21 قاڭتار، 2014

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعى№731

134 رەت كورسەتىلدى

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2009 جىلعى 24 تامىزداعى № 858 جارلىعىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010 جىلدان 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى

 

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2009 جىلعى 24 تامىزداعى № 858 جارلىعىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010 جىلدان 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى

قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇقىقتىق جۇيەسىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قاۋلى ەتەمىن:

1. قوسا بەرىلىپ وتىرگان قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2009 جىلعى 24 تامىزداعى № 858 جارلىعىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010 جىلدان 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار بەكىتىلسىن.

2. وسى جارلىق قول قويىلعان كۇنىنەن باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى

ن.نازارباەۆ.

استانا، اقوردا. 2014 جىلعى 16 قاڭتار. №731

 

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2014 جىلعى 16 قاڭتارداعى № 731 جارلىعىمەن بەكىتىلگەن

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2009 جىلعى 24 تامىزداعى № 858 جارلىعىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010 جىلدان 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىنا

وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار

قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2009 جىلعى 24 تامىزداعى № 858 جارلىعىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010 جىلدان 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىنا مىناداي وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلسىن:

«كىرىسپە» دەگەن 1-بولىمدە:

بەسىنشى بولىك الىپ تاستالسىن;

مىناداي مازمۇنداعى ون ءبىرىنشى، ون ەكىنشى، ون ءۇشىنشى جانە ون ءتورتىنشى بولىكتەرمەن تولىقتىرىلسىن:

«سونىمەن قاتار، الەمدىك ەكونوميكا مەن ساياساتتا بولىپ جاتقان ىرگەلى وزگەرىستەر، جاھاندانۋ پروتسەستەرى، سونداي-اق ەلدىڭ ىشكى دامۋ سەرپىنى قول جەتكىزگەنگە توقمەيىلسۋگە مۇمكىندىك بەرمەيدى. ۇلتتىق قۇقىقتىڭ ۋاقىتتىڭ جاڭا تالاپتارىنا سايكەستىگىن قامتاماسىز ەتۋ، ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ءححى عاسىردىڭ پەرسپەكتيۆالارىنا ساي كەلمەيتىن قۇقىقتىق دوگمالاردان تۇپكىلىكتى ارىلىپ، مەملەكەتتىڭ نورما تۇزۋشىلىك جانە قۇقىق قولدانۋ قىزمەتىن ودان ءارى جەتىلدىرۋ قاجەت.

قازاقستان ءۇشىن باتىل ماقساتتى ايقىنداۋ – 2050 جىلعا قاراي الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا ەنۋ – ادام، قوعام ءومىرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە مەملەكەتتىلىكتى نىعايتۋ ءۇشىن ەلدىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان باعىتىن ءتيىمدى قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس ۇلتتىق قۇقىقتىق جۇيەگە جوعارى تالاپتار قويادى.

سوندىقتان قازاقستاندىق قۇقىقتىق جۇيە قۇقىقتاردى قورعاۋدى قولدانۋدىڭ قولايلى ءارى سەنىمدى بولۋى ماسەلەلەرىندە الەمنىڭ دامىعان ەلدەرىنىڭ زاڭناماسىمەن تەڭ باسەكەگە تۇسە الۋى ءتيىس. جالپى جاھاندانۋ جانە الەمدىك باسەكەلەستىكتىڭ ءوسۋى جاعدايىندا كوپتەگەن ەلدەر قۇقىقتىق جۇيەلەرىن جاڭعىرتۋ جانە ولاردى ادامنىڭ مۇقتاجدارى مەن قاجەتتىلىكتەرىنە جانە ينۆەستورلاردىڭ مۇددەلەرىنە بارىنشا جاقىنداتۋ قاجەتتىگىمەن بەتپە-بەت كەلدى. باسەكەگە قابىلەتتى قۇقىقتىق جۇيە ءوز قۇزىرىنا بيزنەس پەن ينۆەس­تيتسيالاردى كوبىرەك تارتاتىنى، ونىڭ جەمىسى وسى يدەيالار ىسكە اسقان ەلگە ديۆيدەندتەر اكەلىپ، كەيىننەن بۇكىل الەم پايدالانىلاتىن، باتىل دا وزىق يدەيالاردى ىسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەتىنى بەلگىلى.

سوندىقتان قازىرگى كەزەڭدە باسىم ۇلتتىق جوبالاردى تابىستى ىسكە اسىرۋ، قوعامدىق ماڭىزى بار وزەكتى مىندەتتەردى شەشۋ تەڭگەرىمدى قۇقىقتىق ساياسات جۇرگىزۋدەن تىكەلەي تۋىندايدى، بۇل ءۇشىن تەك ءوز تاجىريبەسى مەن پراكتيكاسىن عانا ەسكەرىپ قانا قويماي، قاجەت كەزدە ءبىزدىڭ قۇقىقتىق جۇيەمىزگە ءداستۇرلى تۇردە ءتان بولماسا دا، ءىس جۇزىندە ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەگەن، ءبىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىمىزگە ساي كەلەتىن باسقا دا ينس­تيتۋتتاردى پايدالاناتىن بارىنشا پراگماتيزم تالاپ ەتىلەدى. مۇنداي پايدالانۋ ءتۇرلى قۇقىقتىق جۇيەلەردىڭ الەمدە بولىپ جاتقان كونۆەرگەنتسياسى پروتسەستەرىندە ۇلتتىق قۇقىقتى جاڭعىرتۋ ءۇشىن پايدالى بولۋى مۇمكىن.»;

ون ءبىرىنشى بولىك مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:

«قازاقستاندىق قۇقىقتى جاڭعىرتۋ ىسىندە اۋقىمدى جۇمىس وسىعان دەيىن اتقارىلدى. وتاندىق قۇقىقتىق جۇيەنىڭ باسەكەگە كابىلەتتىلىگىن ارتتىرا ءتۇسۋ ءۇشىن قولدانىستاعى زاڭنامانى جۇيەلەۋ، زاڭناما سالالارى بولىگىندە ودان ءارى توپتاستىرۋ; ونى ەسكىرگەن جانە قوسارلاس نورمالاردان ارىلتۋ، قۇقىقتىق رەتتەۋدەگى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولىقتىرۋ، قولدانىستاعى قۇقىقتاعى ىشكى قايشىلىقتاردى جويۋ; زاڭدارداعى سىلتەمە نورمالاردى ازايتۋ جانە كونستيتۋتسياعا سايكەس زاڭنامالىق اكتىلەر قابىلدانا الاتىن ماسەلەلەر اياسىندا تىكەلەي قولدانىلاتىن زاڭداردى قابىلداۋ پراكتيكاسىن كەڭەيتۋ جونىندەگى جۇمىستى جالعاستىرۋ قاجەت.»;

مىناداي مازمۇنداعى جيىرما ءتورتىنشى، جيىرما بەسىنشى، جيىرما التىنشى جانە جيىرما جەتىنشى بولىكتەرمەن تولىقتىرىلسىن:

«كونستيتۋتسيادا بەكىتىلگەن ەكونوميكالىق ەركىندىك نەگىزدەرى جانە نەگىزگى زاڭنىڭ بازاسىندا قالىپتاستىرىلعان قۇقىقتىق كەڭىستىك ادامداردىڭ شىعارماشىلىق باستامالارىنىڭ دامۋىنا كۇشتى سەرپىن بەرىپ، قوعامدىق ءومىردىڭ بارلىق سالالارىندا جاڭعىرتۋ فاكتورىنا اينالدى.

