باق تىم ساياسيلانىپ, ەكونوميكالانىپ كەتتى: ۇكىمەت, بانك, بيزنەس, فورۋم... قاراپايىم ادام, ونىڭ قاراپايىم تىنىس-ءتىرشىلىگى, وتباسى, يمان... كولەڭكەدە قالىپ قويدى. اسىرەسە, جاستار!.. ال ولارعا ايتار ءسوز كوپ-اق. مىسالى, قىزداردىڭ «كۇيەۋگە قاشىپ كەتۋى». ءيا, وڭتۇستىكتە قانداي دا ءبىر زورلىق, كۇش قولدانۋ, بايلاپ-ماتاۋ جاسالۋ قاۋپى بولماسا دا, ءوزىنىڭ ۇناتقان ادامىمەن تۇرمىس قۇرۋعا ەشكىم, ونىڭ ىشىندە اتا-انا دا قارسىلىق ەتپەسە دە, قىزدارىمىزدىڭ ءوز ەركىمەن, ءوز ۇيعارىمىمەن «كۇيەۋگە قاشىپ كەتۋ» جاعدايلارى بار. جوعارى ءبىلىمدى قىز دا, جوعارى ءبىلىمدى ەمەس قىز دا, دارىگەر قىز دا, مۇعالىم قىز دا, قالا قىزى دا, اۋىل قىزى دا... بۇنى ەشكىم جالعان, جالا دەي قويماس.
مەنىڭ قوستاناي جاعىندا, ورال, وسكەمەن جاعىندا ەداۋىر ۋاقىت بولعانىم بار. سول جىلداردا «قىز كۇيەۋگە قاشىپ كەتىپتى» دەگەندى ەستىگەن ەمەسپىن. ويلايمىن, ول جاقتاعىلار ءۇشىن بۇل تاقىرىپ ءمانىن جوعالتقان, ارحايزمدىك قانا ماسەلە. ال بىزدە, شىمكەنت جاعىندا, ادەتتەگى جاعداي بولىپ جاتادى. جالپى, ول توسىن جاعداي ەمەس. «كۇيەۋگە قاشىپ كەتۋ», «الىپ قاشۋ» ەرتەدەن كەلەدى. بىراق, ەجەلگى كەز بەن قازىرگى كەز وزگەشە عوي. بۇرىندارى ماسەلەنى نەگىزىنەن قالىڭ مال شەشتى, ايەلدەر قۇقىق اتاۋلىدان جۇرداي بولدى, قانشاما ارۋلار زورلىققا مويىنسۇنباي, «جارتاستان قۇلاپ جاتتى تەرەڭ سۋعا...», «نەدە بولسا كورىپ الدىق, كەتتىك!» دەپ سۇيىكتىسىمەن قول ۇستاسا «قاشىپ كەتىپ» جاتتى.
قازىر قىزعا زورلىقپەن ۇيلەنۋ, الداپ-ارباۋ, مالعا ساتۋ – قىلمىس سانالادى, قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. دەمەك, قازىر «قاشىپ كەتۋدىڭ» الەۋمەتتىك نەگىزى جوق جانە دە مۇنىڭ انىق وسىلاي ەكەنى بارىمىزگە دە بەلگىلى. سوندىقتان بۇل ماقالادا قىزداردى كۇش قولدانا الىپ قاشۋ, تاعىسىن تاعى بۇزاقىلىق, تاعىلىق قىلمىس تۋرالى اڭگىمە قوزعالمايدى, قارىنداستاردىڭ ءوز قالاۋىمەن, بىراق جاسىرىن, قۇپيا, تىعىلىپ «كەتۋى» توڭىرەگىندە عانا ءسوز بولادى.
ال ەندى وسى «كەتۋ» نەگە توقتالماي وتىر؟ مۇنى وسى ءادىس, وسى جولمەن كەلىن بولىپ تۇسكەن قىزداردىڭ وزدەرىنەن سۇراپ بىلەيىك. «اتا-اناما ايتۋدان ۇيالدىم», دەيدى تۇركىستان جاعىنان ورداباسىنىڭ التىنتوبە اۋىلىنا «كەلگەن» ن. ەسىمدى كەلىن. وسىنداي جاۋاپتى شىمكەنتتەن سارىاعاشقا, شارداراعا جانە تولە بي-لەڭگىرگە قونىس اۋدارعان ءۇش قىز دا ايتادى. سوندا, جاسىرىنىپ, تىعىلىپ «قاشىپ كەتۋدەن» اكە-شەشە, دوس-جولداس, تۋىستارمەن كەڭەسۋ, اقىلداسۋ ۇيات, ەرسى بولعانى ما؟!
