نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن قازاقستان ساياسي جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى جۇزەگە اسىرا ءبىلدى. قابىلدانعان شارالار ايقىن ناتيجەلەر بەردى جانە ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىردى.
قازاقستان بىرقاتار باعدارلاما قابىلدادى. ونىڭ ىشىندە, 2050 جىلعا قاراي قازاقستاننىڭ الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 30 ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋىن قامتاماسىز ەتۋدىڭ ناقتى شارالارى كورسەتىلگەن «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. بۇگىنگى تاڭدا قازاقستان – 350 ميلليارد دوللاردان استام تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا كەلەتىن ساۋدا ءۇشىن ەڭ قولايلى ەلدەردىڭ ءبىرى. داعدارىس جاعدايىندا ماڭىزدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ۇلتتىق قوردا ۇلكەن قارجى رەسۋرستارىن جيناي الدى.
قىسقا مەرزىم ىشىندە قازاقستان زاماناۋي دامىعان مەملەكەتكە اينالدى, الەمدەگى باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا ەندى. قازىرگى ۋاقىتتا ەل حالقى 19 ميلليون ادام بولدى, ال ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى 72,5 جاسقا جەتتى. ءىجو دەڭگەيى جان باسىنا شاققاندا 11,2 مىڭ دوللاردى قۇرادى.
ساۋاتتىلىق دەڭگەيى 99,8 پايىزعا جەتتى. قازىرگى ۋاقىتتا قازاقستان دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ «بيزنەستى جۇرگىزۋ» يندەكسى بويىنشا 190 ەلدىڭ ىشىندە 25-ءشى ورىندا, ال ادامي دامۋ يندەكسى بويىنشا 58-ورىندا.
ەتنوسارالىق جانە دىنارالىق قاتىناستاردى, تولەرانتتىلىق پەن كەلىسىمدى ۇيلەستىرۋ – وسىنىڭ ءبارى قازاقستاننىڭ ىشكى ساياساتىنىڭ نەگىزى جانە باستى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. 1992 جىلى ن.نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى قۇرىلدى, ونىڭ نەگىزگى ماقساتى – ازاماتتاردىڭ ۇلتىنا, تىلىنە, دىنىنە نەمەسە الەۋمەتتىك توپتارعا مۇشەلىگىنە قاراماستان, قۇقىعى مەن بوستاندىنىڭ تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتۋ.
ن.نازارباەۆ ىشكى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى ءساتتى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قولايلى حالىقارالىق جاعدايلاردى تۋعىزۋعا ەرەكشە ءمان بەردى. قازاقستان تەڭدەستىرىلگەن كوپۆەكتورلى ساياسات جۇرگىزەدى, ونىڭ ءمانى بارلىق ەلدەرمەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى ورناتۋ جانە دامىتۋ بولىپ سانالادى. مۇنداي ساياسات رەسەيمەن, قىتايمەن, اقش-پەن, ەو-مەن, يسلام الەمىنىڭ ەلدەرىمەن ستراتەگيالىق جانە كەڭەيتىلگەن سەرىكتەستىك ورناتۋعا جانە الەمنىڭ بارلىق ەلىمەن دوستىق قاتىناستار ورناتۋعا كومەكتەستى.
قازاقستان يادرولىق قارۋسىزدانۋ جانە تاراتپاۋ سالاسىندا كوشباسشى بولدى. تۇڭعىش پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ جارلىعىمەن سەمەي يادرولىق پوليگونى جابىلدى. قازاقستان كەڭەس وداعىنان مۇرا بولعان الەمدەگى ءتورتىنشى ۇلكەن يادرولىق الەۋەتتەن ءوز ەركىمەن باس تارتتى. قازاقستان مەن ونىڭ كورشىلەرى يادرولىق قارۋدان ازات بولعان ورتالىق ازيا ايماعىن قۇردى.
قازاقستان الەمدە جانە ايماقتاعى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا بەلسەندى تۇردە ۇلەس قوسۋدا. اتاپ ايتقاندا, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن, يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمى مەن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن باسقاردى.
قازاقستان ورتالىق ازياداعى العاشقى مەملەكەت رەتىندە بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 2017-2018 جىلدارداعى تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندە سايلاندى. «استانا پروتسەسى» سيرياداعى جاعدايدى قالىپتاستىرۋعا ىقپالىن تيگىزدى. بۇگىنگى تاڭدا سيريا ۇكىمەتى مەن سيريانىڭ قارۋلى وپپوزيتسياسى اراسىنداعى كەلىسسوزدەر پروتسەسىندە ماڭىزدى كەدەرگىلەردى ەڭسەرۋگە كومەكتەسكەن وننان استام راۋند وتكىزىلدى.
پرەزيدەنتتىڭ الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزدەرىن وتكىزۋ تۋرالى باستاماسى ارقىلى دىنارالىق ۇنقاتىسۋدى ىلگەرىلەتۋ – قازاقستاننىڭ ادام قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن نىعايتۋعا ۇمتىلىسىنىڭ ايعاعى.
قازاقستاننىڭ جاڭا زاماناۋي استاناسىن قۇرۋ يدەياسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا تيەسىلى. ول بۇل باستامانى 1994 جىلدىڭ 6 شىلدەسىندە قابىلدادى جانە قازاقستان پارلامەنتى ەلوردانى الماتىدان اقمولاعا كوشىرۋ يدەياسىن قولدادى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ تاۋەلسىز ەلدىڭ ناعىز بەينەسىنە, قازاقستان ازاماتتارىنىڭ ماقتانىشىنا اينالعان جاڭا استانانىڭ قۇرىلىسى مەن دامۋىنا ايتارلىقتاي ۇلەس قوستى. پارلامەنتتىڭ باستاماسى مەن شەشىمى بويىنشا, حالىقتىڭ قولداۋىمەن 2019 جىلى ەلدىڭ جاڭا استاناسى ونىڭ نەگىزىن قالاۋشىنىڭ قۇرمەتىنە نۇر-سۇلتان اتالدى.
