قايرات ءابدىحانوۆ
ەلدىڭ قوعامدىق جانە ەكونوميكالىق ومىرىندە بولىپ جاتقان وزگەرىستەر ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى ۇيىمداستىرۋ ءتاسىلىن جەتىلدىرۋدى, سونداي-اق قۇقىقتىق جۇيەنى دامىتۋدى تالاپ ەتتى. بۇل رەتتە ماڭىزدى ءرول پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا بەرىلدى.
پروكۋراتۋرا ورگاندارىن رەفورمالاۋدىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى كونستيتۋتسيادا بەكىتىلىپ, پروكۋراتۋرا تەك ەل پرەزيدەنتىنە عانا ەسەپ بەرەتىن جوعارى قاداعالاۋ ورگانى رەتىندە ايقىندالدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قازاقستاندىقتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىنىڭ كەپىلى رەتىندەگى وكىلەتتىكتەرىن قانشالىقتى ءتيىمدى جۇزەگە اسىراتىندىعى ءدال وسى ورگاننىڭ جۇمىسىنا بايلانىستى.
پروكۋراتۋرانىڭ وڭىرلەردەگى ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى فۋنكتسيالارىن ونىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرى جۇزەگە اسىرادى. سولاردىڭ ءبىرى – پاۆلودار وبلىسىنىڭ پروكۋراتۋراسى قالىپتاسۋ مەن دامۋدىڭ ۇزاق جولىنان وتكەن.
وتكەن عاسىردىڭ توقسانىنشى جىلدارى بۇكىل ەل تاريحىنداعى بەتبۇرىستى كەزەڭ بولدى. سول كەزدەگى شيەلەنىسكەن قوعامدىق-ساياسي جاعدايعا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق رەفورمانىڭ جۇرگىزىلۋى مەن اۋىل شارۋاشىلىعى اكتيۆتەرىن جەكەمەنشىككە بەرۋ سەبەپ بولدى. وسىنداي تۇبەگەيلى وزگەرىستەردىڭ تەرىس الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق سالدارى وڭىرىمىزدە قىلمىستىڭ كۇرت وسۋىنە سەبەپ بولدى.
الايدا قاجىرلى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا جەرگىلىكتى پروكۋراتۋرا ورگاندارى ءتارتىپ ورناتۋدى قامتاماسىز ەتە ءبىلدى. ماسەلەن, بيىل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا قىلمىستىڭ اۋىر تۇرلەرى 77 پايىزعا, كوشەدەگى قىلمىس پەن بوپسالاۋ 53 پايىزعا ازايىپ, قىلمىستى اشۋ كورسەتكىشى 4 پايىزعا جاقسارىپ وتىر.
پاۆلودار وبلىسى بويىنشا پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ «اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋدىڭ بىرىڭعاي ءتىزىلىمى» ء(اىجبت) قاناتقاقتى جوباسىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جۇمىس تاجىريبەسى جيناقتالىپ, رەسپۋبليكا بويىنشا تاراتىلدى.
جوبانىڭ ماقساتى – اكىمشىلىك ايىپپۇلدى تولەگەنگە دەيىن ونى اۆتوماتتاندىرۋ, سونداي-اق اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى مالىمەتتەردىڭ بۇرمالانۋىن بولدىرماۋ.
اكىمشىلىك ءىس جۇرگىزۋدى جاڭعىرتۋ شەڭبەرىندە جىل باسىنان بەرى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى جالپى سوماسى
2 270 276 869 تەڭگە ايىپپۇل تۇرىندە جازالاۋ شاراسى كورسەتىلگەن 92 752 ەلەكتروندى حاتتاما تولتىردى, ونىڭ ىشىندە 1 057 976 142 تەڭگە تولەندى.
ۇيلەستىرۋشى ورگان رەتىندە پروكۋراتۋرا جۇرگىزىلگەن جۇمىستىڭ وڭتايلاندىرىلۋىنا جانە تيىمدىلىگىنە بايلانىستى كوپتەگەن وزگەرىستەردىڭ باستاماشىسى بولدى.