وسى جونىندە بىرقاتار ازاماتپەن وي ءبولىسكەنىمىز دە بار. سوندا تاڭدانعانىمىز: قايسىبىرەۋلەر «قاشىپ كەتۋدى» تەرىس كورە قويمايتىن سياقتى. «قازاق قىزدارى تابيعاتىنان ۇياڭ. ولار ءۇشىن «مەن كۇيەۋگە تيەمىن!» دەپ اكە مەن شەشە الدىنا بارۋ قولايسىز, دورەكى!» دەيدى. بۇل تۇجىرىممەن كەلىسۋ قيىن. ەرلى-زايىپتىلىق – ەكى ادامنىڭ بۇكىل سانالى ءومىرى. ۇزاق ساپاردا بارماق تىستەمەس ءۇشىن اسىقپاي, اقىلداسىپ, ساراپتاۋدىڭ ءتىپتى دە ورەسكەلدىگى جوق. ال «تۇرمىس قۇرۋ جونىندە اتا-اناما ايتۋعا ۇيالدىم دا, جاسىرىنىپ قاشىپ كەتتىم» دەۋ, شىنىندا دا ۇيات! «ءۇي-ءىشىم مەن ۇناتقان جىگىتتى ۇناتپادى. اتا-اناسىز ەكەن دەدى. باسپاناسىز ەكەن دەدى. ۇستىندەگى ءبىر كيەرىنەن باسقا ينە-ءجىبى دە جوق ەكەن دەدى. جوق ەكەن دەيتىنى, وسى ايتىلعاننىڭ ءبارى بار ءبىر پىسىقاي ولارعا ۇناپ قالعان ەدى. قالاي دەيسىز, اتا-انامنىڭ ۇستىنەن ارىز جازايىن با؟ قوي, ەڭ ءتاۋىر جول وسى بولار دەپ, ءبىر تۇندە وسىندا كەلىن بولىپ تۇسە قالدىم», دەيدى ورداباسىداعى كوكبۇلاق اۋىلىنا «كەلگەن» س. ەسىمدى كەلىن. مۇنداي اتا-انالار بار. «قاشىپ بارعان جەرلەرىن» وزىنە تەڭ كورمەي, ەكى بىردەي قىزىن كەرى قايتارىپ العان ۇلكەن قۇرىلىس ۇيىمىن باسقارعان ءبىر اكەنى بىلەمىن. توق, قامسىز ءومىر ءسۇرۋ جاقسى-اق. بىراق ادام قۇلقىننىڭ ق ۇلى ەمەس, ماحابباتسىز دۇنيە بوس. ماسەلە وسىندا. «باس ەكەۋ بولماي, مال ەكەۋ بولمايدى» دەگەن دە ءسوز بار. دۇرىس ءسوز. الايدا, ماحاببات جوق جەردە, تۇسىنىستىك جوق جەردە باس تا, مال دا ەكەۋ بولماق ەمەس.
«كۇيەۋگە قاشۋ» مەن «كەلىسە وتىرىپ الىپ قاشۋدىڭ» ماعىناسى ەگىز قوزىداي. دەمەك, الگى سۇراقتى جىگىتتەرگە دە قويۋعا بولادى. «الىپ قاشۋ ويدا جوق ەدى, امالسىزدان, – دەيدى بادام تەمىرجول ستانساسىنداعى ع. دەگەن جىگىت. – قىزدىڭ ءۇيى تولەم دامەتتى جانە دە ول مەنىڭ شامام كەلەتىن مولشەردە ەمەس. سوسىن قىزبەن كەلىستىم دە, ۇيگە ىڭ-شىڭسىز اكەلە قويدىم...». مۇنداي دا اتا-انالار بار. «مىنا كەلىنىڭىزگە ارەڭ قولىم جەتتى, – دەيدى شىمكەنتتىڭ «سامال-3» شاعىن اۋدانىندا تۇراتىن ق. دەگەن شوفەر جىگىت. – ونىمەن تانىسىپ, ءبىلىسىپ بولعاسىن, ۇيىنە باردىم. سويتسەم, الىم-سالىق دەيدى. «ءزان اقى» بۇل – انا ءسۇتى ءۇشىن تولەم, قىزدىڭ قۇنى – 5 مىڭ اقش دوللارى!» دەيدى. «قۇدا تۇسەسىڭ!» دەيدى. «توي جاساپ ۇزاتامىز, ونىڭ شىعىنىن سەن كوتەرەسىڭ!» دەيدى. «كيىت!» دەيدى. «ءمىنت!» دەيدى. مەن «ءىلۋ», «ءولى-ءتىرىسى», «سويىسى», «ساعالاق», «ۇن جاعۋ», «ارقان سالۋ», «قۇدا تاباق», «ءار ءۇيدىڭ كيىتى», «شاش سيپاتار», «قول ۇستاتار», «ەنتىكپە», «جەڭگە كويلەك», «قۇدايعا شۇكىر» سياقتى «ۇساق-تۇيەكتەرىن» ايتپاي-اق قويايىن. وسىنشا پۇلدى قايدان تابادى ەكەنمىن, الدە ۇيلەنبەۋىم كەرەك پە ەكەن؟! وسىلاي دا وسىلاي دەپ جاعدايدى ايتىپ ەدىم, مىنە, مىنا تۇرعان كەلىنىڭىز «كەتتىك!» دەپ ماشيناما ءوزى وتىرا كەتتى...». مۇنى جىگىت جانىنان شىعارىپ ايتىپ تۇرعان جوق, ءبارى راس.