نۇر-سۇلتان ەۋرازيا قۇرلىعىنىڭ ورتالىعىندا ءساتتى ورنالاسقاندىقتان, ونى ەكونوميكالىق جاعىنان ءتيىمدى كولىك, كوممۋنيكاتسيا جانە لوگيستيكالىق ورتالىق جانە ەۋروپا مەن ازيا اراسىنداعى تابيعي كوپىر رەتىندە قاراستىرۋعا بولادى.
نۇر-سۇلتاننىڭ ساۋلەت تۇجىرىمداماسى ن.نازارباەۆتىڭ يدەياسىنا نەگىزدەلدى. قالانىڭ ەرەكشە ەۋرازيالىق ءستيلى – شىعىس پەن باتىستىڭ مادەني داستۇرلەرىن ۇيلەسىمدى تۇردە ۇيلەستىرىلۋى. ايگىلى جاپون ساۋلەتشىسى كيشو كۋروكاۆا – ەلوردا باس جوسپارىنىڭ اۆتورى.
بەلگىلى بريتاندىق ساۋلەتشى نورمان فوستەر قالاداعى كوپتەگەن عيماراتتاردى جوبالاعان. 1999 جىلى نۇر-سۇلتان يۋنەسكو-نىڭ الەم قالاسى اتاعىنا يە بولدى.
بۇگىنگى تاڭدا نۇر-سۇلتان – كوپتەگەن حالىقارالىق فورۋمداردىڭ, كونگرەستەردىڭ جانە باسقا ءىس-شارالاردىڭ وتەتىن ورتالىعى. قالادا الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرىنىڭ سەزى, استانا ەكونوميكالىق فورۋمى جانە باسقا دا فورۋمدار ۇنەمى وتكىزىلىپ تۇرادى. 2010 جىلدىڭ جەلتوقسانىندا قازاقستاننىڭ استاناسىندا ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ تاريحي ءسامميتى ءوتتى, كەيىن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى مەن يسلام ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ مەرەيتويلىق سامميتتەرى وتكىزىلدى. 2011 جىلى 7-ءشى قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ قاتىسۋشىلارى مەن قوناقتارى قارسى الىندى. 2017 جىلى استانادا حالىقارالىق مامانداندىرىلعان ەكسپو-2017 كورمەسىن, ال 2018 جىلى يىۇ عىلىم جانە تەحنولوگيالار ءسامميتى ءوتتى.
تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ كوپتەگەن سالالارداعى جەتىستىگى – قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ قاجىرلى ەڭبەگى مەن كۇشتى ساياسي ەرىك-جىگەرىنىڭ ناتيجەسى.
2019 جىلى ناۋرىزدا نۇرسۇلتان نازارباەۆ 30 جىل قازاقستان پرەزيدەنتى بولعاننان كەيىن ءوز ەركىمەن وتستاۆكاعا كەتتى. ول ءوزىنىڭ بولاشاق مىندەتىن ەلدە بولىپ جاتقان قايتا قۇرۋدى جالعاستىراتىن جاڭا كوشباسشىلار ۇرپاعىنىڭ كەلۋىن قامتاماسىز ەتۋدەن كورەتىنىن مالىمدەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل ماڭىزدى شەشىمى ونىڭ ساياساتكەر رەتىندەگى ۇلىلىعىن كورسەتتى. جوعارى دەڭگەيدەگى ويشىل قازاقستاننىڭ بولاشاعىنا شىنايى الاڭداۋشىلىعىن بايقاتتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلدىڭ ەلباسىسى, ياعني ۇلت كوشباسشىسى بولىپ قالا بەرەدى. سونىمەن قاتار ول قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ توراعاسى, Nur Otan پارتياسىنىڭ, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ توراعاسى جانە كونستيتۋتسيالىق كەڭەستىڭ مۇشەسى بولىپ تابىلادى. ستراتەگيالىق شەشىمدەردى ازىرلەۋ مەن قابىلداۋدا ەلباسىنىڭ بەدەلدى پىكىرى ەرەكشە ماڭىزعا يە.
2019 جىلعى 9 ماۋسىمدا قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋى ءوتىپ, 12 ماۋسىمدا قاسىم-جومارت توقاەۆ پرەزيدەنت لاۋازىمىنا سايلاندى. قازاقستاندا بيلىك تىنىش, جانجالسىز تۇردە بەرىلدى, بۇل ىشكى تۇراقتىلىق پەن قازاقستاننىڭ حالىقارالىق بەدەلىن نىعايتۋدىڭ قۋاتتى فاكتورى بولىپ سانالادى.
قازاقستاننىڭ جاڭا پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ كىرىسپە سوزىندە قازاقستاننىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنداعى بارلىق باسىمدىق پەن ماقساتتارعا ودان ءارى قولداۋ كورسەتىلەتىنىن جانە ىسكە اسىرىلاتىنىن مالىمدەدى. قازاقستان بارلىق ەلدەرمەن دوستىق قارىم-قاتىناستاردى سەنىمدىلىك, اشىقتىق, بولجامدىلىق جانە ءوزارا مۇددەلەر قاعيداتتارىنا نەگىزدەلۋىن جالعاستىرادى.
The Ethiopian Herald گازەتى,
21 ماۋسىم, 2020 جىل
