ادامنىڭ ەڭ باعالى قاسيەتىنىڭ ءبىرى – بار ءومىرىن بالالارىنا ارنايتىن مەيىرىمدىلىگى شىعار؟ بالاسى ءۇشىن وت پەن سۋعا تۇسپەيتىن اتا-انا كەمدە-كەم. ارينە, قازىرگى تاڭدا ناق وسى بالا ماسەلەسىندە قوعام ىشىندە ءتۇرلى كەلەڭسىزدىكتەر ورىن الىپ جاتقانىمەن, ءوز بالالارىنا قوسا اسىراپ العان بالالارىن دا جەتىلدىرىپ, ادام ەتۋدىڭ قامىمەن جۇرگەن جانداردى كورگەندە ىزگىلىك پەن مەيىرىمدى از عانا قاراۋ نيەتتى ادامدار وشىرە المايتىنىنا كوزىڭ جەتكەندەي بولادى. جۋىردا سونداي ءبىر مەيىرىمدى ءارى قاجىرلى جانمەن اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
ادامنىڭ ەڭ باعالى قاسيەتىنىڭ ءبىرى – بار ءومىرىن بالالارىنا ارنايتىن مەيىرىمدىلىگى شىعار؟ بالاسى ءۇشىن وت پەن سۋعا تۇسپەيتىن اتا-انا كەمدە-كەم. ارينە, قازىرگى تاڭدا ناق وسى بالا ماسەلەسىندە قوعام ىشىندە ءتۇرلى كەلەڭسىزدىكتەر ورىن الىپ جاتقانىمەن, ءوز بالالارىنا قوسا اسىراپ العان بالالارىن دا جەتىلدىرىپ, ادام ەتۋدىڭ قامىمەن جۇرگەن جانداردى كورگەندە ىزگىلىك پەن مەيىرىمدى از عانا قاراۋ نيەتتى ادامدار وشىرە المايتىنىنا كوزىڭ جەتكەندەي بولادى. جۋىردا سونداي ءبىر مەيىرىمدى ءارى قاجىرلى جانمەن اڭگىمەلەسۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
كەيىپكەرىمىز كۇمىساي بەرپەيىسوۆا سوڭعى جىلداردىڭ بەدەرىندە عانا ەلورداعا كوشىپ كەلىپتى. ءوزى قوستاناي وبلىسىنىڭ تۋماسى. كوپ جىلدار بويى قوستانايدان ەلۋ كيلومەتر جەردەگى سەمەنوۆكا دەيتىن سەلودا تۇرعان. سەگىز بالانى باعىپ-قاعىپ, تاربيەلەگەن ارداقتى انا بۇگىندە ەلوردادا كىشى ۇلىنىڭ قولىندا ەكەن. «ءوزىمنىڭ ءتورت بالاما قوسا ەرتەرەكتە قايتىس بولعان قايىن ءسىڭلىمنىڭ ءتورت بالاسىن باققانىم ءۇشىن ەشقاشان دا نالىعان ەمەسپىن. راس, كىشىرەكتەۋ كەزدەرىندە اۋىرىپ-سىرقاپ, ءتۇن ۇيقىم ءتورت بولىنەتىن. قايىن ءسىڭلىمنىڭ بالالارى بىزگە كەلگەندە الدى بەس جاستان جاڭا اسقان, ودان كەيىنگىسى ءۇش جارىم جاستا, ءۇشىنشىسى ءبىر جارىم جاستا دا, ەڭ كىشكەنتايى توعىز ايلىق بولاتىن. ءوز بالالارىم دا وسىلار شامالاس ەدى. سوندىقتان قاقاعان قىس پەن شىلىڭگىر شىلدە ايلارىندا ءبىرى جازىلا بەرگەندە, ەكىنشىسى اۋىرىپ مازامىز قاشقانىمەن, از جىلداردان سوڭ-اق بالالاردىڭ الدى مەكتەپكە بارعان سوڭ, كەيىنگى بالالاردىڭ قالاي ءوسىپ كەتكەنىن اڭعارماي دا قالدىق. ءتىپتى, بالالاردىڭ بارلىعى بىزگە قولعانات بولدى. سىرتتىڭ جۇمىسىن ۇلدارعا, ءۇيدىڭ جۇمىسىن قىزدارعا تاپسىرىپ الاڭسىز جۇمىس ىستەي بەرەتىن حالگە جەتتىك», – دەيدى كۇمىساي اپاي.
تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارى اۋىل ادامدارىنا ەداۋىر قيىندىق كەلتىرگەنى شىندىق. كولحوز, سوۆحوزدار تاراپ كەتكەن تۇستا اۋىلدا ىستەيتىن جۇمىس تا قالماعان كەزەڭ بولعان. وعان قوسا اۋىلدىڭ دۇكەندەرى قۋراپ بوس تۇراتىنى دا ءالى كۇنگە كوز الدىمىزدا. سونداي كەزەڭدە كۇمىساي اپاي ءوزى تۇرعان اۋىلداعى پوشتانى باسقارىپتى. بۇل 1997-98 جىلدار. سونداعى الاتىن ايلىعى 400 تەڭگە ەكەن. وعان قوسا زەينەتاقى تاراتقانى ءۇشىن 1600 تەڭگە جالاقىسى تاعى بار. شيەتتەي سەگىز بالانى اسىراۋعا بۇل قايدان جەتسىن؟ اجەپتاۋىر قىزمەت ىستەپ جۇرگەن كۇيەۋى دە وسى تۇستا جۇمىسسىز قالادى. سودان اپاي ءوزى تۇرعان اۋىلدان قوستاناي قالاسىنا اپارىپ ەت ساتا باستايدى. «قوستانايدا ول كەزدە ارنايى جابىق بازارلار جوق بولاتىن. بىزدەر ەتتى كوشەدە تۇرىپ ساتاتىنبىز. كەشكە قاراي وتپەي قالعان ەتتەردى پودەزدەردى ارالاپ ءجۇرىپ ساتتىق. سوندا حالىقتا دا اقشا جوق. بىرەۋ ەتتى الىپ, ورنىنا سابىن بەرسە, ەكىنشىسى قانت بەرەتىن. ءتىپتى, كۇرىش بەرەتىندەر دە بولدى. وسى زاتتاردىڭ ءبارىن جيىپ-تەرىپ ۇيگە اكەلەمىن. ءبىر كۇنى اس ءۇيدىڭ لىق تولعانىن كورىپ, «وسىلاردى نەگە ساتپايمىن؟» دەگەن وي كەلدى. ءسويتىپ, ايىرباسقا كەلگەن تاۋارلاردى دا وتكىزە باستادىق. جاعدايىمىز ءبىرشاما جاقسارعان تۇستا كۇيەۋىم جەر ساتىپ الدى دا, شارۋا قوجالىعىن اشتى. ءسويتىپ, ارى قاراي شارۋانى ءوزى دوڭگەلەتىپ اكەتتى. ايتايىن دەگەنىم, ءبىز سول قيىن كەزەڭدە دە جامان تۇرعان جوقپىز. تەك ەڭبەكپەن عانا كوگەرەتىنىمىزدى بىلگەن سوڭ, جاتپاي-تۇرماي ەڭبەك ىستەدىك», – دەيدى كەيىپكەرىمىز. بىراق, كۇمىساي اپايدىڭ اشىق كۇندە توبەسىنە جاي تۇسىرگەن ءبىر وقيعا – 2002 جىلى كەنەتتەن كۇيەۋىنىڭ قايتىس بولۋى ەدى. ەسىمحان اعا جۇرەگى اۋىرىپ جۇرگەنىن الدە ەلەمەگەن, الدە جارىنان جاسىردى ما, بۇل ەندى اللاعا عانا ايان. جۇمىستان شارشاپ كەلىپ ۇيىقتاعان دا, سول كۇيى ويانباعان. كەتە بارىپتى. سەگىز بالامەن جەسىر قالعان كۇمىساي بەرپەيىسوۆا سول كەزدەردە ەستەن تانعانداي كۇي كەشەدى. بىراق, تابيعاتىنان مىقتى ايەل «بالالارىمنىڭ الدى ەندى عانا مەكتەپتى ءبىتىردى. قالعاندارى جاس. سولاردى جەتىلدىرۋىم كەرەك»-دەگەن ۇستانىممەن قايتادان تىرشىلىكتىڭ كوشىنە قوسىلىپ, ەڭبەك ەتە باستايدى. سونداي كۇندەردىڭ بىرىندە قايناعاسى شاقىرىپ الىپ «ەندى ەسىمحان جوق. سەگىز بالانى ءبىر ءوزىڭ باعىپ-قاعۋ اۋىر بولادى. سەن ءوز بالالارىڭدى عانا باق. ال قارىنداسىمنىڭ بالالارىن ماعان بەر. ولاردى ەڭبەككە ۇيرەتەيىن, ءوزىم تاربيەلەيىن», – دەپ قولقا سالادى. اپاي بالالاردىڭ ۇلكەنى جاسۇلاندى سوندا جىبەرەدى. قالعان بالالار ەكى ءۇيدىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ مەكتەپتى ءبىتىرىپتى. «ول كەزدە بالالاردىڭ ءبارى ەسەيىپ قالعان كەز. بارلىعى دا مەنى «ماما» دەيدى. بوتەن ۇيگە ۇيرەنىسۋ ولارعا وڭاي ەمەس قوي», – دەيدى اپاي.