پروكۋرورلاردىڭ بەلسەندى ۇستانىمىنىڭ ارقاسىندا جىل سايىن زاڭسىز جولمەن الىنعان قوماقتى قارجى مەملەكەتكە قايتارىلىپ, ازاماتتاردىڭ بۇزىلعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, ەڭبەك, سونداي-اق كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى قالپىنا كەلتىرىلەدى.
اتاپ ايتقاندا, 2020 جىلدان باستاپ وبلىس پروكۋراتۋراسى مەملەكەت مۇددەلەرىن قورعاۋ جانە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن قالپىنا كەلتىرۋ بويىنشا ءبىرشاما جۇمىستاردى اتقاردى. سونىڭ ىشىندە ەكىباستۇز قالاسى مەكتەپتەرىنىڭ 308 مۇعالىمىنە 27 ملن تەڭگە سوماسىندا مەرزىمى وتكەن بەرەشەك تولەندى. ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ 322 قىزمەتكەرىنە جالپى سوماسى 8 ملن تەڭگەگە ءتيىستى زەينەتاقى جانە الەۋمەتتىك اۋدارىمداردى تولەۋ بويىنشا شارالار قابىلدانىپ, 13 لاۋازىمدى تۇلعا جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.
«ەڭبەك» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ كەزىندە زاڭدىلىقتىڭ ساقتالۋىنا تالداۋ جۇرگىزۋ كەزىندە 223 كاسىپكەرگە 108 ملن تەڭگەدەن استام سومادا مەملەكەتتىك گرانتتار تولەۋ ۇسىنىلدى.
«ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋدىڭ وبلىستىق پسيحونەۆرالوگيالىق بالالار ورتالىعى» كمم-دە بالالارعا قاتىگەزدىك كورسەتۋ فاكتىلەرى انىقتالدى. ءسويتىپ, وسى مەكەمەنىڭ 17 قىزمەتكەرى سوتتالدى جانە جۇمىستان شىعارىلدى.
سونداي-اق پاۆلودار قالاسىنىڭ كوشەلەرىن جارىقتاندىرۋعا بولىنگەن 400 ملن تەڭگەدەن استام قاراجاتتى تالان-تاراجعا سالۋ جولى كەسىلىپ, مەردىگەر ۇيىمدار – جەكە سەرىكتەستەردىڭ ەكى ديرەكتورىنا قاتىستى ايىپتاۋ ۇكىمى شىعارىلدى.
اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىندا شارۋاشىلىق جۇرگىزۋشى سۋبەكتىلەر تاراپىنان 200 ملن تەڭگەدەن استام بيۋدجەتتىك سۋبسيديالاردى جىمقىرۋ فاكتىلەرى انىقتالدى. ناتيجەسىندە كىنالى تۇلعالار قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, مەملەكەت كىرىسىنە 150 ملن تەڭگە سوماسىندا زالال وتەلدى.
ءار كەزەڭنىڭ ءوز تالاپتارى مەن قيىندىقتارى بار. پروكۋراتۋرا ورگاندارى دا ءبىر ورىندا تۇرمايدى. جۇمىس پروتسەسىنە قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالار مەن جاڭا تاسىلدەردى قولدانا وتىرىپ, پروكۋراتۋرانىڭ جوسپارلى دامۋى مەن ترانسفورماتسياسى ءجۇرىپ جاتىر.
مىسالى, پوليتسيا, پروكۋراتۋرا جانە سوت اراسىندا وكىلەتتىكتەردى بولە وتىرىپ, قىلمىستىق پروتسەستىڭ ءۇش بۋىندى مودەلىنىڭ قاناتقاقتى جوباسى سىناقتان وتكىزىلۋدە.
بۇل جۇيە ەكونوميكالىق دامىعان ەلدەردە ءساتتى قولدانىلادى جانە كەلەسىدەي كەزەكتى قامتيدى: پوليتسيا دالەلدەمەلەر مەن قىلمىستاردى انىقتايدى, پروكۋراتۋرا جينالعان دالەلدەمەلەرگە تاۋەلسىز باعا بەرەدى جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى بۇزىلمايتىنىنا كوز جەتكىزەدى, ال سوت ادام قۇقىقتارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلايدى, ءىستى قارايدى جانە شەشىم شىعارادى.
