...ادامگەرشىلىككە ۇندەيدى
ۇلى اباي وسيەتىنەن اۋىتقىمايىق
ء«وزىڭ ءۇشىن ەڭبەك قىلساڭ, ءوزى ءۇشىن وتتاعان حايۋاننىڭ ءبىرى بولاسىڭ, ادامشىلىقتىڭ قارىزى ءۇشىن ەڭبەك قىلساڭ, اللانىڭ سۇيگەن ق ۇلى بولاسىڭ», دەپ ۇلى اباي ايتقان ۋاقىتقا كەلدىك. وسى ورايدا دانىشپان بابامىزدىڭ فيلوسوفيالىق تراكتاتتار ستيلىندە جازىلعان «قارا سوزدەرى» ءوز قۇندىلىعىن ەش جويمايتىن تۋىندى دەسەك, قاتەلەسپەيتىنىمىز انىق.
بۇگىندە قازاق ەلى رۋحاني بىلىمگە سۋساپ وتىر. سانانى كوتەرىپ, سالاماتتى ءومىر سالتىن ۇستانىپ, ەلىمە ادال قىزمەت ەتەمىن دەگەن جاستار مىنا وي جارىستىراتىن زاماندا كوبەيە مە دەسەك, ۋاقىت وتكەن سايىن سيرەي باستاعانداي. بىزدىڭشە وعان سەبەپ, قازىرگى تاڭداعى ۇرپاقتىڭ – جاستاردىڭ دەنى بىلىمگە ەمەس, قالايدا تەز اقشا تابۋدىڭ جولىنا بەت بۇرعانداي. ارينە, كوپكە توپىراق شاشپايمىز دەسەك تە, قازىرگى قوعام شىندىعىنان اتتاپ كەتە الماساق كەرەك!
وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا قارلىعاشتىڭ قاناتىمەن سۋ سەپكەنى سەكىلدى ازداپ بولسا دا ۇلەس قوسۋ ماقساتىندا ساعي جيەنباەۆ اتىنداعى وبلىستىق جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسى «اباي جولى» اتتى كەزەكتى ونلاين ءىس-شاراسىن ۇيىمداستىردى. وسى تۇستا ەلباسى – تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «ابايدى تانۋ ارقىلى ءبىز قازاقستاندى الەمگە تانىتامىز, قازاق حالقىن تانىتامىز. اباي ارقاشان ۇلتتىق ۇرانىمىز بولۋعا ءتيىس», دەگەن ءسوزى ەسكە تۇسەدى. سوندىقتان وقىرماندار ءۇشىن ۇيىمداستىرىلعان ارنايى ءىس-شارادا ۇلى اقىننىڭ شىعارماشىلىعىن جاپپاي وقۋ ءۇشىن ناسيحاتتاۋ ىسىنە دەن قويدىق.
كىتاپحانا ىسىندە وقىرمانداردى تەك كىتاپ وقۋعا ۇندەپ قانا قويماي, وقىعانىن ءار ادامنىڭ كوڭىلىنە توقۋىنا, تۇيسىگىنە الۋىنا جاردەمدەسكەن ءجون. ال ءبىز وسى ماقسات جولىندا جۇمىستانا بەرەتىن بولامىز.
نازەركە جولديەۆا,
ساعي جيەنباەۆ اتىنداعى وبلىستىق
جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسىنىڭ قىزمەتكەرى
اقتوبە
..وكىنىشىن جەتكىزەدى
بالالاردىڭ ءتىلى ورىسشا شىعىپ جاتىر
التى مىڭعا جۋىق ادام تۇراتىن باقاناس اۋىلىندا وزگە ەتنوستار مۇلدەم از, شامامەن جيىرما شاقتى عانا ءۇي بار بولار. ولاردىڭ وزدەرى ءبىر-بىرىمەن قازاقشا سويلەسەدى. وسىنداي قازاقى اۋىلدا ءتىلى ورىسشا شىعىپ جاتقان بالالار بار. «ماسقارا!» دەمەسكە لاجىڭ جوق.