وسى اقشاقۇمار اتا-انالاردىڭ ءبىرى: «ءبىر تەڭگە «ءزان اقىنى» بەس تەڭگە جاساۋ ەتىپ قايتارامىن», – دەيدى. ولاي ەمەس, بۇل – جاي ءسوز. جوعارىدا اتالعان كوكبۇلاق اۋىلىمەن جەكجات بولىپ, 7 مىڭ دوللار «ءزان اقى» العان ءبىر قۇدا قىزىنىڭ جاساۋى دەپ 4 مىڭ تەڭگەلىك ءۇش كورپە, 400 تەڭگەدەن 2 جاستىق, 10 مىڭدىق ءبىر كىلەم, 30 مىڭدىق تەلەۆيزور, 40 مىڭدىق توڭازىتقىش, 80 مىڭ تەڭگەنىڭ گارنيتۋرىن اكەلگەن... مۇنىڭ بەرگى جاعىندا «جاساۋ» بەرۋ – مىندەتتىلىك ەمەس قوي. بەرسەڭ بەر, جاس وتاۋعا كومەكتەس. بىراق, ول كۇيەۋ بالادان اقشا الىپ, سوعان جاساۋ جاساپ, سودان سوڭ ونى كۇيەۋ بالاعا بەرۋ دەگەن ەمەس قوي. كۇيەۋ بالا كەرەك-جاراقتى ءوز اقشاسىنا ءوزى-اق ساتىپ الا الادى عوي.
جاستاردى شوشىتىپ جۇرگەن تاعى ءبىر ءىس بار. ول – ۇزاتۋ تويى. قىزدى شەكتەن تىس ۇلان-اسىر توي جاساپ شىعارۋ ادەتكە اينالىپ بارادى. باقاستىق, اتاق-داڭق قۇمارلىققا نەگىزدەلگەن ونىڭ بار سالماعى ادەتتە كۇيەۋ بالاعا تۇسەدى. بۇل جاعداي كوبىنە «قاشىپ كەتۋدىڭ» جانە «كەلىسە وتىرىپ الىپ قاشۋدىڭ» تىيىلماۋىنىڭ ءبىر سەبەبى بولۋدا. ويتكەنى, قىز «كۇيەۋگە قاشىپ كەتەتىن, ءوزى كەلەتىن بولسا» وندا «ءزان اقى» دا جانە باسقالارى دا كەمىتىلەدى, ال «قىز ۇزاتۋ» تويىنا جۇمسالاتىن قارجى بولسا, ول بۇتىندەي كۇيەۋ جىگىتتىڭ وزىندە قالادى. مىنە, وسىنداي ەسەپ.
