ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋى تەرەڭ ءمان-ماعىناعا يە ءارى وندا باستى ماقساتىمىز – قازاقستاننىڭ دامىپ وركەندەۋىنە قول جەتكىزۋ جونىندە ناقتى مىندەتتەر بەلگىلەنگەن.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋى تەرەڭ ءمان-ماعىناعا يە ءارى وندا باستى ماقساتىمىز – قازاقستاننىڭ دامىپ وركەندەۋىنە قول جەتكىزۋ جونىندە ناقتى مىندەتتەر بەلگىلەنگەن.
وسى قۇجاتتا ەلىمىزدىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى دامۋىنىڭ نەگىزگى ماقساتتارى ايقىندالىپ, حالقىمىزدىڭ ماڭىزدى قۇندىلىقتارىن ورنىقتىرۋدى كوزدەيتىن «ماڭگىلىك ەل» ۇلتتىق يدەياسى كورىنىس تاپقان.
2014 جىلعى جولداۋ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردىڭ ناقتى باعدارلاماسىن جانە الەمنىڭ دامىعان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ تۋرالى ناقتى تۇجىرىمدامالىق كوزقاراستى قامتيدى. ەلباسىنىڭ بەلگىلەپ كورسەتكەن باعىت-باعدارلارى قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ تۇبەگەيلى جاڭعىرىپ, باسەكەگە قابىلەتتىلىگى مەن دامۋ قارقىنىنىڭ ارتا تۇسكەندىگىن ايعاقتايدى.
ەلباسى ستراتەگيانى ىسكە اسىرۋدىڭ ءتورت نەگىزگى قاعيداتىن ايقىنداپ بەردى, ولار: قابىلداناتىن بارلىق شەشىمدەردىڭ پراگماتيزمى مەن ەۆوليۋتسيالىلىعى قاعيداتى, ءوزارا ءتيىمدى اشىقتىق قاعيداتى, قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ قاعيداتى, بۇكىلحالىقتىق قولداۋ قاعيداتى. اتالعان ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن ءمىندەتتەردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرىپ, حالقىمىزدىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جىلدان-جىلعا ارتتىرىپ وتىرۋ قاجەت.
«الدىمەن – ەكونوميكا, سونان سوڭ ساياسات» دەگەن مەملەكەتتىك ساياسات قاعيداتىن العا تارتا وتىرىپ, مەملەكەت باسشىسى جاڭا ستراتەگيالىق قۇجاتتا ۇلتتىق ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ جاڭا قاعيداتتارىنا كوشۋدى ۇسىندى. وسىلاردىڭ نەگىزىندە بارلىعىن تۇگەلىمەن قامتيتىن ەكونوميكالىق پراگماتيزم جاتىر, ياعني مۇنىڭ ءمانىسى بارلىق باسقارۋ شەشىمدەرىن ەكونوميكالىق ورىندىلىق تۇرعىسىنان قابىلداعان ءجون دەگەنگە سايادى.
پرەزيدەنتتىڭ قازاقستان حالقىنا ارنالعان «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى جولداۋى ەلىمىزدىڭ ۇزاقمەرزىمدى كەزەڭگە ارنالعان باعىتىن ايقىندايتىن ونىڭ جاڭا دامۋ كەزەڭىنىڭ باستاۋى سانالادى. ءسويتىپ, مەملەكەت باسشىسى ناقتىلاپ بەرگەن كەلەلى مىندەتتەر تابىستى تۇردە ىسكە اسىرىلۋدا. ءوتكەن جىلدا اتقارىلعان جۇمىستاردى سارالايتىن بولساق, ەلباسىنىڭ نۇسقاعان باعىتىن باعىندىرۋ جولىندا قازاقستان العا قاراي باتىل قادام باستى دەپ نىق سەنىممەن ايتۋعا بولادى.
ەل تاريحىندا تۇڭعىش رەت مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىندە اۋقىمدى ساياسي رەفورما جۇزەگە استى. جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىن سايلاۋ, مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ەسەپتىلىگى جانە ولاردىڭ قىزمەتىنىڭ ايقىندىعى, جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ماسەلەلەردى ناقتى شەشۋدە حالىق مۇمكىندىكتەرىن كەڭەيتۋ, قوعامدىق باقىلاۋ تەتىكتەرىن كۇشەيتۋ قوعام مەن بيلىكتىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرا ءتۇستى. كاسىبي مەملەكەتتىك اپپاراتتى قالىپتاستىرۋ ءۇشىن مەريتوكراتيا مەن باسەكەلەستىك پرينتسيپتەرىنە نەگىزدەلگەن اكىمشىلىك رەفورمانىڭ ماڭىزدى كەزەڭى ىسكە اسىرىلا باستادى. ۇدەمەلى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ناقتى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزىلدى.