ەكونوميكالىق ءوسۋ مەن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ەلدە جۇيەلى ەكونوميكالىق رەفورمالاردىڭ قۇقىقتىق ىرگەتاسىنا جانە سەرپىندى دامۋشى، ال بولمىسى جاعىنان بىرتەكتى ەمەس ءتيىستى زاڭنامانىڭ قالىپتاسۋىنا اكەلدى.

سونىمەن قاتار، قازىرگى كەزدە كاسىپكەرلىك قىزمەتتى زاڭنامالىق رەتتەۋدە، سونداي-اق بيزنەس ءۇشىن ەكونوميكا سالاسىنداعى زاڭداردىڭ قولدانىلۋىن بارىنشا جەڭىلدەتۋدە جانە قول جەتكىزۋدە ارالۋاندىق پەن جۇيەسىزدىكتى جويۋ قاجەتتىگى تۋىندادى.

اتالعاندار كاسىپكەرلىكتى رەتتەيتىن جۇيە اينالاسىندا قۇرىلاتىنداي ورتالىق اكتىنىڭ – كودەكستىڭ بولۋ قاجەتتىگىن تالاپ ەتەدى.»;

«ۇلتتىق قۇقىقتى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى» دەگەن 2-بولىمدە:

2.1-كىشى ءبولىم:

مىناداي مازمۇنداعى ون سەگىزىنشى بولىكپەن تولىقتىرىلسىن:

«جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ماسەلەلەردى شەشۋدە حالىقتىڭ ءرولى مەن بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋدىڭ ناتيجەلەرى بولۋعا ءتيىس»;

مىناداي مازمۇنداعى ون توعىزىنشى بولىكپەن تولىقتىرىلسىن:

«مۇنداي جۇمىس مەملەكەتتىك جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ نەگىزدەرىن ۇتىمدى ءبولۋ تۇرعىسىنان جەرگىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگاندار مارتەبەسىنىڭ وزگەرۋىمەن قاتار جۇرگىزىلۋى ءتيىس. وسى تۇرعىدان العاندا اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىس تۋرالى زاڭنامادا ءاربىر اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتىڭ ءرولى مەن ماقساتىنا ناقتى انىقتاما بەرۋ قاجەت، بۇل مەملەكەتتىك بيلىك جانە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدىڭ ءاربىر ورگانىنىڭ ءرولى مەن ماقساتىن تيىسىنشە انىقتاۋعا نەگىز بولادى. بۇل زاڭنامادا ءتۇرلى اكىمشىلىك-اۋماقتىق بىرلىكتەر، ونىڭ ىشىندە مونوقالالار مارتەبەسىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىن جانە حالىقتىڭ لايىقتى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەتىن مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ قىزمەتىن ناقتى كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.»;

2.2-كىشى بولىمدە:

مىناداي مازمۇنداعى التىنشى بولىكپەن تولىقتىرىلسىن:

«ەلەكتروندىق ۇكىمەت» ينفراقۇرىلىمىنىڭ بازالىق قۇراۋىشتارىن ودان ءارى جاڭعىرتۋ باتىس ەۋروپالىق ەلدەردە ويداعىداي جۇمىس ىستەيتىن «e-justice» جۇيەسىنىڭ ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلۋى مۇمكىن. بۇل ازاماتتار مەن زاڭدى تۇلعالار مەملەكەتتىك ورگاندارعا جانە سوتتارعا جۇگىنگەن كەزدە بىرتىندەپ قاعازسىز قۇجات اينالىمىنا كوشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.»;

توعىزىنشى بولىك مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:

«بارابار اكىمشىلىك-قۇقىقتىق رەتتەۋ مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋدىڭ ستاندارتتارىن تولىققاندى ەنگىزۋدى تالاپ ەتەدى. مەملەكەتتىك قىزمەتتەر ءتىزىلىمىن كەڭەيتۋ، جاڭا تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ، ولاردىڭ ورىندالۋىنا ءتيىمدى سىرتقى باقىلاۋ ەنگىزۋ قاجەت. «جالعىز تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتىڭ كەيبىر تۇرلەرىن كورسەتۋ حقو-لاردىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن ءتيىستى قۇقىقتىق بازانى قالىپتاستىرۋدى تالاپ ەتەدى.»;

جيىرما ءۇشىنشى بولىك مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:

«اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى ىستەردى قارايتىن سوت جانە سوتتان تىس ينستانتسيالار اراسىنداعى وكىلەتتىكتەردىڭ اراجىگىن اجىراتۋدىڭ ناقتى تۇجىرىمداماسىن ايقىنداعان ءجون. بۇل رەتتە اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار تۋرالى جاڭارتىلعان زاڭناما قولدانۋدا قاراپايىم ءارى ءتيىمدى بولۋى جانە نەگىزىنەن قۇقىقتار مەن زاڭدى مۇددەلەرگە قول سۇعۋشىلىقتان سوتتان تىس قورعاۋعا باعىتتالۋى ءتيىس»;

مىناداي مازمۇنداعى 2.3.1-كىشى بولىممەن تولىقتىرىلسىن:

«2.3.1. مەملەكەتتىڭ دامۋى جانە ۇلتتىق ەكونوميكالىق ءوسۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ تابيعات رەسۋرستارى بايلىعىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى بار. وسىعان بايلانىستى جەر قويناۋىن پايدالانۋ جانە وسى سالاعا ينۆەس­تيتسيالار تارتۋ تۋرالى زاڭناما تەك وتاندىق جانە شەتەلدىك ينۆەستورلار ءۇشىن عانا تارتىمدى بولىپ قويماي، قولدا بار رەسۋرستارعا ۇقىپتىلىقپەن جانە ۇتىمدى قاراۋدىڭ جاھاندىق تالاپتارىن دا بارىنشا ەسكەرۋى ءتيىس.

قازاقستان مينەرالدى-شيكىزات رەسۋرستارىنا باي بولعانىمەن، وسى ارتىقشىلىق قازىرگى زامانعى دامۋدىڭ نەعۇرلىم كەڭ مۇمكىندىكتەرىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن دە، سول سەكىلدى بولاشاق ۇرپاقتىڭ مۇقتاجىن قاناعاتتاندىرۋ ءۇشىن دە پايدالانىلۋى ءتيىس.

«جاسىل ەكونوميكانى» دامىتۋعا سالىناتىن ينۆەستيتسيالار تارتىمدى بولۋى، ال بۇل ءۇشىن ىنتالاندىرۋلاردى رەسۋرس ۇنەمدەۋشى قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن قۇقىقتىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرا وتىرىپ، قولدانىستاعى قۇقىقتا كوزدەۋ قاجەت.

وسىلايشا، وسى سالاداعى زاڭنامادا:

كەن ورىندارىن يگەرۋدە جوعارى تەحنولوگيالىق تاسىلدەرگە;

ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ كەزىندە جوعارى ەكولوگيالىق ستاندارتتاردى ساقتاۋعا;

ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ بارلىق سالالارىندا جانە بارلىق ساتىلارىندا ۇلتتىق كادرلاردى كەڭىنەن تارتۋعا;

قازاقستان اۋماعىندا تەحنولوگيالاردىڭ ترانسفەرتى جانە جاڭا وندىرىستەر قۇرىلعان جاعدايدا، ادەتتە شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ پايدالى قازبالاردى وندىرۋىنە;

جەر قويناۋىن پايدالانۋعا رۇقساتتاردى بەرۋ پروتسەسىنىڭ اشىقتىعىنا قويىلاتىن تالاپتار كورسەتىلۋى ءتيىس»;

2.4-كىشى ءبولىم مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:

«2.4. قازاقستاننىڭ ازاماتتىق قۇقىعى ءوز دامۋىنىڭ بىرنەشە كەزەڭىنەن ءوتتى. رەسپۋبليكانىڭ اۋقىمدى كوديفيكاتسيالانعان اكتىسى بولىپ تابىلاتىن قازىرگى ازاماتتىق كودەكس تاۋار-اقشا قاتىناستارىن رەتتەۋدىڭ: مەنشىك نىساندارى تەڭدىگىنىڭ جانە وعان قول سۇعىلماۋشىلىقتىڭ، شارتتىڭ ەركىندىگىنىڭ، ازاماتتىق اينالىم سۋبەكتىلەرىنىڭ تەڭدىگى ءتارىزدى نەگىزگى پرينتسيپتەرىن قالادى.

