ەلدىڭ بولاشاعى ءبىزدىڭ ءبىلىمىمىزدىڭ دەڭگەيىنە, ءبىلىمىمىزدىڭ بۇگىنگى زامان تالابىنا سايكەستىلىگىنە بايلانىستى. وسى تۇرعىدان العاندا ءار جولداۋدا ءبىز ءبىلىم ماسەلەسىنە كوڭىل بولەمىز. بۇگىن الەمدە جوعارى ءبىلىمنىڭ مودەلى جوق. امەريكالىق مودەل, ەۋروپالىق مودەل بار. ەۋروپالىق دەگەننىڭ وزىندە ءبىز سوڭعى ۋاقىتتا بولون پروتسەسى تۋرالى كوپ ايتتىق. بولون پروتسەسىنىڭ ءوزى يتاليادا – ءبىر فورماتتا, فرانتسيادا – ەكىنشى فورماتتا, ۇلىبريتانيادا – ءۇشىنشى فورماتتا, رەسەيدە – مۇلدەم باسقا فورماتتا. ال ەندى وسىلاي ءارتۇرلى ءبىلىم مودەلدەرىن كورە وتىرىپ, قازاقستان ءبىلىم سالاسىنداعى ءالى دە بولسا ءوز جولىن, ءوز مۇمكىندىگىن تابا الماي ءجۇر. سەبەبى ەلىكتەۋ كوپ. جانە جاڭا مينيستر كەلگەن سايىن ءبىلىم سالاسىنا جاڭا ءبىر مودەل, جاڭا ءبىر ۇلگىنى الىپ كەلەدى. سودان ءبىلىم سالاسى اقساپ تۇر. بەلگىلى ءبىر ۇستانىم, بەلگىلى ءبىر ساياسات بولماعاننان كەيىن ءبىلىمنىڭ وزىندە دە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا دا تۇرلىشە الاڭداۋشىلىق بولادى.
سونىمەن بىرگە ەڭ ءبىر ۇلكەن ماسەلە – ءبىلىمدى قارجىلاندىرۋ. ارينە, ەلىمىزدە داۋلەتتى, اقشالى وتباسىلار بار. ولار وزدەرىنىڭ بالالارىن اقىلى وقۋعا جىبەرۋگە مۇمكىندىگى جەتكىلىكتى. بىراق بۇگىنگى وقىپ جاتقان ستۋدەنتتەردىڭ نەگىزى, باسىم كوپشىلىگى اتا-انالاردىڭ ەسەبىنەن وقىپ جاتىر. سوندىقتان ءالى دە بولسا ءبىلىمدى قارجىلاندىرۋ, گرانتتاردى ءالى دە بولسا كوبەيتۋ كەزەك كۇتتىرمەۋ كەرەك. بۇل – ءبىر. ەكىنشىدەن, سول گرانتتا وقيتىن ستۋدەنتتەردىڭ مۇددەسى ءوز الدىنا, ۇكىمەتتىڭ مۇددەسى ءوز الدىنا. سەبەبى ۇكىمەتكە تەحنيكالىق, باسقا دا ماماندار كەرەك بولسا, ال جاستار سول ماماندىققا بارمايدى. ەڭبەكتەرى باعالانبايدى. قازىر بىرقاتار ءبىلىمدى ماماندار ەلىمىزدەن كەتىپ جاتىر. كەڭەس وكىمەتى كەزىندە ءبىلىمدى ادامداردى پايدالاندى, ولارعا جۇمىس تاۋىپ بەردى, عىلىمعا قىزىقتىردى, قولدادى. سول ماماندار ەلدىڭ ەكونوميكاسىن كوتەردى. سوندىقتان وسى ءبىلىم سالاسىنداعى ادامداردىڭ ءبىر جاعىنان ءبىلىم ساپاسىن كوتەرىپ, ەكىنشى جاعىنان الەۋمەتتىك جاعىنا قولداۋ كورسەتۋ ۇلكەن ماسەلە دەپ ويلايمىن. وسى جونىندە, ارينە, پرەزيدەنت ءالى دە دالدەپ ايتقان جوق. بىراق تۇسىنىكتى.
ءبىلىم سالاسى ءالى دە بولسا توقىراۋدان شىعا الماي ءجۇر. قازىر جوعارى ءبىلىم جاپپاي ءبىلىم بولىپ كەتتى. ءبىر كەزدەرى باستاۋىش ءبىلىم جاپپاي بولدى, سەگىز جىلدىق ءبىلىم الۋ جاپپاي بولدى, ورتا ءبىلىم الۋ جاپپاي بولدى. بۇگىن جوعارى ءبىلىم الۋ جاپپاي سيپات الۋدا. بارلىعى دەرلىك جوعارى بىلىمگە ۇمتىلادى. وسىدان بارىپ ءبىلىمنىڭ ساپاسى تومەندەيدى.
قازىر مەن ۋنيۆەرسيتەتتە ءدارىس وقيمىن. بايقايتىنىم, كوپتەگەن ستۋدەنتتە ء«بىلىم الىپ ءجۇرمىز» دەگەندەي يشارات قانا بار, ال شىن مانىندە تەرەڭ ءبىلىم الىپ جۇرگەن جوق. ال ول شىن مانىندە ءبىلىم الىپ ءجۇر مە؟! جاي عانا مىسال, ستۋدەنتكە كۋرس جۇمىسىن مىناداي تاقىرىپتا جاز دەسەڭ, ەكى ساعاتتان سوڭ ينتەرنەتتەن الىپ كەلەدى. ديپلومدىق جۇمىس جاز دەسەڭ, ءبىر كۇندە عالامتوردان تاۋىپ كەلەدى. ديسسەرتاتسيا دا سول. سوندىقتان وسى جۇيەنى جەتىلدىرۋ, وقۋشىنى, ستۋدەنتتى, ماگيسترانتتى, دوكتورانتتى ىزدەندىرۋ, جاڭا ىزدەنىسكە باعىتتاۋ – بۇل دا ۇلكەن ماسەلە.
تاعى ءبىر ماڭىزدى ماسەلە – ۋنيۆەرسيتەت قابىرعاسىنداعى دوكتورانتتار, كانديداتتار, پروفەسسورلار بۇگىنگى زامان تالابىنا ساي ۇستازدار ما, الدە جاي عانا ساباق بەرۋشىلەر مە؟! مەنىڭشە, بۇل جولداۋدا پرەزيدەنت ۇلكەن ءبىر ماسەلەنىڭ شەتىن كوتەردى. جانە بۇل – بيىل ەمەس, بۇگىن ەمەس, ۇدايى ايتىلىپ كەلە جاتقان ماسەلە. سوندىقتان جاڭا زامانعا, جاڭا تالاپقا ساي بولۋ ءۇشىن ءبىرىنشى ءبىلىم سالاسىن جەتىلدىرۋدى مەملەكەت باسشىسى مەڭزەدى. جولداۋ بارلىعىن ءتۇسىندىرىپ, ايتىپ بەرەتىن ەمەس, بۇل ويلاندىراتىن, ىزدەندىرەتىن قۇجات.
امانگەلدى ايتالى,
فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
