سەمەي قاسىرەتىنىڭ جاپونياعا تاستالعان اتوم بومباسىنىڭ زاردابى جانە چەرنوبىل اپاتىنىڭ سالدارىنان 2500 ەسە اسىپ تۇسەتىنى عىلىمي-تاريحي تۇردە دالەلدەنگەن شىندىق.
1989 جىلدىڭ 19 قازانىندا ەڭ اقىرعى اتوم بومباسىنىڭ سىناعى سەمەي يادرولىق پوليگونى (سياپ) تاريحىنداعى ەڭ سوڭعى سىناق بولىپ تاريحتا ماڭگى قالدى. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ زاردابى 24 مىڭ جىلدان 100 مىڭ جىلعا دەيىنگى ۇرپاقتارعا جالعاcۋى عاجاپ ەمەس.
«نەۆادا-سەمەي» انتيادرولىق حالىقارالىق قوعامدىق قوزعالىسى 1989 اقپاندا باستالعانىمەن, 2007 جىلعا دەيىن سياپ زاردابىن تارتقانداردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىن شەشۋگە ارەكەت جاسالمادى. مىنە, وسىنداي جاعداي سەبەپ بولىپ, 2007 جىلى «سەمەي-ياپ» (يادرولىق پوليگونى) قوعامدىق قورىن اشۋعا تۋرا كەلدى. بۇل ءبىزدىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەرىمىزدىڭ تولىق شەشىلمەۋىنىڭ سالدارىنان تۋىندادى. بۇگىنگى تاڭعا دەيىن ءبىز ەل, جەر, وتان ءۇشىن قىزمەت ەتىپ ءجۇرمىز, جۇگىمىز اۋىر, جولىمىز ۇزاق.
سەمەي پوليگونىنىڭ ءالى دە «جىرى» كوپ, شەشىلۋگە ءتيىستى ماسەلەسى جەتەرلىك. پوليگون زاردابىن تالاي قازاق ءالى تارتىپ كەلەدى. وسىنداي جاعدايدىڭ بار ەكەنى بۇكىل الەمگە بەلگىلى. پوليگوننان زارداپ شەككەن بالالار بالالىقتىڭ ءتاتتى كەزەڭىن سەزىنە الماي, توسەككە تاڭىلىپ, ىشتەي قور بولىپ جاتىر. وكىنىشكە قاراي, سەمەيدە, پوليگونعا جاقىن اۋىلداردا رادياتسيادان زارداپ شەككەن بالالارعا, حالىققا كومەك قولىن سوزۋعا نيەتتى ازاماتتار از.
پوليگون ايماعىندا تۋىپ, جارىق دۇنيەنىڭ ەسىگىن مۇگەدەك بولىپ اشقان بالالارىمىزدىڭ نە كىناسى بار؟ ەشقانداي كىناسى جوق. ولاردىڭ وسىنداي جاعدايعا دۋشار بولۋىنا, ەڭ الدىمەن, ءبىز, ەرەسەكتەر كىنالىمىز. ولاردى مۇگەدەك ەتكەن – ءبىزدىڭ كەز كەلگەن نارسەگە ۇندەمەي كەلىسكەنىمىز, قورقاقتىعىمىز, جالتاقتىعىمىز. بۇل – اششى شىندىق.
سەمەيگە بارا قالساڭىز, اسىرەسە, پوليگونعا جاقىن اۋىلدارعا جولىڭىز تۇسسە, سوقىر, اۋرۋ, مۇگەدەك بولىپ قالعان تالاي ادامدى كەزدەستىرەسىز. ولاردى كورۋگە ءداتىڭ شىدامايدى. ءبىز شۇرايلى جەرىمىزدەن عانا ەمەس, تۇتاس ءبىر ۇرپاقتان ايىرىلدىق دەۋگە بولادى. مىنە, وسىنداي زارداپتاردى ءسال دە بولسا جەڭىلدەتىپ, كومەك قولىن سوزۋ ماقساتىمەن قۇرىلعان «سەمەي-ياپ» قوعامدىق قورى قازىرگى تاڭدا جۇمىسىن جالعاستىرىپ جاتىر.
بۇگىنگىدەي الەمدى ابىگەرگە سالعان پاندەمياعا بايلانىستى كارانتين ۋاقىتىندا ەلىمىزدە جۇمىسسىزدىقتى جويۋ ماقساتىندا كوپتەگەن يگى شارالار قولعا الىندى. وسى ورايدا نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارىنىڭ ءبىرى رەتىندە «سەمەي – ياپ» قوعامدىق قورى مەن «استانا قالاسى مۇگەدەكتەر قوعامى» قوعامدىق بىرلەستىگى ءوز تاراپىنان مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتاردى, اۋعان سوعىسىنا قاتىسۋشىلاردى, چەرنوبىل اپاتى مەن سەمەي يادرولىق پوليگونىنداعى سىناقتاردان زارداپ شەككەن ازاماتتاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ىسىنە بەلسەنە قاتىسۋدا. «استانا قالاسى مۇگەدەكتەر قوعامى» قوعامدىق بىرلەستىگى مەن «سەمەي-ياپ» قوعامدىق قورى قازىرگى تاڭدا نۇر-سۇلتان قالاسى اكىمدىگى جانە جۇمىسپەن قامتۋ ورتالىعىنىڭ قولداۋىمەن جۇمىسشىلار قابىلداۋدامىز. ارنايى شەبەرحانا اشىپ جاتىرمىز, ءوز كۇشىمىزبەن جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋدەمىز.
سونداي-اق كارانتين شارالارى كەزىندە قالامىزداعى مۇگەدەك ازاماتتارعا قولداۋ كورسەتۋ ماقساتىندا ولاردىڭ ۇيلەرىنە ازىق-ت ۇلىك, ءدارى-دارمەك جەتكىزىپ بەرۋ, ەمحانالارعا, باسقا دا ءتيىستى مەكەمەلەرگە تاسىمالداۋ شارالارى قولعا الىندى.
قازىرگى الەمدىك ناۋبەتكە بايلانىستى كوپتەگەن ماسەلەلەر ۋشىعىپ كەتتى. قيىندىقتى بىرلەسىپ جەڭۋ ءۇشىن قايىرىمدى ازاماتتاردى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا كومەك قولىن سوزىپ, ولارعا بىرلەسە قولداۋ كورسەتۋگە شاقىرامىز.
بولاتبەك ابدىكارىم,
«سەمەي-ياپ» قوعامدىق قورىنىڭ,
«استانا قالاسى مۇگەدەكتەر قوعامى»
قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى
