پرەزيدەنت ينفلياتسيانى 4-6 پايىز دەڭگەيىنە قايتارۋ كەرەك دەگەن تاپسىرما بەردى. شىعانداپ كەتكەن باعا ءوسىمىنىڭ بەتى قايتا قويا ما؟ تاپ قازىر جىلدىق ينفلياتسيا تامىزدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 8,7 پايىز بولىپ تۇر. شىلدەمەن سالىستىرعاندا ازىق-ت ۇلىك تاۋارىنىڭ باعاسى – 0,1, ازىق-ت ۇلىك ەمەس تاۋارلار – 0,6, ال اقىلى قىزمەتتەر 0,8 پايىزعا قىمباتتاعان.
قارجىگەر راسۋل رىسمامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق بانكتە ينفلياتسيانى تەجەيتىن قۇرالدار جوقتىڭ قاسى. سوندىقتان قايتكەن كۇندە دە ۇكىمەتپەن تىزە قوسىپ قيمىلداۋى كەرەك.
– ۇكىمەتتە ءوندىرىستى دامىتۋ, وڭىرلىك كاسىپورىنداردى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيگە دەيىن كوتەرۋ جانە وڭىرلەر اراسىندا لوگيستيكانى دامىتۋ سياقتى ۇزاق مەرزىمدى قۇرالدار بار. ينفلياتسيا – اسا كۇردەلى, كوپ كومپونەنتتى قۇبىلىس جانە ونى كۇشتەپ جەڭۋ قيىن. بۇل جامان ادەتتەن تۋىندايتىن جۇيەلىك اۋرۋ. سول سەبەپتى ينفلياتسياعا سەبەپ بولاتىن جاعدايلاردى جويۋ – ۇزاق جىلدان بەرى شەشىلمەي كەلە جاتقان ءتۇيىن. ينفلياتسيا كوپتەگەن كومپونەنتتەن تۇرادى, سوندىقتان مەملەكەت ونىڭ دەڭگەيىن تومەندەتۋدى ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنان باستايتىن شىعار. ۇكىمەت تىم قۇرىعاندا ازىق-ت ۇلىك باعاسىن باقىلاپ وتىرۋ ءۇشىن استىق ءوندىرىسىن دامىتۋى ءتيىس, – دەيدى قارجىگەر.
EXANTE حالىقارالىق ينۆەستيتسيالىق كومپانياسىنىڭ ساراپشىسى اندرەي چەبوتارەۆ پرەزيدەنت تاپسىرماسى ەگەر الەمدىك احۋال ءوز كىندىگىنەن اۋىتقىپ كەتپەسە, بالكىم كەلەر جىلدىڭ ورتاسىندا ورىندالادى دەگەن وي ايتادى.
– ينفلياتسيانىڭ قازىرگى دەڭگەيى 8,7 پايىز بولىپ وتىر. ال بازالىق ستاۆكا – 9,25 پايىز. ياعني ايىرماسى 1 پايىزدان از. وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق بانك الداعى ۋاقىتتا بازالىق ستاۆكانى كوتەرۋى مۇمكىن. ارينە, جىل سوڭىنا دەيىن ينفلياتسيا ءدالىزىن 4-6 پايىز دەڭگەيىنە ورالتۋ قيىن. ەگەر الەمدە جاڭادان ەشتەڭە پايدا بولماسا, وندا بۇل مەجەگە كەلەر جىلدىڭ ورتاسىندا جەتۋىمىز مۇمكىن, – دەدى ا.چەبوتارەۆ.
الەمدىك ينفلياتسيانىڭ ەرەكشە قارقىنمەن ءوسىپ جاتقانىن ەسكەرەر بولساق, ءتىپتى ءبىزدىڭ جاعدايىمىزدى ءتاۋىر دەپ باعالاۋعا بولادى.
– رەسەي داعدارىسقا 2 پايىزدان ءسال جوعارى ينفلياتسيا دەڭگەيىمەن كىردى, قازىرگى دەڭگەيى – 6,68, اقش 2 پايىزدان تومەن بولىپ كىردى, قازىرگىسى 6 پايىزدان اسادى, ءبىز ينفلياتسيانىڭ شامامەن 6 پايىز شەكاراسىندا كىرىپ, قازىر 8 پايىزدان اسىرىپ وتىرمىز. ءيا, ءبىز تىرىسامىز, كۇرەسەمىز, بىراق ءبىز دە الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءبىر بولىگى ەكەنىمىزدى ۇمىتپاۋىمىز كەرەك, – دەدى ول.
Tengenomika كانالىنىڭ جازۋىنشا, ەلدەگى ينفلياتسيانىڭ وسۋىنە كارانتين شەكتەۋلەرىنە بايلانىستى حالىقارالىق جەتكىزۋ قىزمەتىنىڭ بۇزىلۋى, الەمنىڭ ءىرى ەكونوميكالارىنداعى ۇلكەن سۇرانىسقا بايلانىستى شيكىزات پەن ازىق-ت ۇلىكتىڭ كۇرت قىمباتتاۋى سياقتى سىرتقى فاكتورلار اسەر ەتىپ وتىر. تيىسىنشە, اسەر ەتۋشى ىشكى فاكتورلار دا بار, بۇل – بيۋدجەت شىعىستارىنىڭ تەڭگەرىمسىز ءوسۋى, يمپورتتىڭ قىمباتتاۋى كەسىرىنەن ءوندىرۋشى شىعىندارىنىڭ كوبەيۋى جانە حالىقتىڭ ينفلياتسيالىق كۇتۋلەرىنىڭ ارتۋى.