دەگەنمەن, ەگەر ماسەلەگە قاعيداتتى تۇرعىدان قارايتىن بولساق, وندا جوعارىدا ايتىلعاننىڭ ءبارى قىزدى قالايدا قاشىپ كەتۋگە ءماجبۇر ەتەتىن, شەشىمى جوق سەبەپ ەمەس, شەشۋى تابىلاتىن, جەڭۋگە بولاتىن, ءتىپتى, ۇساق-تۇيەك دەرلىك قانا كەدەرگىلەر. دەمەك, وسىدان-اق كورىنىپ تۇرعانىنداي, قىزدىڭ تۋعان ۇيىنەن قاشىپ شىعىپ, وتاۋ ەسىگىن ۇرلانا اشۋىنا ەڭ الدىمەن بولماشىنى سىلتاۋ ەتكەن, ءوزىنىڭ قۇقىعىن, نامىسىن جوندەمدى قورعاي الماي, كەدەرگىنى الۋدىڭ ەڭ جەڭىل جولىن – «قاشىپ كەتۋدى» تاڭداعان تاپ سول بويجەتكەننىڭ ءوزى مەن ونىڭ جىگىتىن كىنالى ەتۋگە بولادى. «سوندا قالاي, اتا-انانىڭ ىقىلاسىن الۋ, توي-تومالاق جاساۋ شارت پا؟» دەۋشىلەر دە بولار. جوق, شارت ەمەس. بىراق, جاسىرىنىپ ەمەس, اشىق, ەمىن-ەركىن-اق كۇيەۋگە شىعۋعا بولادى عوي. نەكە ۇيىنە بار دا, تىركەلە بەر! ال كۇيەۋ بالانىڭ قالتاسىنا قول سۇقپاي توي جاسايمىن دەۋشىلىك بولسا, نەسى بار, مارحابات, جاسالسىن!
ارينە, كۇيەۋگە كۇيەۋ جىگىتپەن كەلىسە وتىرىپ, قاشىپ كەتىپ شىعا ما, جوق الدە اتا-انانىڭ ۇزاتۋىمەن شىعا ما, ءار قىزدىڭ ءوز شەشىمى. بۇل رەتتە قانداي دا مىندەتتەۋ جوق. الايدا, ەرسى مەن ەسكىلىكتى, جاقسى مەن جاڭالىقتى پايىمداي وتىرىپ شەشىمگە كەلگەن ابزال. بۇلار بويعا, ساناعا, كوكىرەككە بەسىكتەن, باقشادان, مەكتەپتەن سىڭىرىلە باستاسا يگى. بويجەتكەندەرمەن, جىگىتتەرمەن اتا-انا, زيالى قاۋىم اڭگىمە قۇرىپ, «سىرلاسىپ» تۇرسا نۇر ءۇستىنە نۇر. قازىر بارلىق جەردە جاستار ۇيىمى – وبلىستىق-اۋداندىق-قالالىق باسقارما مەن بولىمدەر بار. ماقالاداعى ماسەلەنى جۇيەلەۋ بويىنشا, اسىرەسە, بۇل بۋىندا كوپ جۇمىس اتقارىلۋى كەرەك.
الايدا, ولاردىڭ قىزمەتى ازىرشە كوشەلەردى سىپىرۋ جانە كولىكتەردەگى جولاۋشىلارمەن «تانىسۋدان» شىعانداپ اسا قويعان جوق-اۋ دەسەم, جاستار ۇيىمدارى ماعان رەنجي قويماس. ەسكى اتاۋلى داتتالسا, جارقىن ومىرگە جاراسىمدى سالت-ءداستۇر ەنگىزىلسە! ال قازىر بىزدە باعزى زامان بەلگىلەرىنىڭ, ايتالىق, «ءزان اقى» تالاپ ەتۋشىلىكتىڭ, «كۇيەۋگە قاشىپ كەتۋشىلىكتىڭ», ت.ب. بار ەكەنىن جازۋعا ءماجبۇرمىز. جانە دە ءبىرىنشى رەت جازىلىپ وتىرعان جوق. وتكەن عاسىردا «سوتسياليستىك قازاقستاندا» (قازىرگى «ەگەمەن قازاقستان») ءازىلحان نۇرشايىقوۆ پەن التىنبەك جولداسبەكوۆتىڭ ءبىزدىڭ وبلىستىڭ بۇرىنعى ءشاۋىلدىر اۋدانىنان كولەمدى ماقالاسى باسىلىپ, ول تۇرعىندار, اسىرەسە, جاستار اراسىندا قىزۋ-قىزۋ ءسوز ەتىلگەنى ەستە بار. جالپى, بۇل ماسەلە ءبىرىنشى رەت جازىلىپ وتىرعان جوق. سوڭعى رەت تە بولماۋى ابدەن ىقتيمال...
ءسادىل كادەەۆ.
شىمكەنت.