پرەزيدەنت ايقىنداپ بەرگەن ەلىمىزدىڭ ساياسي باعىت-باعدارىن ءارى قاراي ىسكە اسىرۋ مەملەكەتتىك باسقارۋ ورگاندارى مەن بۇكىل قوعام تاراپىنان بارىنشا كۇش جۇمساۋدى تالاپ ەتەدى. وسىعان وراي, بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جۇمسالۋىنا تاۋەلسىز سىرتقى باقىلاۋدى جۇزەگە اسىراتىن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنە ايرىقشا مىندەت جۇكتەلىپ وتىر. ەلىمىزدىڭ جوعارى قارجى باقىلاۋ ورگانىنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى اياسىنا ۇلتتىق رەسۋرستاردى باسقارۋعا بايلانىستى مەملەكەتتىڭ قىزمەتى كىرەدى. اتاپ ايتقاندا, بيۋدجەت-قارجى پروتسەسىن باقىلاۋ, مەملەكەت قاراجاتىنىڭ ۇقىپتى ءارى ءتيىمدى پايدالانىلۋىن قاداعالاۋ. سونداي-اق, «2050» ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋعا بولىنەتىن قارجىنىڭ جۇمسالۋىنا دا باسا نازار اۋدارىلۋدا.
مەملەكەت باسشىسى ەڭ وزىق الەمدىك تاجىريبەگە سۇيەنگەن مەملەكەتتىك اۋديتتىڭ كەشەندى جۇيەسىن قۇرۋدىڭ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتكەن ەدى. مەملەكەتتىك قارجىلىق باقىلاۋ – بيۋدجەت پروتسەسىن باقىلاپ وتىراتىن تەتىك قانا ەمەس, سونىمەن بىرگە, ەكونوميكانىڭ جاي-كۇيىنە مونيتورينگ جۇرگىزۋ, ياعني ءبولىنگەن قاراجاتتى مەملەكەتتىڭ قالاي پايدالانىپ جاتقانىن باعالاۋعا باعىتتالعان ءىس-شارالار كەشەنى. وكىنىشكە قاراي, ەسەپ كوميتەتى قارجىلىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقاندىعىن اتاپ وتۋگە ءماجبۇر. بۇل بۇزۋشىلىقتار كوپ جاعدايدا مەملەكەتتىك قارجىلىق باقىلاۋ سالاسىندا كەزدەسەتىن ەلەۋلى كەمشىلىكتەر مەن زاڭنامالىق ولقىلىقتارعا بايلانىستى ەكەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. سوندىقتان, مەملەكەت باسشىسى قويعان مىندەتتەردى ءتيىمدى ورىنداۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك قارجىلىق باقىلاۋدىڭ تەتىكتەرىن دە جاڭعىرتۋ قاجەت.
مەملەكەتتىك قارجىلىق باقىلاۋ جۇيەسىنىڭ مەملەكەتتىك اۋديتكە كوشۋى ەسەپ كوميتەتىنە ءوز قىزمەتىن وزىق حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي, الدەقايدا ءتيىمدى ءارى ساپالى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن بولادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەڭ وزىق الەمدىك تاجىريبەگە نەگىزدەلگەن مەملەكەتتىك ءاۋديتتىڭ كەشەندى جۇيەسىن قۇرۋ جونىندەگى تاپسىرمالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ەلىمىزدە مەملەكەتتىك ءاۋديتتى ەنگىزۋ تۇجىرىمداماسى قابىلداندى. اتالعان تۇجىرىمدامانىڭ ماقساتى – قولدانىستاعى مەملەكەتتىك قارجىلىق باقىلاۋ جۇيەسىن رەفورمالاۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىن جانە مەملەكەتتىك اۋديتتى ەنگىزۋگە تۇجىرىمدامالىق ۇستانىمداردى ايقىنداۋ.