جولداۋدا مەملەكەت باسشىسى ەلدەگى مينيمالدى جالاقى مولشەرى 42 500-دەن 60 مىڭ تەڭگەگە ارتاتىنىن ايتتى. بۇل كوپشىلىككە جاعىمدى جاڭالىق بولعانىمەن, باعا ءوسىمى تۇرعىسىنان اسا پايدالى بولا قويماۋى ىقتيمال.
– كىرىستىڭ تەڭ جاعدايدا ارتۋى ينفلياتسيانىڭ وسۋىنە جول اشادى. سوندىقتان مۇنى ينفلياتسيا دەڭگەيىن تۇسىرۋگە كەدەرگى بولاتىن فاكتور دەسەك تە بولادى. باعانى تەجەۋگە كەلەر بولساق, الەمدە ەشكىم باعانىڭ الدىنا كەسە-كولدەنەڭ تۇرا المايدى, ءبىزدىڭ دە تۇرا قويۋىمىز ەكىتالاي. مامىر مەن ماۋسىمدا ءوسىمدى ءسال دە بولسا توقتاتقانداي بولدىق. بىراق كەيىن قايتادان ىرىقتان شىعىپ كەتتى. ءبىزدىڭ ەكونوميكا يمپورتقا تاۋەلدى. ازىق-ت ۇلىكتىڭ باسىم بولىگى شەتتەن اكەلىنەدى, تيىسىنشە باعا دا وندىرۋشىلەر مەن جەتكىزۋشىلەرگە بايلانىستى قىمبات بولا تۇسەدى, – دەيدى ا.چەبوتارەۆ.
ارينە, ءدال وسى جەردە ازىق-ت ۇلىكتى ساقتاۋ ماسەلەسى العا شىعادى. بۇل ەندى وتە ءالسىز تۇسىمىز. اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, ەل اۋماعىندا كوكونىس ساقتاۋ قويمالارىنىڭ تاپشىلىعى 70 پايىز شاماسىندا, كەي وڭىرلەردە بۇل تەرىس كورسەتكىش 90 پايىزعا تايايدى. ساقتايتىن ورىننىڭ جوقتىعى ءونىم شىعىنىنا سوقتىرادى. سودان نارىقتا قاتتى تاپشىلىق ورناپ, باعا اسپانداپ شىعا كەلەدى. وسى كۇرمەۋلى ماسەلە دە پرەزيدەنت نازارىنان تىس قالعان جوق.
«مەن بۇعان دەيىن كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارىنىڭ جەلىسىن قۇرۋدىڭ ماڭىزدىلىعى تۋرالى ايتقان بولاتىنمىن. بۇل مىندەت ورىندالىپ جاتىر. وسى ورتالىقتاردىڭ شاعىن اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەرگە, سونىڭ ىشىندە, جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتارعا دا قولجەتىمدى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى. بۇل نارىقتىڭ مونوپوليالانۋىنا جول بەرۋگە بولمايدى», دەدى پرەزيدەنت.
ساۋدا ءمينيسترى باقىت سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىر 7 كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىعى بويىنشا كەلىسىمشارت جاسالىپ, جۇمىس باستالعان. ۆەدومستۆو ينۆەستورلارمەن 2022 جىلعى ەگىنگە ۇلگەرۋگە تىرىسىپ باعادى.
– ءبىز بارلىق قاجەتتىلىكتى جاپپايمىز. 24 كوتەرمە-تاراتۋ ورتالىعىنىڭ 15-ءى – اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرۋ ورىندارىندا اشىلاتىن اگرولوگيالىق ورتالىقتار, ولار دا بارلىق قاجەتتىلىكتى وتەي المايدى. ءبىز زاكىر جۇيەسىن جاسايمىز. مەملەكەت باسشىسى ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا تاپسىرعانىنداي, بيزنەس وسىنداي كوكونىس قويمالارىن قۇرۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن جۇمىس جۇرگىزىلەدى. ولاردىڭ بارلىعى زاكىرلى جوبا اينالاسىندا بىرىڭعاي جۇيەگە قۇرىلادى, – دەدى مينيستر.
EXANTE ساراپشىسى دا ۇكىمەت ءدال وسىلاي الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىكتەرگە كوڭىل اۋدارۋى كەرەك دەپ سانايدى.