باق تىم ساياسيلانىپ, ەكونوميكالانىپ كەتتى: ۇكىمەت, بانك, بيزنەس, فورۋم... قاراپايىم ادام, ونىڭ قاراپايىم تىنىس-ءتىرشىلىگى, وتباسى, يمان... كولەڭكەدە قالىپ قويدى. اسىرەسە, جاستار!.. ال ولارعا ايتار ءسوز كوپ-اق. مىسالى, قىزداردىڭ «كۇيەۋگە قاشىپ كەتۋى». ءيا, وڭتۇستىكتە قانداي دا ءبىر زورلىق, كۇش قولدانۋ, بايلاپ-ماتاۋ جاسالۋ قاۋپى بولماسا دا, ءوزىنىڭ ۇناتقان ادامىمەن تۇرمىس قۇرۋعا ەشكىم, ونىڭ ىشىندە اتا-انا دا قارسىلىق ەتپەسە دە, قىزدارىمىزدىڭ ءوز ەركىمەن, ءوز ۇيعارىمىمەن «كۇيەۋگە قاشىپ كەتۋ» جاعدايلارى بار. جوعارى ءبىلىمدى قىز دا, جوعارى ءبىلىمدى ەمەس قىز دا, دارىگەر قىز دا, مۇعالىم قىز دا, قالا قىزى دا, اۋىل قىزى دا... بۇنى ەشكىم جالعان, جالا دەي قويماس.
مەنىڭ قوستاناي جاعىندا, ورال, وسكەمەن جاعىندا ەداۋىر ۋاقىت بولعانىم بار. سول جىلداردا «قىز كۇيەۋگە قاشىپ كەتىپتى» دەگەندى ەستىگەن ەمەسپىن. ويلايمىن, ول جاقتاعىلار ءۇشىن بۇل تاقىرىپ ءمانىن جوعالتقان, ارحايزمدىك قانا ماسەلە. ال بىزدە, شىمكەنت جاعىندا, ادەتتەگى جاعداي بولىپ جاتادى. جالپى, ول توسىن جاعداي ەمەس. «كۇيەۋگە قاشىپ كەتۋ», «الىپ قاشۋ» ەرتەدەن كەلەدى. بىراق, ەجەلگى كەز بەن قازىرگى كەز وزگەشە عوي. بۇرىندارى ماسەلەنى نەگىزىنەن قالىڭ مال شەشتى, ايەلدەر قۇقىق اتاۋلىدان جۇرداي بولدى, قانشاما ارۋلار زورلىققا مويىنسۇنباي, «جارتاستان قۇلاپ جاتتى تەرەڭ سۋعا...», «نەدە بولسا كورىپ الدىق, كەتتىك!» دەپ سۇيىكتىسىمەن قول ۇستاسا «قاشىپ كەتىپ» جاتتى.
قازىر قىزعا زورلىقپەن ۇيلەنۋ, الداپ-ارباۋ, مالعا ساتۋ – قىلمىس سانالادى, قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلادى. دەمەك, قازىر «قاشىپ كەتۋدىڭ» الەۋمەتتىك نەگىزى جوق جانە دە مۇنىڭ انىق وسىلاي ەكەنى بارىمىزگە دە بەلگىلى. سوندىقتان بۇل ماقالادا قىزداردى كۇش قولدانا الىپ قاشۋ, تاعىسىن تاعى بۇزاقىلىق, تاعىلىق قىلمىس تۋرالى اڭگىمە قوزعالمايدى, قارىنداستاردىڭ ءوز قالاۋىمەن, بىراق جاسىرىن, قۇپيا, تىعىلىپ «كەتۋى» توڭىرەگىندە عانا ءسوز بولادى.
ال ەندى وسى «كەتۋ» نەگە توقتالماي وتىر؟ مۇنى وسى ءادىس, وسى جولمەن كەلىن بولىپ تۇسكەن قىزداردىڭ وزدەرىنەن سۇراپ بىلەيىك. «اتا-اناما ايتۋدان ۇيالدىم», دەيدى تۇركىستان جاعىنان ورداباسىنىڭ التىنتوبە اۋىلىنا «كەلگەن» ن. ەسىمدى كەلىن. وسىنداي جاۋاپتى شىمكەنتتەن سارىاعاشقا, شارداراعا جانە تولە بي-لەڭگىرگە قونىس اۋدارعان ءۇش قىز دا ايتادى. سوندا, جاسىرىنىپ, تىعىلىپ «قاشىپ كەتۋدەن» اكە-شەشە, دوس-جولداس, تۋىستارمەن كەڭەسۋ, اقىلداسۋ ۇيات, ەرسى بولعانى ما؟!