مىنە, سول بالالاردىڭ التاۋى قازىر ءۇيلى-باراندى كورىنەدى. راس, جاسۇلاندى قايناعاسى ۇيلەندىرىپتى. قالعان بەس بالانى اپايدىڭ ءوزى ۇيلەندىرىپ, تۇرمىسقا بەرگەن. ەندى ەكى ۇل قالعان كورىنەدى. بىرەۋى ءوزىنىڭ كەنجەسى دە, ەكىنشىسى قايىن ءسىڭلىسىنىڭ كەنجەسى. جاسى 55-تە بولعان سوڭ ول كىسىگە «زەينەتكە شىقتىڭىز با؟» دەپ سۇراسام, شىقپاعانىن ايتتى. قازىرگى قولدانىستاعى زاڭ بويىنشا بەس جانە ودان دا كوپ بالا تۋىپ نەمەسە اسىراپ العان, ولاردى سەگىز جاسقا دەيىن باعىپ-قاققان ايەلدەر 53 جاسىندا زەينەتكەرلىككە شىعۋعا قۇقىلى. سويتسەك, زاڭنىڭ دا ءبىر ءيى قانباعان تۇسى بار ەكەن. زاڭ بويىنشا «اسىراپ العان» دەگەن قۇجات كەرەك. ال, اپايدىكى «قامقورلىققا العان», ياعني, «وپەكۋنستۆو». ءتۇن ۇيقىسىن ءتورت ءبولىپ بالالارعا قاراعانى, ولارعا ءبىلىم الىپ بەرىپ, قاتارعا قوسقانى «وپەكۋن» دەگەن قۇجاتتىڭ تاساسىندا قالعان كۇمىساي اپاي اللا قۋات بەرسە, ەندى ءۇش جىلدان سوڭ ءبارىبىر زەينەتكەرلىككە شىعار-اۋ. سوڭعى جىلدارى «ومىرتقا جارىعى» دەگەن دياگنوز قويىلىپ, اۋىر جۇمىس ىستەۋگە جاراماي قالعانىن, ءتىپتى, انەۋبىر جىلدارى مۇگەدەكتەردىڭ ارباسىنا دا تاڭىلعان كەزى بولعانىن ءتيىستى ورىنداردىڭ ەسكەرمەيتىنىنە وكىندىك. دەسە دە ءبىر قاۋىم ەلگە ۇلگى عىپ كورسەتۋگە جارايتىن قاجىرلى اپايىمىز بەينەتىنىڭ زەينەتىن كورۋگە ءتيىستى ەكەنىن بىلگەنىمەن, بۇعان اسا مۇقالىپ تا وتىرعان جوق. كەرىسىنشە, بالالارىنىڭ تاتۋ-ءتاتتى تۇرمىس كەشىپ, ءوزىنىڭ ەلورداسى استانادا تۇرىپ جاتقان جاعدايىنا شۇكىرشىلىك ەتكەن جايى بار.
ايگۇل سەيىلوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