نەمەرەلەرىمنىڭ ورىس تىلىندە تازا سويلەي العانىنا العاشىندا ىشتەي قۋاندىم دا. كەيىن ويلانا باستادىم. «ويپىر-اي, ءا! ىشكى جان دۇنيەلەرى وزگەگە ۇقساپ كەتسە, نە ىستەي الماقپىز» دەپ. ويتكەنى بالا ساناسىنا ءارتۇرلى تاسىلدەر ارقىلى بىرتىندەپ سىڭىرىلگەن ۇستانىمدى وزگەرتۋ – قيىننىڭ قيىنى.
تەلەديدار مەن سمارتفوندى بىلاي قويعاندا, قالالارداعى كىتاپ ساتاتىن دۇكەندەرگە كىرسەڭ, ورىس تىلىندەگى كىتاپتارعا قىزىقپاسىڭا ءاددىڭ قالمايدى. ءتۇرلى-ءتۇستى سۋرەتتەرى كوز تارتادى. شريفتەرىنىڭ ءوزى قانداي عاجاپ! ال قازاق تىلىندەگى كىتاپتار وتە جۇتاڭ ءارى جوقتىڭ قاسى.
قالاي دەگەندە دە بالالارىمىزدى مەملەكەتتىڭ كومەگىمەن ەرتە باستان ەركىمىزدە ۇستاساق, ول ۇلكەن جەتىستىگىمىز بولار ەدى. بالا ساناسىن بيلەۋ جولىندا جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان ۇلى ىستە تۋىمىز قاشاندا بيىك تۇرسا, ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى دە ءسوزسىز ەڭسەلى بولماق. وسى ماقساتتا جۇمسالعان قاراجاتتىڭ دا ەسەلەنىپ قايتاتىنى كۇمانسىز.
مارات قاشقىنباەۆ
الماتى وبلىسى,
بالقاش اۋدانى
...ويىن ورتاعا سالادى
ۇلتتىڭ بولاشاعى – ۇلتتىق تاربيە
پاندەميانىڭ سالدارىنان جۇرت ۇيىنەن كوپ شىقپاۋدى ماقۇل كورگەن قازىرگى كەزدە ادامنىڭ باسىنا نەشە ءتۇرلى ويلار كەلىپ, مازالايدى ەكەن. وسى ء«تاجتاجالدان» كەيىن اركىم ءوز ومىرىنە, ۇستانىمىنا باسقاشا قارايدى عوي دەپ ويلايمىن. بار تاپقانىمىزدى شاشىپ نەمەسە كرەديت الىپ, توي جاسايمىز. ءسويتىپ بەلشەمىزدەن قارىزعا باتامىز. وكىنىشكە قاراي, سول ۇيلەنگەن جاستارىمىزدىڭ ۇشتەن ءبىرى كوپ ۇزاماي اجىراسىپ كەتىپ جاتادى. سەبەبى نەدە دەگەن سۇراق ءاربىر كوزى اشىق ازاماتتى ويلاندىرسا كەرەك.