وسى جونىندە بىرقاتار ازاماتپەن وي ءبولىسكەنىمىز دە بار. سوندا تاڭدانعانىمىز: قايسىبىرەۋلەر «قاشىپ كەتۋدى» تەرىس كورە قويمايتىن سياقتى. «قازاق قىزدارى تابيعاتىنان ۇياڭ. ولار ءۇشىن «مەن كۇيەۋگە تيەمىن!» دەپ اكە مەن شەشە الدىنا بارۋ قولايسىز, دورەكى!» دەيدى. بۇل تۇجىرىممەن كەلىسۋ قيىن. ەرلى-زايىپتىلىق – ەكى ادامنىڭ بۇكىل سانالى ءومىرى. ۇزاق ساپاردا بارماق تىستەمەس ءۇشىن اسىقپاي, اقىلداسىپ, ساراپتاۋدىڭ ءتىپتى دە ورەسكەلدىگى جوق. ال «تۇرمىس قۇرۋ جونىندە اتا-اناما ايتۋعا ۇيالدىم دا, جاسىرىنىپ قاشىپ كەتتىم» دەۋ, شىنىندا دا ۇيات! «ءۇي-ءىشىم مەن ۇناتقان جىگىتتى ۇناتپادى. اتا-اناسىز ەكەن دەدى. باسپاناسىز ەكەن دەدى. ۇستىندەگى ءبىر كيەرىنەن باسقا ينە-ءجىبى دە جوق ەكەن دەدى. جوق ەكەن دەيتىنى, وسى ايتىلعاننىڭ ءبارى بار ءبىر پىسىقاي ولارعا ۇناپ قالعان ەدى. قالاي دەيسىز, اتا-انامنىڭ ۇستىنەن ارىز جازايىن با؟ قوي, ەڭ ءتاۋىر جول وسى بولار دەپ, ءبىر تۇندە وسىندا كەلىن بولىپ تۇسە قالدىم», دەيدى ورداباسىداعى كوكبۇلاق اۋىلىنا «كەلگەن» س. ەسىمدى كەلىن. مۇنداي اتا-انالار بار. «قاشىپ بارعان جەرلەرىن» وزىنە تەڭ كورمەي, ەكى بىردەي قىزىن كەرى قايتارىپ العان ۇلكەن قۇرىلىس ۇيىمىن باسقارعان ءبىر اكەنى بىلەمىن. توق, قامسىز ءومىر ءسۇرۋ جاقسى-اق. بىراق ادام قۇلقىننىڭ ق ۇلى ەمەس, ماحابباتسىز دۇنيە بوس. ماسەلە وسىندا. «باس ەكەۋ بولماي, مال ەكەۋ بولمايدى» دەگەن دە ءسوز بار. دۇرىس ءسوز. الايدا, ماحاببات جوق جەردە, تۇسىنىستىك جوق جەردە باس تا, مال دا ەكەۋ بولماق ەمەس.
«كۇيەۋگە قاشۋ» مەن «كەلىسە وتىرىپ الىپ قاشۋدىڭ» ماعىناسى ەگىز قوزىداي. دەمەك, الگى سۇراقتى جىگىتتەرگە دە قويۋعا بولادى. «الىپ قاشۋ ويدا جوق ەدى, امالسىزدان, – دەيدى بادام تەمىرجول ستانساسىنداعى ع. دەگەن جىگىت. – قىزدىڭ ءۇيى تولەم دامەتتى جانە دە ول مەنىڭ شامام كەلەتىن مولشەردە ەمەس. سوسىن قىزبەن كەلىستىم دە, ۇيگە ىڭ-شىڭسىز اكەلە قويدىم...». مۇنداي دا اتا-انالار بار. «مىنا كەلىنىڭىزگە ارەڭ قولىم جەتتى, – دەيدى شىمكەنتتىڭ «سامال-3» شاعىن اۋدانىندا تۇراتىن ق. دەگەن شوفەر جىگىت. – ونىمەن تانىسىپ, ءبىلىسىپ بولعاسىن, ۇيىنە باردىم. سويتسەم, الىم-سالىق دەيدى. «ءزان اقى» بۇل – انا ءسۇتى ءۇشىن تولەم, قىزدىڭ قۇنى – 5 مىڭ اقش دوللارى!» دەيدى. «قۇدا تۇسەسىڭ!» دەيدى. «توي جاساپ ۇزاتامىز, ونىڭ شىعىنىن سەن كوتەرەسىڭ!» دەيدى. «كيىت!» دەيدى. «ءمىنت!» دەيدى. مەن «ءىلۋ», «ءولى-ءتىرىسى», «سويىسى», «ساعالاق», «ۇن جاعۋ», «ارقان سالۋ», «قۇدا تاباق», «ءار ءۇيدىڭ كيىتى», «شاش سيپاتار», «قول ۇستاتار», «ەنتىكپە», «جەڭگە كويلەك», «قۇدايعا شۇكىر» سياقتى «ۇساق-تۇيەكتەرىن» ايتپاي-اق قويايىن. وسىنشا پۇلدى قايدان تابادى ەكەنمىن, الدە ۇيلەنبەۋىم كەرەك پە ەكەن؟! وسىلاي دا وسىلاي دەپ جاعدايدى ايتىپ ەدىم, مىنە, مىنا تۇرعان كەلىنىڭىز «كەتتىك!» دەپ ماشيناما ءوزى وتىرا كەتتى...». مۇنى جىگىت جانىنان شىعارىپ ايتىپ تۇرعان جوق, ءبارى راس.