وسى جوبا بويىنشا ءاربىر شەشىم پروكۋرورمەن كەلىسىلگەنىن جانە ءىس بويىنشا بارلىق نەگىزگى شەشىم مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ شەڭبەرىندە ەلەكتروندى كەلىسۋدەن وتكەنىن اتاپ ءوتۋ قاجەت.
مودەل ەنگىزىلگەن ساتتەن باستاپ, پاۆلودار وبلىسىندا سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ ساپاسى جاقساردى, قىلمىستىق ىستەردىڭ توقتاتىلۋى 36,6 پايىزعا, ءۇزىلۋى 10 پايىزعا تومەندەدى, ال دۇرىس سارالاماۋدى انىقتاۋ 6 ەسە ارتتى.
پاۆلودار وبلىسىندا بيىلعى جىلدىڭ 1 ساۋىرىنەن باستاپ كىسى ءولتىرۋ ىستەرى بويىنشا پروكۋروردىڭ شەشىم قابىلداۋ مەحانيزمىن تەكسەرۋ ءۇشىن قاناتقاقتى جوبا ىسكە قوسىلدى. جوبا باستالعالى بەرى وبلىستىق پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرلەرى قاساقانا كىسى ءولتىرۋ بويىنشا 20 قىلمىستىق ءىستى ءوز وندىرىسىنە قابىلدادى, ونىڭ ىشىندە 15 ءىس 2 اي ىشىندە اياقتالىپ, ولاردىڭ 5-ءى بويىنشا سوت شەشىمى شىعارىلدى.
وبلىستىق پوليتسيا دەپارتامەنتىمەن جانە سوت ساراپتامالارى ينستيتۋتىمەن ءوزارا ىنتىماقتاستىق تۋرالى ۇشجاقتى مەموراندۋمعا قول قويىلدى. ءوزارا كومەك تۋرالى كەلىسىم سوتقا دەيىنگى تەرگەۋ كەزىندە تۋىندايتىن بارلىق تەحنيكالىق ماسەلەنى جەدەل شەشۋگە مۇمكىندىك بەردى.
اتالعان جاڭا ەنگىزىلىمدەر قىلمىستىق پروتسەستىڭ اشىقتىعىن, قابىلداناتىن شەشىمدەردىڭ زاڭدىلىعىن جانە قىلمىستىڭ جاي-كۇيى مەن ونىڭ اشىلۋى تۋرالى ستاتيستيكالىق ەسەپتىڭ انىقتىعىن قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, پروكۋراتۋرا ورگاندارىنا سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋ بارىسىندا (قىلمىستىق ىستەردى ءۇزۋ, توقتاتۋ, ءىس-ارەكەتتىڭ سارالانۋى مەن قايتا سارالانۋى جانە ت.ب. كەزىندە) جول بەرىلگەن زاڭدىلىقتىڭ بۇزىلۋىنا ۋاقتىلى دەن قويۋعا مۇمكىندىك بەردى.
پروكۋراتۋرا ۋاقىتپەن قاتار العا قادام باسۋدا. كوپتەگەن پروتسەستەردى تسيفرلاندىرۋ, ادۆوكاتتاردىڭ ەلەكتروندىق ءىس ماتەريالدارىنا قولجەتىمدىلىگى, سوتقا دەيىنگى ءتيىمدى ونلاين تەرگەۋ – مۇنىڭ ءبارى ازاماتتاردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنا دەگەن سەنىمىنىڭ ارتۋىنا جانە مەملەكەتتىك قىزمەتشى بەدەلىنىڭ ارتۋىنا اكەلەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە ەلىمىز زاڭدىلىق پەن سوت تورەلىگىن جوعارى دەڭگەيدە قامتاماسىز ەتۋگە كۇش سالىپ وتىرعان مەملەكەتتەردىڭ ءبىرى ەكەندىگىن كورسەتەدى.