مەملەكەتتىك اۋديت پەن قارجىلىق باقىلاۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسى مەملەكەت باسشىسىن, پارلامەنتتى, ۇكىمەتتى جانە جالپى جۇرتشىلىقتى مەملەكەتتىك ورگاندار قىزمەتىنىڭ تيىمدىلىگى, قارجىنى جۇمساۋدىڭ زاڭدىلىعى, ۇنەمدىلىگى جانە تيىمدىلىگى پرينتسيپتەرىنە ساي, بيۋدجەت قاراجاتى مەن مەملەكەت اكتيۆتەرىنىڭ پايدالانۋى تۋرالى وبەكتيۆتى ءارى شىنايى اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. وسى ماقساتقا قول جەتكىزۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ءاۋديتتىڭ تۇرلەرىن, سۋبەكتىلەرى مەن نىساندارىن رەگلامەنتتەيتىن زاڭنامالىق بازانى قالىپتاستىرىپ, مەملەكەتتىك اۋديت پەن قارجىلىق باقىلاۋدى جۇرگىزۋدىڭ حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن ادىسنامالىق نەگىزدەرىن دايىنداۋ, مەملەكەت قاراجاتى مەن اكتيۆتەرىنىڭ ءتيىمدى پايدالانىلۋىن باقىلايتىن قۇرال رەتىندە مەملەكەتتىك قارجىلىق باقىلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرىپ, مەملەكەتتىك اۋديت ورگاندارىنىڭ وكىلەتتىكتەرى مەن ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ اراجىگىن ايقىنداي وتىرىپ ولاردىڭ تەڭدەستىرىلگەن قۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ, مەملەكەتتىك اۋديت جانە قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن دايارلاۋدىڭ, قايتا دايارلاۋ مەن ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋدىڭ حالىقارالىق تالاپتارعا جاۋاپ بەرەتىن جۇيەسىن قۇرۋ, مەملەكەتتىك ءاۋديتتىڭ ينتەگراتسيالانعان اقپاراتتىق جۇيەسىن جاساپ, مەملەكەتتىك اۋديتورلاردى سەرتيفيكاتتاۋدان وتكىزۋدىڭ جۇيەسىن ەنگىزۋ قاراستىرىلعان.
تۇجىرىمداماعا سايكەس مەملەكەتتىك ءاۋديتتى ەنگىزۋ كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن بولادى. ءبىرىنشى كەزەڭى – 2013-2014 جىلدارعا, ەكىنشى كەزەڭى 2015-2017 جىلدارعا ەسەپتەلگەن.
ءبىرىنشى كەزەڭدە مەملەكەتتىك ءاۋديتتىڭ ليما دەكلاراتسياسىنىڭ قاعيداتتارىنا جانە حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي كەلەتىن زاڭنامالىق جانە ادىسنامالىق بازاسىن قالىپتاستىرۋ قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, «مەملەكەتتىك اۋديت جانە قارجىلىق باقىلاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ جوسپارلانىپ وتىر, اتالمىش زاڭ جوباسى مەملەكەتتىك اۋديت پەن قارجىلىق باقىلاۋ ورگاندارىن ۇيىمداستىرۋدىڭ, ولاردىڭ قىزمەتى مەن وكىلەتتىكتەرىنىڭ بىرىڭعاي قاعيداتتارىن بەلگىلەۋگە باعىتتالعان. قازىرگى ۋاقىتتا اتالعان زاڭ جوباسى پارلامەنتتە تالقىلاۋدان وتۋدە.
قورىتا كەلگەندە, «2050» ستراتەگياسىنىڭ باستى ماقساتىنا, ياعني قازاقستاندىقتاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسى مەن دەڭگەيىن تۇبەگەيلى ارتتىرۋعا مەملەكەت باسشىسى قويعان ستراتەگيالىق ءمىندەتتەردى شەشكەن جاعدايدا عانا قول جەتكىزۋگە بولادى. قازاقستان كەڭ كولەمدى جوبالاردى تابىستى ىسكە اسىرا الاتىندىعىن سان مارتە دالەلدەگەن بولاتىن. رەسپۋبليكامىزدىڭ سوڭعى جيىرما جىل ىشىندە قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى بولاشاققا جارقىن بولجام جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سول سەبەپتى, قازىرگى ساتتە وسى ءبىر اۋقىمدى دا ماڭىزدى قۇجاتتى ارقايسىمىز مۇقيات وي ەلەگىنەن وتكىزىپ, ونى ورىنداۋ ءۇشىن ناقتى جۇمىسقا كىرىسكەنىمىز ءجون.
ەسەپ كوميتەتى قارجىلىق باقىلاۋدىڭ جوعارى ورگانى رەتىندە ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاڭعىرۋىنىڭ جاڭا كەزەڭى جاعدايىندا بارلىق كۇش-قۋاتىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تابىستى دامۋى ءۇشىن جۇمسايتىن بولادى.
ەرلان تۇرلىبەكوۆ,
رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ اتقارىلۋىن باقىلاۋ
جونىندەگى ەسەپ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى.