وسى اقشاقۇمار اتا-انالاردىڭ ءبىرى: «ءبىر تەڭگە «ءزان اقىنى» بەس تەڭگە جاساۋ ەتىپ قايتارامىن», – دەيدى. ولاي ەمەس, بۇل – جاي ءسوز. جوعارىدا اتالعان كوكبۇلاق اۋىلىمەن جەكجات بولىپ, 7 مىڭ دوللار «ءزان اقى» العان ءبىر قۇدا قىزىنىڭ جاساۋى دەپ 4 مىڭ تەڭگەلىك ءۇش كورپە, 400 تەڭگەدەن 2 جاستىق, 10 مىڭدىق ءبىر كىلەم, 30 مىڭدىق تەلەۆيزور, 40 مىڭدىق توڭازىتقىش, 80 مىڭ تەڭگەنىڭ گارنيتۋرىن اكەلگەن... مۇنىڭ بەرگى جاعىندا «جاساۋ» بەرۋ – مىندەتتىلىك ەمەس قوي. بەرسەڭ بەر, جاس وتاۋعا كومەكتەس. بىراق, ول كۇيەۋ بالادان اقشا الىپ, سوعان جاساۋ جاساپ, سودان سوڭ ونى كۇيەۋ بالاعا بەرۋ دەگەن ەمەس قوي. كۇيەۋ بالا كەرەك-جاراقتى ءوز اقشاسىنا ءوزى-اق ساتىپ الا الادى عوي.
جاستاردى شوشىتىپ جۇرگەن تاعى ءبىر ءىس بار. ول – ۇزاتۋ تويى. قىزدى شەكتەن تىس ۇلان-اسىر توي جاساپ شىعارۋ ادەتكە اينالىپ بارادى. باقاستىق, اتاق-داڭق قۇمارلىققا نەگىزدەلگەن ونىڭ بار سالماعى ادەتتە كۇيەۋ بالاعا تۇسەدى. بۇل جاعداي كوبىنە «قاشىپ كەتۋدىڭ» جانە «كەلىسە وتىرىپ الىپ قاشۋدىڭ» تىيىلماۋىنىڭ ءبىر سەبەبى بولۋدا. ويتكەنى, قىز «كۇيەۋگە قاشىپ كەتەتىن, ءوزى كەلەتىن بولسا» وندا «ءزان اقى» دا جانە باسقالارى دا كەمىتىلەدى, ال «قىز ۇزاتۋ» تويىنا جۇمسالاتىن قارجى بولسا, ول بۇتىندەي كۇيەۋ جىگىتتىڭ وزىندە قالادى. مىنە, وسىنداي ەسەپ.
دەگەنمەن, ەگەر ماسەلەگە قاعيداتتى تۇرعىدان قارايتىن بولساق, وندا جوعارىدا ايتىلعاننىڭ ءبارى قىزدى قالايدا قاشىپ كەتۋگە ءماجبۇر ەتەتىن, شەشىمى جوق سەبەپ ەمەس, شەشۋى تابىلاتىن, جەڭۋگە بولاتىن, ءتىپتى, ۇساق-تۇيەك دەرلىك قانا كەدەرگىلەر. دەمەك, وسىدان-اق كورىنىپ تۇرعانىنداي, قىزدىڭ تۋعان ۇيىنەن قاشىپ شىعىپ, وتاۋ ەسىگىن ۇرلانا اشۋىنا ەڭ الدىمەن بولماشىنى سىلتاۋ ەتكەن, ءوزىنىڭ قۇقىعىن, نامىسىن جوندەمدى قورعاي الماي, كەدەرگىنى الۋدىڭ ەڭ جەڭىل جولىن – «قاشىپ كەتۋدى» تاڭداعان تاپ سول بويجەتكەننىڭ ءوزى مەن ونىڭ جىگىتىن كىنالى ەتۋگە بولادى. «سوندا قالاي, اتا-انانىڭ ىقىلاسىن الۋ, توي-تومالاق جاساۋ شارت پا؟» دەۋشىلەر دە بولار. جوق, شارت ەمەس. بىراق, جاسىرىنىپ ەمەس, اشىق, ەمىن-ەركىن-اق كۇيەۋگە شىعۋعا بولادى عوي. نەكە ۇيىنە بار دا, تىركەلە بەر! ال كۇيەۋ بالانىڭ قالتاسىنا قول سۇقپاي توي جاسايمىن دەۋشىلىك بولسا, نەسى بار, مارحابات, جاسالسىن!