مەنىڭشە ونىڭ مىناداي سەبەپتەرى بار. ماسەلەن, باسپانانىڭ جوقتىعى, ماتەريالدىق قيىنشىلىقتار, جاستاردىڭ وتباسىلىق ومىرگە دايىن ەمەستىگى جانە ەڭ باستىسى – وتباسىنداعى تاربيەنىڭ دۇرىس بولماۋى. سونداي-اق ءبىز – ەلىكتەگىشپىز. ءوزىمىزدىڭ جۇيرىك تە جورعا سايگ ۇلىگىمىز بولا تۇرا, وزگەنىڭ جابىسىنا مىنگەسۋگە اۋەسپىز. قازىرگى كۇنى جىگىتتەرىمىز بەن قىزدارىمىزدىڭ كوپشىلىگى جاستارى 30-35-كە تولعانشا ۇيلەنبەي ءجۇرىپ الادى. بىراق ءومىر-وزەننىڭ اعىسى تىم جىلدام. قامشىنىڭ سابىنداي عانا قىسقا عۇمىرىندا ادام ءبىلىم الىپ, وتباسىن قۇرىپ, اتا-اناسىنا نەمەرە مەن شوبەرە سۇيگىزىپ, سوڭىنا جۇرەگى «قازاق» دەپ سوققان, اماناتقا قيانات جاسامايتىن سانالى ۇرپاق قالدىرىپ كەتۋ كەرەك ەكەنىن ۇمىتپاعانى ءجون. ادام بالاسىنىڭ ەڭ ماڭىزدى, ەڭ نەگىزگى مىندەتى – ۇرپاق جالعاستىرۋ.
جوعارىدا ايتىلعانداردان شىعاتىن قورىتىندى بىرەۋ: ۇلتتىڭ بولاشاعى – ۇلتتىق تاربيەدە.
شايگۇل قاشاعانوۆا,
رزا قۋناقوۆا اتىنداعى №35 مەكتەپتىڭ
ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنىڭ مۇعالىمى
جامبىل وبلىسى,
قورداي اۋدانى,
نوعايباي اۋىلى
...ۇسىنىسىن بىلدىرەدى
سوت جۇيەسىنە ءتول سوزدەرىمىزدى ەنگىزەيىك
قازاق ءتىلى مەملەكەتتىك مارتەبە العاننان كەيىن بىرقاتار اۋقىمدى ىستەر اتقارىلعانى بەلگىلى. دەگەنمەن ءالى دە شەشىمىن تاپپاعان ءتۇيىندى ماسەلەلەر بارشىلىق. ەلىمىزدە قابىلدانىپ جاتقان نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ مەملەكەتتىك ءتىل نۇسقاسىنداعى ماتىنىندە قولدانىلاتىن ءسوز تىركەستەرى مەن سويلەمدەردى قۇرۋدا جىبەرىلەتىن كەمشىلىكتەر زاڭ ماقساتتارىنىڭ ءمانىسىن تۇسىرەتىنى وكىنىشتى, ارينە. زاڭ سالاسىنداعى ۇعىم, تۇسىنىكتەرگە قازاق تىلىندە جاڭا ءتول تەرميندەر جاساپ قولدانىسقا ەنگىزۋ ەلىمىزدە تىلگە بەرىلگەن ۇلكەن مارتەبەنى ودان ءارى تەرەڭدەتە تۇسەتىنى ءسوزسىز.
وسىعان وراي, «Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ 2020 جىلعى 28 مامىرداعى سانىندا جاريالانعان زاڭگەر-پۋبليتسيست ناقىپبەك سادۋاقاسوۆتىڭ ء«تول سوزدەرىمىزدى قولدانۋ – ۋاقىت تالابى» ماقالاسىنداعى سوت جۇيەسىندە جانە زاڭنامالىق قۇجاتتاردا رەسمي تۇردە كەڭ قولدانىلىپ جۇرگەن وزگە تىلدەن ەنگەن «سۋديا» ءسوزىن انا تىلىمىزدەگى «بيشەشىمگەر» سوزىمەن الماستىرۋ جونىندەگى ۇسىنىسىن تۇبەگەيلى قولدايتىنىمىزدى بىلدىرەمىز. اۆتوردىڭ جوعارىدا اتالعان ماقالاداعى ۇسىنىسى سالماقتى تۇجىرىمدار مەن دالەلدەرگە نەگىزدەلگەنىن اتاپ كورسەتۋ پارىز.
سانسىزبەك رايىمباەۆ,
جۇماش قوسانوۆ,
زاڭگەرلەر
نۇر-سۇلتان