جەكەشە قۇقىقتىڭ دامۋىنىڭ قازىرگى كەزەڭىندە قوعامدىق قاتىناستاردى رەتتەۋدىڭ جاريالى-قۇقىقتىق جانە جەكەشە-قۇقىقتىق ادىستەرىنىڭ اراقاتىسى پروبلەماسى جانە وسىدان تۋىندايتىن جەكە كاسىپكەرلىك قىزمەتكە مەملەكەتتىڭ ارالاسۋىنىڭ شەگى الدىڭعى قاتارعا شىعادى.

جاريالى-قۇقىقتىق جانە جەكەشە-كۇقىقتىق مۇددەلەردى ەسكەرە وتىرىپ، ازاماتتىق قۇقىق پەن قۇقىقتىڭ باسقا دا سالالارى اراسىنداعى اراقاتىناستى وڭتايلاندىرۋ قاجەت. بۇل رەتتە جاريالى-قۇقىقتىق قاتىناستار شارتتىق-كۇقىقتىق ادىستەرمەن رەتتەلە المايتىنىن ەسكەرۋ كەرەك. اسىرەسە، بۇل ۇلتتىق جانە قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنا قاتىستى بولىپ تابىلادى.

ىسكە قاتىسۋشى ادامداردىڭ وزدەرىنىڭ ماتەريالدىق جانە ءىس جۇرگىزۋ قۇقىقتارىنا ءوز قالاۋى بويىنشا زاڭدارمەن تىيىم سالىنباعان شامادا يەلىك ەتۋ مۇمكىندىگىن بىلدىرەتىن جەكەشە قۇقىقتىڭ ديسپوزيتيۆتىگىن كەڭەيتۋ جۇمىسىن جالعاستىرعان ءجون. بۇل رەتتە ديسپوزيتيۆتىك ءپرينتسيپتى قولدانۋ جاريالى مۇددەنى قوزعايتىن ازاماتتىق-قۇقىقتىق قاتىناستارعا قولدانىلماۋعا ءتيىس.

افيليرلەنگەن مامىلەلەرگە تىيىم سالىنبايتىنى، الايدا، زاڭدا بەلگىلەنگەن جاعدايلاردا الدىن الا تەكسەرۋگە جاتاتىنىنا نازار اۋدارا وتىرىپ، ونىڭ جالپى ۇعىمىن ايقىنداۋ ماڭىزدى. افيليرلەنۋ فاكتىسىن بەلگىلەۋ زاڭدى مۇددەلەرى وسىنداي مامىلەمەن بۇزىلاتىن تۇلعانىڭ تالابى بويىنشا مامىلەلەردى زاڭسىز دەپ تانۋ مۇمكىندىگى ءۇشىن نەگىز بولۋعا ءتيىس.

اكتسيونەرلىك قوعامداردىڭ مارتەبەسى ولاردىڭ قۇقىقتىق تابيعاتىن جانە شەشەتىن ماسەلەلەرىنىڭ كەشەندىلىگىن ەسكەرە وتىرىپ، ونىڭ ىشىندە «جاريا كورپوراتسيالار» دەپ اتالاتىندار تۇرعىسىندا قاراۋ تالاپ ەتىلەدى. اكتسيونەرلىك قوعامنىڭ ۇيىمدىق-قۇقىقتىق نىسانىن كوممەرتسيالىق ەمەس ۇيىم رەتىندە پايدالانۋ مۇمكىندىگى تۋرالى ماسەلەنى تۇجىرىمدامالىق تۇرعىدان شەشكەن ءجون.

ازاماتتىق اينالىمعا قاتىسۋشى باعالى قاعازداردىڭ بارلىق سپەكترىن ازاماتتىق كودەكستە تىركەۋ ماسەلەسىن دە قاراۋ قاجەت.

ازاماتتىق-قۇقىقتىق نورمالاردى قولدانۋ پراكتيكاسى ازاماتتىق قۇقىقتاردىڭ بۇزىلۋىنان كەلگەن شىعىنداردى ايقىنداۋدىڭ جەتكىلىكتى رەتتەلمەگەنىن كورسەتەدى. وسىعان بايلانىستى ناقتى زيان مەن جىبەرىپ العان پايدانى ايقىنداۋ ءتارتىبىن بەكىتۋ وزەكتى بولىپ تابىلادى.

مامىلەلەردى جارامسىز دەپ تانۋ ينستيتۋتىن جەتىلدىرۋ تالاپ ەتىلەدى.

كەيىننەن زاڭسىز دەپ تانۋ تاراپتاردىڭ بىرىنەن مامىلە زاتىن الىپ قويۋ تاۋەكەلىن قامتيتىن مامىلەلەردى ازاماتتاردىڭ قاتىسۋىمەن ەرىكتى ساقتاندىرۋ ءۇشىن زاڭنامالىق ىنتالاندىرۋلاردى تۇجىرىمداۋ كەرەك.

وسىلايشا، مامىلەلەر ۇعىمىن، ولاردىڭ قۇرامى مەن ورىندالماۋ سالدارلارىن ناقتىلاۋ قاجەت.

پراكتيكا زاتتىق قۇقىق تۇرلەرىن زاڭنامالىق كەڭەيتۋ، بۇل رەتتە ولارعا سەرۆيتۋت ۇعىمىن ەنگىزە وتىرىپ كەڭەيتۋ قاجەتتىگىن كورسەتەدى.

سونىمەن قاتار، زاتتىق قۇقىقتار پايدا بولۋىنىڭ نەگىزدەرىن كەڭەيتۋ ماسەلەسىن قاراۋ قاجەت. بۇل رەتتە زاتتىق قۇقىقتىڭ قۇرامىن عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە، ولاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن پايدالانۋ رەجيمىن دە ناقتىلاۋ تالاپ ەتىلەدى.

كاسىپكەرلىك بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا اگەنتتەردى ازاماتتىق قۇقىق سۋبەكتىلەرى قاتارىنا ەنگىزۋ جانە شارت ينستيتۋتىنىڭ م ۇلىكتىك اينالىمىندا كەڭىنەن قولدانىلاتىن اگەنتتىك كەلىسىم ماسەلەلەرىن رەگلامەنتتەۋدىڭ ورىندىلىعىن قاراۋ قاجەت.

ازاماتتىق كودەكستىڭ مىندەتتەمەلەر تۋرالى جالپى جانە ارنايى نورمالارىن جەتىلدىرۋ جونىندە شارالار قابىلداعان ءجون.

ۇلتتىق مۇددەلەردى ەسكەرە وتىرىپ، زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىعىن ايقىندايتىن نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى وسى سالاداعى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس كەلتىرۋگە باسا نازار اۋدارۋ قاجەت.