ارينە, كۇيەۋگە كۇيەۋ جىگىتپەن كەلىسە وتىرىپ, قاشىپ كەتىپ شىعا ما, جوق الدە اتا-انانىڭ ۇزاتۋىمەن شىعا ما, ءار قىزدىڭ ءوز شەشىمى. بۇل رەتتە قانداي دا مىندەتتەۋ جوق. الايدا, ەرسى مەن ەسكىلىكتى, جاقسى مەن جاڭالىقتى پايىمداي وتىرىپ شەشىمگە كەلگەن ابزال. بۇلار بويعا, ساناعا, كوكىرەككە بەسىكتەن, باقشادان, مەكتەپتەن سىڭىرىلە باستاسا يگى. بويجەتكەندەرمەن, جىگىتتەرمەن اتا-انا, زيالى قاۋىم اڭگىمە قۇرىپ, «سىرلاسىپ» تۇرسا نۇر ءۇستىنە نۇر. قازىر بارلىق جەردە جاستار ۇيىمى – وبلىستىق-اۋداندىق-قالالىق باسقارما مەن بولىمدەر بار. ماقالاداعى ماسەلەنى جۇيەلەۋ بويىنشا, اسىرەسە, بۇل بۋىندا كوپ جۇمىس اتقارىلۋى كەرەك.
الايدا, ولاردىڭ قىزمەتى ازىرشە كوشەلەردى سىپىرۋ جانە كولىكتەردەگى جولاۋشىلارمەن «تانىسۋدان» شىعانداپ اسا قويعان جوق-اۋ دەسەم, جاستار ۇيىمدارى ماعان رەنجي قويماس. ەسكى اتاۋلى داتتالسا, جارقىن ومىرگە جاراسىمدى سالت-ءداستۇر ەنگىزىلسە! ال قازىر بىزدە باعزى زامان بەلگىلەرىنىڭ, ايتالىق, «ءزان اقى» تالاپ ەتۋشىلىكتىڭ, «كۇيەۋگە قاشىپ كەتۋشىلىكتىڭ», ت.ب. بار ەكەنىن جازۋعا ءماجبۇرمىز. جانە دە ءبىرىنشى رەت جازىلىپ وتىرعان جوق. وتكەن عاسىردا «سوتسياليستىك قازاقستاندا» (قازىرگى «ەگەمەن قازاقستان») ءازىلحان نۇرشايىقوۆ پەن التىنبەك جولداسبەكوۆتىڭ ءبىزدىڭ وبلىستىڭ بۇرىنعى ءشاۋىلدىر اۋدانىنان كولەمدى ماقالاسى باسىلىپ, ول تۇرعىندار, اسىرەسە, جاستار اراسىندا قىزۋ-قىزۋ ءسوز ەتىلگەنى ەستە بار. جالپى, بۇل ماسەلە ءبىرىنشى رەت جازىلىپ وتىرعان جوق. سوڭعى رەت تە بولماۋى ابدەن ىقتيمال...
ءسادىل كادەەۆ.
شىمكەنت.
سوڭعى جاڭالىقتار
الماتىدا جەتكىزۋ قىزمەتتەرىنە تالاپ كۇشەيەدى
قوعام • بۇگىن, 23:48
قاراعاندىداعى تاۋ-كەن كاسىپورنىنا 4 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالىندى
ايماقتار • كەشە
ارام اقشاعا قۇنىققان الاياق التى جىلعا سوتتالدى
قوعام • كەشە
ەلىمىزدىڭ ءۇش وڭىرىندە اۋا رايىنا بايلانىستى جولدار جابىلدى
اۋا رايى • كەشە
جاڭا كونستيتۋتسيا جانە ۇلت ساۋلىعى: ساراپشى كوزقاراسى
اتا زاڭ • كەشە
ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىگى
ءبىلىم • كەشە
ەرتەڭ استانادا ءبىرىنشى اۋىسىم وقۋشىلارى قاشىقتان وقيدى
اۋا رايى • كەشە
الداعى كۇندەرى ەل اۋماعىندا اياز كۇشەيەدى
اۋا رايى • كەشە
