بەلارۋس جوعارى وقۋ ورىندارىمەن بىرگە 8 جوبا ازىرلەنىپ, ولاردى 2014-2016 جىلدارى قارجىلاندىرۋعا بيۋدجەتتىك وتىنىمدەر رەسىمدەلدى. ۇسىنىلعان جوبالاردىڭ ىشىندە, ءاسىرەسە, قازاق ديقاندارى ءۇشىن «ءداندى داقىلداردى قايتا وڭدەۋ نەگىزىندە جاڭا تۇرپاتتاعى ونىمدەر الۋ ءۇشىن تەحنيكالار مەن تەحنولوگيالار ازىرلەۋ» جوباسىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە دەپ سانايمىن. بۇل جوبادا ءداندى داقىلداردى سۇرىپتاۋ كوەففيتسيەنتىن 93-96 پايىزعا جەتكىزەتىن امبەباپ تەحنولوگيالىق نوبايى بويىنشا ءداندى داقىلداردى وڭدەۋدىڭ رەسۋرس ۇنەمدەۋ تەحنولوگياسىن جانە جاڭا تەحنيكاسىن ەنگىزۋ قاراستىرىلعان. جوبا ەلدەگى ءداندى داقىلداردى وڭدەيتىن جانە ۇن ونىمدەرىن شىعاراتىن كاسىپورىنداردىڭ قاتىسۋىن جانە قولداۋىن قاجەت ەتەدى.
اۋقىمدى عىلىمي جوبالاردىڭ تاعى ءبىرى – م.ح.دۋلاتي اتىنداعى تارمۋ جانە بەلارۋس ۇلتتىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ عالىمدارى قاتىساتىن «عيماراتتاردىڭ قادالىق ىرگەتاستارىن قالاۋ ءۇشىن رەسۋرس ۇنەمدى ۇڭعىمالى تەمىر-بەتون قادالاردى ءتاجىريبەلىك ساراپتاۋ ءجانە ءازىرلەۋ» جوباسى. سوققىعا شىدامدى جانە ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمدى قادالار وتاندىق قۇرىلىس سالاسىنىڭ يننوۆاتسيالىق دامۋىنىڭ جاڭا بەلەسكە كوتەرىلۋىنە ءمۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىز. بۇل جوباعا بايلانىستى ۋنيۆەرسيتەت «پەتروكازاحستان كۋمكول رەسورسيز» اق-پەن كەلىسىمشارتقا تۇردى.
جاقىندا وتكەن ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن ماجىلىسىندە پرەمەر-مينيستر سەرىك احمەتوۆ ءوڭىرلىك دامۋ مينيسترىنە قۇرىلىس ماتەريالداردىڭ ساپاسىن ساراپتامادان وتكىزۋ ماقساتىمەن ارنايى زەرتحانالاردى قۇرۋدى تاپسىردى. وسىنداي ساراپتامالىق جۇمىستاردى جۇرگىزۋ ءۇشىن ۋنيۆەرسيتەت بيىلعى جىلى قاجەتتى قۇرال-جابدىقتاردى الىپ وتىر. ەگەر جەرگىلىكتى بيلىك قولداپ, ارنايى ليتسەنزيا الىنىپ, وعان سۇرانىس بولسا, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ وبلىستا وسىنداي زەرتحانا اشۋعا تولىق مۇمكىندىگى بار.
تارمۋ, سونىمەن بىرگە, جامبىل وڭىرىندەگى ءىرى پاتەنت يەلەنۋشى بولىپ تابىلادى. جىل سايىن ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى جاڭا قۇرىلعىلار مەن جابدىقتارعا, مەحانيزمدەرگە, قۇرىلىس ماتەريالدارىنا ورتا ەسەپپەن ەلىمىزدىڭ 30-دان استام يننوۆاتسيالىق پاتەنتىن جانە اۆتورلىق كۋالىكتەرىن الادى. وكىنىشكە قاراي, ولاردىڭ كوبىسى قاعاز جۇزىندە قالىپ, ناقتى وندىرىسكە ەنگىزىلمەي كەلەدى. مىسالى, وتكەن جىلدىڭ مامىر ايىندا ءبىزدىڭ قالادا «قازاقستاننىڭ ۇزدىك تاۋارى» اتتى ايماقتىق كونكۋرس ءوتتى. ول كونكۋرسقا ۋنيۆەرسيتەت 10 جوبا ۇسىنعان بولاتىن. ونىڭ 3-ءۋى جەڭىمپاز اتاندى. ولار: گازوبەتون شىعارۋ تەحنولوگياسى; مويىنقۇم اۋدانىندا وسەتىن تسيستانحە (ساي ساعىزى) تامىرىنان تاماق جانە كوسمەتولوگيا ونىمدەرىن دايىنداۋ تەحنولوگياسى جانە جەل ەلەكترستانسالارىنا ارنالعان جۇمىس قالاقشالارىن جاساۋ تەحنولوگياسى. وسى جوبالاردى وندىرىسكە ەنگىزۋ ماقساتىندا 2013 جىلى 13 مامىردا №12 حاتتاماسىمەن وبلىس اكىمىنىڭ شەشىمى قابىلدانعان. ول شەشىمدە ايتىلعان جوبالاردى وندىرىسكە ەنگىزۋ جانە وعان قاجەتتى قاراجاتتى ءبولۋ تۋرالى ءتيىستى باسقارمالارعا تاپسىرما بەرىلگەن. وكىنىشكە قاراي, بۇل تاپسىرمالار وسى كۇنگە دەيىن شەشىمىن تاپپاي كەلەدى. سوندىقتان ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ عىلىمي ىزدەنىس ناتيجەلەرىن ناقتى وندىرىسكە ەنگىزۋ ماسەلەسى بويىنشا ءۇمىت ۇزبەي, قولداۋ كۇتەمىز. ۇلى فيلوسوف, ۇلى اعارتۋشى, ۇلى اقىن اباي قۇنانباي ۇلى وتكەن عاسىرلاردىڭ وزىندە-اق: «عىلىم تاپپاي ماقتانبا» دەگەن عيبراتتى جىر جازىپ, وندا «بولماساڭ دا ۇقساپ باق, ءبىر عالىمدى كورسەڭىز. ونداي بولماق قايدا دەپ, ايتپا عىلىم سۇيسەڭىز. سىزگە عىلىم كىم بەرەر, جانباي جاتىپ سونسەڭىز؟ دۇنيە دە ءوزى, مال دا ءوزى, عىلىمعا كوڭىل بولسەڭىز» دەمەپ پە ەدى؟!.
ارينە, ءبىر ماقالادا ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىمەن استاسىپ جاتقان بيىلعى جولداۋىنا تولىقتاي پىكىر ءبىلدىرۋ قيىن. بىراق ءبىر نارسەنى بارلىعىمىز دۇرىس قابىلداپ, دۇرىس ءتۇسىنۋىمىز قاجەت. ەلباسى ۇنەمى بولاشاقتى بولجاپ, بولاشاقتىڭ قامىن ويلايدى. ويتكەنى, كۇشتى, قۋاتتى مەملەكەتتەر عانا ۇزاقمەرزىمدى جوسپارلاۋىمەن دارالانادى. سوندىقتان, «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى مەن «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى بيىلعى جولداۋ بارلىق سالانى قامتيتىن جانە ۇزدىكسىز ءوسۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جاڭعىرۋدىڭ ناقتى باعىتى مەن باعدارى بولىپ تابىلادى. وعان قاتىستى ەلباسىنىڭ پايىمدارى مەن كوزقاراسى ءبىز ءۇشىن اسا ماڭىزدى. ال پرەزيدەنت تاپسىرمالارىن ورىنداۋ – بارشا بۇقارا ءۇشىن ورتاق پارىز, ابىرويلى مىندەت!
ماحمەتعالي سارىبەكوۆ,
مۇحامەد حايدار دۋلاتي اتىنداعى تاراز
مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى.
جامبىل وبلىسى.