اۆتورلىق قۇقىق سالاسىندا ناقتى اۆتورلىك قۇقىقتاردى قورعاۋ دەڭگەيىن كوتەرۋ ماڭىزدى مىندەت بولىپ تابىلادى. اتاپ ايتقاندا، ينتەرنەت جەلىسىنە ورنالاستىرىلعان تۋىندىلاردىڭ اۆتورلىق قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ جاي-كۇيىن تەرەڭ زەردەلەۋ تالاپ ەتىلەدى.

تەحنيكالىق شەشىمدەردى – پايدالى مودەلدەر ونەرتابىستارى مەن ونەركاسىپتىك ۇلگىلەردى قۇقىقتىق قورعاۋ جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى. الەمدىك جاڭالىق كريتەريى بويىنشا تەحنيكالىق شەشىمدى تەكسەرمەي ونەرتابىسقا بەرىلەتىن قورعاۋ كۇجاتتارىنان (يننوۆاتسيالىق پاتەنت) زاڭنامالىق تۇرعىدان باس تارتۋ قاجەت.

وزىق تەحنولوگيالار مەن جوعارى تەحنولوگيالى ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ءۇشىن شەتەلدىك پاتەنت يەلەرى مەن ينۆەستورلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدى ودان ءارى كۇشەيتۋ، سونداي-اق ىسكەرلەر قاۋىمىن قازاقستاندىق پاتەنتتىك جۇيەنىڭ قازىرگى زامانعى سيپاتى جونىندە كەڭىنەن حاباردار ەتۋ قاجەت.

زياتكەرلىك مەنشىكتى قورعاۋ تۋرالى زاڭناما­نىڭ پروبلەمالى جاعى اشىلماعان اقپاراتتى جانە ءوندىرىس قۇپيالارىن (نوۋ-حاۋ)، سونداي-اق قۇپيا ونەرتابىستار مەن فيرمالىق اتاۋ­لاردى قورعاۋ تۋرالى زاڭداردىڭ جوقتىعى بولىپ تابىلادى. بۇل ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ كەرەك.

مەملەكەتتىك بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ەسەبىنەن جاسالعان زياتكەرلىك مەنشىك وبەكتىلەرىنىڭ كىمگە تيەسىلى ەكەندىگى تۋرالى ماسەلە دە شەشىمىن تابۋدى تالاپ ەتەدى. قازىرگى كەزدە وسى وبەكتىلەر ازىرلەۋشىلەرگە تيەسىلى، ال ولاردىڭ قاتارىندا جەكە تۇلعالار دا بار. زياتكەرلىك مەنشىك قۇقىقتارىن يەلەنۋشى – مەملەكەتتىك ورگان تۋرالى ماسەلەنى زاڭنامالىق تۇرعىدان شەشۋ قاجەت.

بانكروتتىق، اسىرەسە، جەكە كاسىپكەرلەردىڭ بانكروتتىعىنا قاتىستى راسىمدەر جەتىلدىرۋدى جانە قۇقىقتىق رەتتەۋدى قاجەت ەتەدى.»;

مىناداي مازمۇنداعى 2.4.1-كىشى بولىممەن تولىقتىرىلسىن:

«2.4.1. كاسىپكەرلىك زاڭنامانى دامىتۋ ماسەلەلەرى

بۇگىندە بۇكىل جەكە زاڭنامانىڭ، سونىڭ ىشىندە كاسىپكەرلىك زاڭنامانىڭ وزەگى بولىپ وتىرعان ازاماتتىق كودەكس قازىرگى زامانعى ەكونوميكانىڭ بازالىق قۇقىق قاتىناستارىنىڭ ارالۋاندىعىن كورسەتە المايدى، ونىڭ ۇستىنە كاسىپكەرلىك سالاداعى جاريالى-قۇقىقتىق قاتىناستاردى رەگ­لامەنتتەي المايدى.

وسىنىڭ سالدارلارىنىڭ ءبىرى سوڭعى جىلدارى كاسىپكەرلىك قىزمەتتى رەتتەيتىن مامانداندىرىلعان زاڭدار سانىنىڭ كۇرت ءوسۋى بولىپ تابىلادى.

ماسەلەن، نارىقتىق ەكونوميكانىڭ كەيبىر سالالارى ازاماتتىق كودەكستىڭ قولدانىلۋ اياسىنا تۇسە وتىرىپ، نەگىزىنەن ارنايى اكتىلەرمەن، ءتىپتى زاڭدارمەن عانا ەمەس، زاڭعا تاۋەلدى اكتىلەرمەن رەتتەلەدى.

بۇدان باسقا، قولدانىستاعى قۇقىق زاڭدى تۇلعالاردىڭ ءارتۇرلى ەكەنىن ەسكەرە بەرمەيدى. اتاپ ايتقاندا، ەكونوميكا سالاسىنداعى مەملەكەتتىك باسقارۋ تيىمدىلىگى مەن جيناقىلىعى مىندەتتەرىن شەشۋ جاريا فۋنكتسيالار بەرىلگەن سۋبەكتىلەردىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن رەگلامەنتتەۋگە ءماجبۇر ەتەدى. مۇنداي زاندى تۇلعالار قازاقستاندىق قۇقىقتىق بولمىستا بار.

وسىعان وراي، جاريا جانە جەكە قۇقىقتى زاڭدى تۇلعالارعا ءبولۋ تۋرالى ماسەلەنىڭ شەشىلگەنىنە قاراماستان، مەملەكەت قاتىساتىن زاڭدى تۇلعالاردىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسىن ناقتىلاۋعا، جارعىلىق كاپيتالىنا مەملەكەت قاتىساتىن زاڭدى تۇلعالاردى باسقارۋ مەن باقىلاۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە باعىتتالعان ءتيىستى شارالاردى قابىلداۋ ورىندى بولماق.

كاسىپكەرلىك زاڭناما جاڭارتۋ ءۇشىن ءپىسىپ-جەتىلدى. بۇل سالانى رەتتەيتىن جاڭا ساپالى زاڭنامالىق اكت قاجەت.

كاسىپكەرلىك كودەكس كاسىپكەرلىك جالپىعا مىندەتتى مىنەز-ق ۇلىق قاعيدالارىن (ۇيعارىمداردى) نورماتيۆتىك دەڭگەيدە بەلگىلەۋ جولىمەن كاسىپكەرلىك قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە جاريا جانە جەكە مۇددەلەردىڭ تەڭگەرىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن كەپىلگە اينالۋعا ءتيىس.

كاسىپكەرلىك رەتتەيتىن زاڭنامادا قامتىلعان تۇسىنىكتەردى ناقتىلاپ، بىرىزدەندىرۋ، كاسىپكەرلىك كودەكستە قوعامدىق قاتىناستاردىڭ وسى سالاسىنا ارنالعان بىرىڭعاي تەرمينولوگيانى بەكىتۋ قاجەت.

وسى كودەكس ءمانى جاعىنان، بيزنەس سالاسىندا اكىمشىلىك كەدەرگىلەردىڭ وسۋىنە باستى زاڭدىق كەدەرگى بولاتىنداي، كاسىپكەرلىكتى رەتتەۋدىڭ وتاندىق ءارى شەتەلدىك پراكتيكاسىندا بار ەڭ ۇزدىكتەرىن قامتۋعا ءتيىس.

كاسىپكەرلىك ورتانى جاقسارتۋ تۇرعىسىندا قۇقىقتىق بيزنەس مادەنيەتى مەن ىسكەرلىك ەتيكاسىن كاسىپكەرلەردىڭ وزدەرى دامىتاتىنداي جاعداي جاساۋ قاجەت.