«الەمدە كەڭىنەن قالىپتاسقان ءتاسىل بويىنشا مۇنداي تاۋار وندىرۋشىلەرگە سۋبسيديا, ارنايى نەسيە بەرىپ, تۇراقتاندىرۋ قورلارىن دۇرىس پايدالانۋى كەرەك. مۇنداي قوردىڭ جالپى مودەلى ءتيىمدى بولعانىمەن, قوردى باسقارۋ مەحانيزمى ءتيىمسىز بولىپ وتىر. سوعان باسا نازار اۋدارعان ءجون. مەنىڭشە, يمپورتقا تاۋەلدىلىكتەن ارىلىپ, ازىق-ت ۇلىكتى ءوزىمىز وندىرەتىن كۇنگە جەتكەنشە, جان-جاقتى دامىعان لوگيستيكالىق ترانسپورتتىق جۇيە قۇرىپ, ازىق-ت ۇلىكتى ساقتاي الاتىن قويمالار جۇمىسىن تولىق جولعا قويعانشا وسى ىسپەتتى شارالاردى جالعاستىرۋ كەرەك», دەيدى ساراپشى.
قازىر الەۋمەتتىك ماڭىزدى ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ ءتىزىمى 19 ونىمنەن تۇرادى: ۇن, نان, كەسپە, جۇمىرتقا, قاراقۇمىق, كۇرىش, قانت, كۇنباعىس جانە وسىمدىك مايى, ەتتىڭ كەيبىر ءتۇرى (سيىر, تاۋىق ەتى), ءسۇت ونىمدەرى ء(سۇت, ايران, سۇزبە), كوكونىس (كارتوپ, ءسابىز, پياز, ورامجاپىراق) جانە تۇز. باسقاسىن بىلاي قويىپ, تەك وسى تاۋارلار بويىنشا باعانى ءتۇسىرۋدىڭ ءوزى ۇلكەن جەتىستىك بولماق. قارجىگەر جالعاسبەك اقبولات مەملەكەتتىڭ باعانى باقىلاۋىن «نارىققا ارالاسۋ» دەپ باعالاۋعا بولمايتىنىن جەتكىزدى.
– ۇلتتىق بانك 2025 جىلى ينفلياتسيانى 4 پايىزدان تومەندەتەمىز دەگەن ۇلكەن ماقسات قويىپ وتىر. بىراق وعان ءبىر ءوزىنىڭ شاماسى جەتپەيدى, ۇكىمەت قاتىسۋى كەرەك. ۇكىمەت ءونىم ءوندىرۋ, تاۋار اينالىمىن رەتتەۋ بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. بۇل جەردە مەملەكەت ەكونوميكاعا ارالاسىپ وتىرعان جوق, تەك ءوزىنىڭ باقىلاۋشىلىق فۋنكتسياسىن ورىندايدى. نارىقتاعى سۇرانىس پەن ۇسىنىس زاڭى جۇمىس ىستەيدى. بىراق ۇكىمەت وسى سۇرانىس پەن ۇسىنىس اراسىندا بولىپ جاتاتىن ادىلەتسىزدىكتى اشكەرەلەۋى ءتيىس. ماسەلەن, بىلتىر ءدارى باعاسى قىمباتتاپ كەتكەن كەزدە ۇكىمەت ارالاستى. بىزدە الەۋمەتتىك ماڭىزدى تاۋار سانى – 19. سەبەتكە كىرەتىن وسىنشاما تاۋار باعاسى ۇشقان كەزدە ۇكىمەتتىڭ وعان ارالاسۋى, باقىلاۋعا الۋى ماڭىزدى جانە قاجەتتى, – دەيدى ج.اقبولات.
ۇلتتىق بانك توراعاسى ەربولات دوساەۆ پرەزيدەنت ايتقان 4-6 پايىزعا ورالۋ ءۇشىن بارىن سالاتىنىن ايتقان ەكەن. ول بيىل 8 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جەكەلەگەن نارىقتارداعى تۇراقتى تەڭگەرىمسىزدىك ناتيجەسىندە ازىق-ت ۇلىك ينفلياتسياسىنىڭ ءوسۋى 11,4 پايىزدى قۇراعانىن, بۇعان جازداعى كارتوپ پەن ءسابىز باعاسىنىڭ ايرىقشا ءوسىمى نەگىزگى ۇلەس قوسقانىن ايتۋدى دا ۇمىتپادى.
«ۇكىمەت پەن اكىمدەردىڭ نەگىزگى كۇش-جىگەرىن تاۋار ءوندىرىسىنىڭ, ەكسپورت پەن يمپورت بالانسىن ەسكەرە وتىرىپ, ىشكى نارىقتى جان-جاقتى تولىقتىرۋعا جۇمساۋ كەرەك», دەيدى.
جاھانداعى نەبىر ونەرتابىستى كەدەيشىلىك تۋدىرعان دەگەن ءتامسىل بار. سول سياقتى ينفلياتسيادان اياۋسىز زارداپ شەككەن قازاقستان سونىمەن كۇرەسەمىن دەپ ءجۇرىپ مىقتى ينفراقۇرىلىم, ءمىنسىز لوگيستيكا قۇرىپ, يمپورت تاۋەلدىلىگىنەن ارىلا السا يگى ەدى. ايتپەسە, ءبىزدىڭ شەندىلەردىڭ ونداي «ۇساق-تۇيەككە» مويىن بۇرار نيەتى بايقالمايدى...