وسىلايشا، قازىرگى كەزدە قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا كاسىپكەرلىكتى ۇيىمداستىرۋدىڭ، مەملەكەتتىك رەتتەۋ مەن قولدانۋدىڭ بىرىڭعاي بازالىق باستاۋىن ايقىنداۋدىڭ پراگماتيكالىق مىندەتى تۇر.»;

2.6-بولىمدە:

ءتورتىنشى بولىك مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:

«بۇل رەتتە ەڭبەك قىزمەتى مەن قىزمەتكەرلەردىڭ ەڭبەك جاعدايىنىڭ سيپاتىنا بايلانىستى ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك زاڭنامانى ودان ءارى سارالاۋ ماسەلەلەرى، سونداي-اق الەۋمەتتىك ارىپتەستىكتىڭ قۇرالدارى مەن قولدانۋ سالاسىن كەڭەيتۋ ماسەلەلەرى پىسىقتاۋدى تالاپ ەتەدى. ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ، ۇلتتىق دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ جانە مەملەكەت اكتسيونەر بولىپ تابىلاتىن باسقا دا زاڭدى تۇلعالاردىڭ ۇجىمدارى جۇزەگە اسىراتىن ەڭبەك قىزمەتىنە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردىڭ قاتىسۋ ماسەلەسىن قۇقىقتىق رەتتەۋ قاجەت. بۇل رەتتە، ولاردىڭ دەنساۋلىق جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ، مۇنداي ادامدار ءۇشىن بىرىڭعاي قاۋىپسىزدىك تالاپتارى مەن ەڭبەك جاعدايلارىن كوزدەۋ كەرەك.»;

مىناداي مازمۇنداعى بەسىنشى جانە التىنشى بولىكتەرمەن تولىقتىرىلسىن:

«ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك كوڭىل-كۇيىن پارمەندى ۇيىمدىق-قۇقىقتىق رەتتەگىشتەر جاساۋ مەملەكەتتىڭ، ونىڭ ورگاندارى مەن لاۋازىمدى تۇلعالارىنىڭ ەرەكشە نازارىندا بولۋعا ءتيىس.

ءاربىر مەملەكەتتىك قىزمەتشى ءوزىنىڭ جۇمىس ورنىندا وزدەرىنىڭ مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ مۇددەسىن بىلدىرەتىنىن ءتۇسىنۋى، وسىعان وراي ازاماتتاردىڭ ءاربىر پىكىرىنە بارىنشا مۇقيات جانە مۇددەلىلىكپەن قاراۋى، قاي جەردە جانە قانداي سەبەپپەن تۋىنداسا دا، تۋىنداعان جانجالداردىڭ الدىن الۋعا نە بولدىرماۋعا ءتيىس»;

2.7-كىشى ءبولىم مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:

«2.7. ازاماتتىق-ءىس جۇرگىزۋ قۇقىعى سوت تورەلىگىنىڭ قولجەتىمدىلىگىن، ازاماتتىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن بارىنشا ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە، جەكە ادامنىڭ بۇزىلعان قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن، كوعام جانە مەملەكەت مۇددەلەرىن ۋاقتىلى قورعاۋعا جانە قالپىنا كەلتىرۋگە ارنالعان.

قولدانىستاعى ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ زاڭناماسىنىڭ نورمالارى وسى ماقساتتاردى كوزدەي وتىرىپ، ەكونوميكانىڭ تەز دامۋىنا جانە قۇقىقتىق داۋلاردى شەشۋ قاجەتتىگىنە، ازاماتتاردىڭ زاڭگەرلىك ساۋاتتىلىعىنىڭ ارتۋىنا بايلانىستى بولىپ جاتقان وزگەرىستەردى تولىق كولەمدە ەسكەرۋگە ءتيىس.

قازىرگى زاماننىڭ بولمىسى تۇتىنۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ جاڭا جۇيەسىن ەنگىزۋدى، مەنشىك قۇقىقتارى مەن شارتتىق مىندەتتەمەلەردىڭ قورعالۋىن كۇشەيتۋدى تالاپ ەتەدى، سونداي-اق ولار سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ جەكەلەگەن ەلەمەنتتەرىن تۇزەتۋ مەن جەدەلدەتىلگەن تالاپ-ارىز ارقىلى ءىس جۇرگىزۋدى ەنگىزۋدى كوزدەيدى.

سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ قولدانىستاعى جۇيەسىن جاڭارتپاي جەدەلدەتىلگەن تالاپ-ارىز ارقىلى ءىس جۇرگىزۋدى ەنگىزۋ مۇمكىن ەمەس.

جاڭا ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسى كەيبىر ىستەر بويىنشا سوت ينستانتسيالارى سانىن مۇمكىندىگىنشە قىسقارتا وتىرىپ، ازاماتتىق ىستەردى قاراۋدىڭ سارالانعان مەرزىمدەرىن بەلگىلەپ، ازاماتتىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ يكەمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس.

ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ جونىندەگى شارالار:

1) ازاماتتىق ىستەردى، سونىڭ ىشىندە كاسىپكەرلەرگە قاتىستى ىستەردى قاراۋ ءتارتىبىن بارىنشا تورەشىلدىكتەن ارىلتۋعا;

2) مامانداندىرىلعان سوتتاردىڭ ءىستىڭ سوتتىلىعىن سوتتىلىقتى ايقىنداۋدىڭ ەرەكشە سۋبەكتىلىك قاعيداتىنان سۋبەكتىلىك-ماندىك قاعيداتىنا كوشۋ نەگىزىندە، ياعني سوت ءىسى اۋقىمىنا تارتىلعان سۋبەكتىلەردىڭ ساناتتارىن ەسكەرە وتىرىپ جانە قۇقىقتىق قاتىناستىڭ سيپاتىنا قاراي ايقىنداۋىنا;

3) ازاماتتىق سوت ءىسىنىڭ جەڭىلدەتىلگەن ءتارتىبىنىڭ سالاسىن كەڭەيتۋ، ونىڭ ىشىندە بۇيرىقتىق ءىس جۇرگىزۋدى قولدانۋ سالاسىن كەڭەيتۋ جولىمەن، سونداي-اق مامانداندىرىلعان سوتتارعا سوتتىلىعى تيەسىلى ىستەر بويىنشا سوت ءىسىن جەڭىلدەتۋ ارقىلى ودان ءارى كەڭەيتۋگە;

4) ازاماتتىق ىستەردى جەدەل قاراپ شەشۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا سوت تالقىلاۋىنا ىستەردى دايىنداۋ ساتىسىن وڭتايلاندىرۋعا;

5) ءىستى تۇپكىلىكتى شەشۋدى جەڭىلدەتۋ ماقساتىندا سوتتىڭ ءىس بويىنشا جاڭا شەشىم قابىلداۋ ء(ىستى ءمانى بويىنشا قايتا قاراۋ) جونىندەگى اپەللياتسيالىق ساتىداعى وكىلەتتىكتەرىن ىسكە اسىرۋ مۇمكىندىكتەرىن ودان ءارى كەڭەيتۋگە جانە سوت اكتىلەرىنە شاعىمدانۋ قۇقىعىن ىسكە اسىرۋدى قامتاماسىز ەتۋگە;

6) جەكە-قۇقىقتىق جانجالدار تاراپتارى اراسىنداعى بىتىمگە قول جەتكىزۋدىڭ سوت تارتىبىمەن، سونداي-اق سوتتان تىس تارتىپتەگى ءتۇرلى جولدارى مەن تاسىلدەرىن، ونىڭ ىشىندە ءىستى سوت تالقىلاۋىنا دايىنداعان كەزدە كەلىسۋشىلىك راسىمدەرى شارالارىن پايدالانۋ مۇمكىندىگىن تالقىلاۋدىڭ مىندەتتىلىگىن بەكىتۋگە، سونداي-اق ازاماتتىق قۇقىقتاردى قورعاۋدىڭ سوتتان تىس نىساندارىن دامىتۋعا (مەدياتسيا، دەلدالدىق جانە باسقالارى);

7) ەلەكتروندىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋ جانە سوتتاردىڭ قىزمەتىندە اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ءتارتىبىن رەگلامەنتتەۋگە باعىتتالۋى مۇمكىن. بۇل ارادا ءىس بويىنشا تاراپتاردان اقپاراتتى تالاپ ەتۋدى قاجەت ەتپەي، سوتتار مەن وزگە دە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اراسىندا اقپاراتتىق الماسۋدى وڭتايلاندىرۋ تۋرالى، بەينەبايلانىس، تەلە- جانە بەينەكونفەرەنتسيالار ارقىلى بىرقاتار پروتسەسسۋالدىق ارەكەتتەردى قاشىقتان جۇرگىزۋ مۇمكىندىگى تۋرالى ءسوز بولىپ وتىر;

8) ىستەردى تەز جانە ساپالى قاراۋعا كەدەرگى بولعان، دالەلدەمەلەردى جاسىرعان، سوتقا قاتىسۋدان جالتارعان كەزدە سوت ءىسىن جۇرگىزۋگە قاتىسۋشىلاردىڭ پروتسەسسۋالدىق قۇقىقتارى مەن ماتەريالدىق مۇددەلەرىن شەكتەۋ مۇمكىندىگىن كوزدەي وتىرىپ، ولاردىڭ بارىنشا ءتارتىپتى بولۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالۋى مۇمكىن.

سوتتى قۇرمەتتەمەگەنى ءۇشىن ايقىن قىلمىستار بويىنشا ازاماتتىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋ شەڭبەرىندە قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ ماسەلەسىن دە قاراستىرۋعا بولادى.»;

2.8-كىشى بولىمدە:

بەسىنشى بولىك مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:

«قازاقستان راتيفيكاتسيالاعان حالىقارالىق شارتتارمەن قىلمىستىق زاڭدى سايكەس كەلتىرۋ ماڭىزدى بولىپ تابىلادى. بۇل ارادا، اتاپ ايتقاندا، ءسوز قىلمىستىق سيپاتتان ارىلتۋ عانا ەمەس، كەرىسىنشە كەيبىر قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىنە قىلمىستىق سيپات بەرۋ، سونداي-اق قىلمىستىق ارەكەتتەردىڭ كەيبىر ساناتتارى ءۇشىن، سونىڭ ىشىندە ەكولوگيالىق، ەكونوميكالىق جانە سىبايلاستىق قىلمىستارى ءۇشىن زاڭدى تۇلعالاردىڭ قىلمىستىق جاۋاپتىلىعىن ەنگىزۋ تۋرالى بولىپ وتىر.»;

مىناداي مازمۇنداعى التىنشى بولىكپەن تولىقتىرىلسىن:

«قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى جىكتەۋ جانە ساناتقا ءبولۋ كريتەريلەرىن ايقىنداۋدا جاڭا تاسىلدەر قاجەت. الەمنىڭ بىرقاتار ەلدەرىندە جاسالعانداي، قىلمىستىق كودەكس قىلمىستىق جازالاناتىن ارەكەتتەردىڭ وزگە جىكتەمەسىنە: ءتيىستى ساناتتاعى قىلمىستارعا جانە قىلمىستىق تەرىس قىلىقتارعا نەگىزدەلۋى مۇمكىن. قىلمىستىق تەرىس قىلىق ءۇشىن سوتتاۋ سوتتىلىققا اكەلمەۋگە ءتيىس»;

التىنشى بولىكتە:

مىناداي مازمۇنداعى ەكىنشى ابزاتسپەن تولىقتىرىلسىن:

«قىلمىستىق زاڭعا «قىلمىستىق تەرىس قىلىق» ساناتىن ەنگىزۋ;»;

ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ابزاتستار مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:

«ەكونوميكالىق سالادا اسا قوعامدىق قاۋىپ تۋعىزبايتىن كۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىقتار قاتارىنا اۋىستىرا وتىرىپ، ودان ءارى قىلمىستىق سيپاتتان ارىلتۋعا، سونداي-اق جەكەلەگەن قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ اۋىرلىق دارەجەسىن قىلمىستىق تەرىس قىلىقتار ساناتىنا اۋىستىرۋ نەمەسە جازانى جەڭىلدەتۋ ارقىلى (دەپەناليزاتسيا) قايتا باعالاۋعا;

كامەلەتكە تولماعاندارعا، ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن زاڭدى مۇددەلەرىنە قاۋىپ توندىرەتىن قىلمىستار ءۇشىن، تەرروريستىك، ەكسترەميستىك جانە سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستار ءۇشىن، ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپ نەمەسە قىلمىستىق قاۋىمداستىق قۇرامىندا قىلمىس جاساعانى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپتىلىقتى كۇشەيتۋگە;»;

2.9-كىشى بولىمدە:

مىناداي مازمۇنداعى التىنشى بولىكپەن تولىقتىرىلسىن:

«وسى تۇرعىدا جەكە ومىرگە قول سۇعىلماۋ ۇعىمىنىڭ انىقتاماسىنا عىلىمي-نەگىزدەلگەن قۇقىقتىق تاسىلدەردى تۇجىرىمداۋ قاجەت.»;

جەتىنشى بولىكتە:

مىناداي مازمۇنداعى ەكىنشى ابزاتسپەن تولىقتىرىلسىن:

«حاتتامالىق نىساننىڭ ەلەمەنتتەرىن پايدالانىپ، قىلمىستىق تەرىس قىلىقتارعا قاتىستى قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋ ءتارتىبىن زاڭنامالىق رەگلامەنتتەۋ;»;

ءۇشىنشى ابزاتس مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:

«تەرگەۋگە دەيىنگى تەكسەرۋدى زاڭنامالىق الىپ تاستاۋ;»;

التىنشى ابزاتس الىپ تاستالسىن;

جەتىنشى ابزاتس مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:

«پروتسەسسۋالدىق كەلىسىم ينستيتۋتىن زاڭنامالىق دامىتۋ»;

«قۇقىق قورعاۋ مەن سوت جۇيەلەرىن جانە قۇقىق قورعاۋ ينستيتۋتتارىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى» دەگەن 3-بولىمدە:

3.1-كىشى بولىمدە:

ەكىنشى بولىك مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:

«سونىمەن قاتار، مەملەكەتتىڭ قۇقىق قورعاۋ قىزمەتى ودان ءارى دامىتۋدى جانە جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى. وسىعان بايلانىستى بۇل قىزمەتتەگى باستى باسىمدىق مىنالار بولۋعا ءتيىس: قىلمىسقا قارسى كۇرەس، زاڭدىلىقتى جانە قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى كامتاماسىز ەتۋ، ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىعىن قورعاۋ، مەملەكەتتىڭ كەز كەلگەن قۇقىق بۇزۋشىلىققا دەن قويۋ ارەكەتىنىڭ بۇلتارتپاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ، قۇقىق بۇزۋشىلىقتارعا «مۇلدەم توزبەۋشىلىك (تولەرانتتى بولماۋ)» ءپرينتسيپىن مۇلتىكسىز ۇستانۋ، قىلمىستاردى جىلدام ءارى تولىق اشۋ، ولاردى جاساعان ادامداردى اشكەرەلەۋ جانە قىلمىستىق جاۋاپتىلىققا تارتۋ، قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردىڭ الدىن الۋ، قىلمىسقا قارسى كۇرەستە ازاماتتارمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدار جاساسۋ.»;

ءتورتىنشى بولىك الىپ تاستالسىن;

مىناداي مازمۇنداعى ءتورتىنشى، بەسىنشى، التىنشى، جەتىنشى جانە سەگىزىنشى بولىكتەرمەن تولىقتىرىلسىن:

«ۇلتتىق قۇقىقتىق جۇيەنى جاڭعىرتۋدىڭ كەزەكتى كەزەڭىنىڭ شەڭبەرىندە ازاماتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋ مۇددەسى ءۇشىن قولدانىلاتىن جانە ءبىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەمىزدى قازىرگى زاماننىڭ سىن-تەگەۋرىندەرىنە بارابار دەن قويۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا دەڭگەيگە شىعاراتىن جاڭا رەداكتسياداعى ءتيىستى كودەكستەردى ازىرلەۋ جانە قابىلداۋ ارقىلى قىلمىستىق، قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ، قىلمىستىق اتقارۋ جانە اكىمشىلىك-دەليكتىك زاڭنامانى رەفورمالاۋعا قاجەتتىلىك بار.

قىلمىستىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ مۇلدەم جاڭا بەينەسى بۇعان قۇقىقتىق جانە سوت جۇيەسىنىڭ جالپى مەملەكەتتىك اپپاراتتىڭ دايىن بولۋىن تالاپ ەتەدى.

سوڭعى ەكى ون جىلدىقتا قابىلدانعان شارالارعا كاراماستان، قۇقىق قورعاۋ بلوگىنداعى وزگەرىستەر نەگىزىنەن كەڭەستىك پاراديگمانىڭ شەڭبەرىندەگى جاڭعىرتۋ شارالارىنا شوعىرلاندى.

جاڭا قىلمىستىق زاڭناما، ەڭ الدىمەن، قىلمىستىق ءىس جۇرگىزۋ زاڭناماسى قولدانىسقا ەنگىزىلگەننەن باستاپ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىندە جۇيەلى، تۇبەگەيلى وزگەرىستەر بولادى.

جاڭا جاعدايلارعا، ەڭ باستىسى، ادام قۇقىعى بولىپ تابىلاتىن زاڭ شىعارۋ ورىسىندە ءتيىمدى جۇمىس ىستەي بىلۋگە بەيىمدەلۋ ءبىرىنشى كەزەكتە ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ جۇيەسىنىڭ ۇيىتقىسى بولىپ تابىلاتىن پروكۋراتۋرا قىزمەتىن جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى.»;

ون ءتورتىنشى بولىك مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:

«قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ءتيىمدى قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ولاردىڭ قىزمەتىن ساندىق كورسەتكىشتەر بويىنشا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار، ساپالىق پارامەترلەرى بويىنشا دا باعالاۋدىڭ ولشەمدەرىن ناقتى ايقىنداۋ كاجەت. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتىندە باس­تى كورسەتكىش ازاماتتاردىڭ ولارعا دەگەن سەنىم دەڭگەيى بولۋعا ءتيىس»;

مىناداي مازمۇنداعى ون التىنشى بولىكپەن تولىقتىرىلسىن:

«قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى باسقارۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىنا مۇقتاج. وسى باعىتتا جەكەلەگەن شارالار مەملەكەتتىك كورسەتىلەتىن قىزمەتتى ۇسىنۋدىڭ مىندەتتى ستاندارتتارىن بەكىتۋ، ە-ۇكىمەت جۇيەسىن جانە ولاردىڭ قىزمەتىنە، اتاپ ايتقاندا، مەملەكەتتىك ماجبۇرلەۋ شارالارىنا جانە تەرگەۋ ارەكەتتەرىنە سانكتسيا بەرۋگە، جاۋاپ الۋدى جۇرگىزۋگە جانە باسقالارىنا بايلانىستى ولاردىڭ پروتسەسسۋالدىق ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ كەزىندە سەرۆيستىك تەحنولوگيالاردى (بەينەكونفەرەنتسبايلانىس، ەلەكتروندى تسيفرلىق قولتاڭبالار، جەرگىلىكتى توراپتار جانە ەلەكتروندى/تسيفرلىق بايلانىستىڭ وزگە دە قۇرالدارى) ەنگىزۋ بولۋى مۇمكىن.»;

3.2-كىشى بولىمدە:

ءۇشىنشى بولىك مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:

«ونى دامىتۋدىڭ نەگىزگى ارقاۋى سوتتار مەن سۋديالاردى مامانداندىرۋ، ونىڭ ىشىندە يۋۆەنالدىق سوتتاردى دامىتۋ، قىلمىستىق ىستەردى قارايتىن مامانداندىرىلعان سوتتار قۇرۋ بولىپ تابىلادى، كەلەشەكتە سالىق سوتتارى جانە باسقا دا مامانداندىرىلعان سوتتار قۇرىلۋى مۇمكىن.»;

مىناداي مازمۇنداعى التىنشى بولىكپەن تولىقتىرىلسىن:

«نەگىزگى زاڭعا سايكەس سۋديا سوت تورەلىگىن جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە تاۋەلسىز جانە تەك كونستيتۋتسيا مەن زاڭعا باعىنادى (77-باپتىڭ 1-تارماعى). سوت اكتىسى سوتتاعى داۋلاسۋشى تاراپتار اراسىندا جاڭا جانجالداردى تۋدىرماي، داۋ-دامايدى بارىنشا شەكتەۋى ءتيىس»;

توعىزىنشى بولىك مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:

«سوت اقپاراتىن تىركەۋدىڭ زامانعا ساي قۇرالدارىن ەنگىزۋ سوت ىسىندە باسەكەلەستىك ءپرينتسيپىن ىسكە اسىرۋعا ىقپال ەتەدى. سوت جۇيەسىن جوسپارلى تۇردە اقپاراتتاندىرۋ سوت تورەلىگىن ىسكە اسىرۋ پروتسەسىندە جەدەل اقپاراتتىق-قۇقىقتىق قولداۋدى قامتاماسىز ەتۋگە، ىستەردى قاراۋ ءتارتىبىن جەڭىلدەتۋگە جانە مەرزىمدەرىن قىسقارتۋعا، سوت شەشىمىنىڭ ورىندالۋ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.»;

ون ءۇشىنشى بولىك مىناداي رەداكتسيادا جازىلسىن:

«سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ اياقتاۋ ساتىسى سوت اكتىلەرىن ورىنداۋ بولىپ تابىلادى، سوندىقتان ولاردىڭ مۇلتىكسىز ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتەتىن شارالار قابىلدانۋى قاجەت. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىك سوت ورىندالۋىمەن قاتار جەكە سوت ورىنداۋشىلارىنىڭ ينستيتۋتىن ەنگىزۋ ­– سوت ءىسىن جۇرگىزۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ ماڭىزدى شاراسى. سوت شەشىمدەرىن ورىنداۋدىڭ ارالاس مودەلى شەڭبەرىندە مەملەكەتتىك سوت ورىنداۋشىلارى مەملەكەتتەن ءوندىرىپ الۋ جونىندەگى قۇجاتتاردى ماجبۇرلەپ ورىنداتۋ قۇقىعىنا يە بولۋعا ءتيىس».

 

«قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2009 جىلعى 24 تامىزداعى № 858 جارلىعىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2010 جىلدان 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ   2014 جىلعى 16 قاڭتارداعى №731 جارلىعىنا

تۇسىندىرمە

2009 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسى قا­بىلداندى، وندا 2010 جىلدان 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭگە ارنالعان ەلدىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىن دامىتۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارى ايقىندالعان.

وسى ۋاقىت ىشىندە قازاقستاننىڭ ورنىقتى دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ماڭىزدى زاڭنامالىق اكتىلەر قابىلداندى.

مۇنىمەن قاتار، الەمدىك باسەكەلەس­تىكتىڭ ءوسۋ جاعدايىندا مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى: قالىپتاسقان مەملەكەتتىڭ جاڭا ساياسي باعىتى» اتتى قازاقستان حالقىنا 2012 جىلعى 14 جەلتوقسانداعى جولداۋىندا جاريا جانە جەكەشە قۇقىق سالالارىندا قۇقىقتىق جۇيەنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ودان ءارى ارتتىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ كورسەتكەن بولاتىن.

وسىعان بايلانىستى، جاڭا تالاپتاردى ەسكەرە وتىرىپ، ەل پرەزيدەنتىنىڭ 2014 جىلعى 16 قاڭتارداعى جارلىعىمەن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ قۇقىقتىق ساياساتىنىڭ تۇجىرىمداماسىنا قازاقستان­نىڭ قۇقىقتىق جۇيەسىنىڭ دامۋىن ايقىن­دايتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلدى.

بۇل وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2014 جىلعى 17 قاڭتارداعى «قازاقستان جولى – 2050»: ءبىر ماقسات، ءبىر مۇددە، ءبىر بولاشاق» اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا قويىلعان قۇقىق جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جونىندەگى مىندەتتەرمەن ءبىر ارناعا توعىسىپ جاتىر.

وسىلايشا، تۇجىرىمداماعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە سايكەس، ەلدەگى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتارعا كوڭىل اۋدارۋدى كۇشەيتۋ ماقساتىندا ولار ءۇشىن ەڭبەكتىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن شارتتارىنا قاتىستى ارنايى تالاپتار بەلگىلەنە وتىرىپ، ولاردىڭ ەڭبەك قىزمەتىنە، ەڭ الدىمەن ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ، دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ قىزمەتتەرىنە قاتىسۋىن قۇقىقتىق رەتتەۋ كوزدەلگەن.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋدا قويعان مىندەتتەرىن ەسكەرە وتىرىپ، تۇجىرىمدامادا مەملەكەتتىك جانە ءوزىن-ءوزى باسقارۋ باستاۋلارىن ءتيىمدى ءبولۋ ءۇشىن جەرگىلىكتى ماڭىزى بار ماسەلەلەردى شەشۋ مەن جەرگىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگانداردىڭ وكىلەتتىكتەرىن ناقتىلاۋدا ازاماتتاردىڭ ءرولىن ارتتىرۋ قاجەتتىگى كورسەتىلگەن.

سونداي-اق، مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋ ستاندارتتارى مەن «e-justice» جۇيەسىنىڭ ەلەمەنتتەرىن ءارى قاراي ەندىرۋ مەملەكەتتىك-قۇقىقتىق دامۋدىڭ ماڭىزدى سەرپىنى رەتىندە اتاپ كورسەتىلدى، ولار جيىنتىعىندا مەملەكەتتىك ورگاندارعا ازاماتتار مەن ۇيىمدار ءوتىنىش بەرگەندە قاعازسىز قۇجات اينالىمعا كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جۇمىسىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وسى سالاداعى زاڭنامانى جاڭعىرتۋ جونىندە جۇرگىزىلىپ وتىرعان جۇمىستى ەسكەرە وتىرىپ، تۇجىرىمدامادا ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن جوعارى دەڭگەيدە قورعاۋداعى قىلمىستىق ساياساتتىڭ جەدەلدىگى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان شارالاردى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن.

تۇجىرىمداماعا سايكەس اكىمشىلىك-دەليكتىك زاڭناما دا رەفورمالاۋعا ۇشىرايدى، مۇندا اكىمشىلىك دەليكتەر ناقتى ايقىندالاتىن، اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ راسىمدەرى جاڭعىرتىلاتىن بولادى. بۇل جونىنەن قازىر جاڭا اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق كودەكسىنىڭ جوباسى ازىرلەنىپ، پارلامەنتتىڭ قاراۋىنا ەنگىزىلگەن.

مەملەكەت باسشىسىنىڭ رەسپۋبليكا سۋديالارىنىڭ ءىV سەزىندە بەرگەن تاپسىرمالارىن ەسكەرە وتىرىپ، ازاماتتىق سوت ءىسىن جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋ شەڭبەرىندە تۇجىرىمدامادا ازىرلەنىپ جاتقان ازاماتتىق ءىس جۇرگىزۋ كودەكسىنىڭ جاڭا رەداكتسياسىنا قاتىستى نەگىزگى تاسىلدەر ايقىندالۋدا.

كاسىپكەرلىك سالاسىندا ونى قۇقىقتىق رەتتەۋدىڭ كوپجاقتىعى مەن قولايسىزدىعىن بولدىرماۋ ماقساتىندا تۇجىرىمدامادا شارۋاشىلىق سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ شارالارى ايقىندالعان. وسىعان بايلانىستى ازىرلەنىپ جاتقان كاسىپكەرلىك كودەكس كاسىپكەرلىك قىزمەتكە مەملەكەتتىك ارالاسۋدىڭ شەكتەرىن بەلگىلەي وتىرىپ، شارۋاشىلىق قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋدا جاريا جانە جەكەشە مۇددەلەردىڭ تەپە-تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ كەپىلى بولۋى ءتيىس.

قالىپتاستىرىلاتىن يننوۆاتسيالىق ەكونوميكا ەلدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە جانە ونىڭ يگىلىگىنە تىكەلەي ىقپال ەتەتىن بولادى، ولار زياتكەرلىك مەنشىكتى قۇقىقتىق ساقتاۋ، قورعاۋ جانە پايدالانۋ ءۇشىن قانشالىقتى قولايلى جاعداي جاسالعانىنا كوپ بايلانىستى بولادى. سوندىقتان قۇقىقتىق ساياسات تۇجىرىمداماسىنا ەنگىزىلگەن تۇزەتۋلەردە وسى سالادا دا قۇقىقتاردى قورعاۋدى كۇشەيتۋ جونىندە قوسىمشا جۇيەلى شارالار كەشەنى كوزدەلگەن.

قولدانىستاعى تۇجىرىمداما جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىنداعى ۇلتتىق زاڭنامانى دامىتۋدىڭ پايىمىمەن دە تولىقتىرىلعان، ول ءححى عاسىردا رەسۋرس ساقتاۋشى قۇندىلىقتارعا نەگىزدەلگەن قۇقىقتىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرا وتىرىپ، تابيعي رەسۋرستارعا قامقورلىق پەن ءتيىمدى قاتىناستى ىنتالاندىرۋعا جانە «جاسىل ەكونوميكانى» دامىتۋعا باعىتتالۋى ءتيىس.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى قۇقىقتىق ساياساتىنىڭ تۇجىرىمداماسىنا قابىلدان­عان تۇزەتۋلەر الەمدىك قۇقىقتىق كەڭىستىكتە بولىپ جاتقان قازىرگى زامان بولمىسى مەن ۇردىستەرىنە جاۋاپ بەرەتىن جانە قازاقستاندىق قۇقىقتىق جۇيەنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ۇلتتىق زاڭنامانىڭ كەلەسى بۋىنىن قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ

مەملەكەتتىك قۇقىق ءبولىمى.

سوڭعى جاڭالىقتار

پاگانيني

ونەر • كەشە

وتىز جىلدىققا وي قورىتقان

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار