ەلىمىزدىڭ بارلىق ستراتەگيالىق قۇجاتىندا ورتالىق ازيا بايلانىسىنا قاتىستى باعىت بەكىتىلگەن. سول سەبەپتى ەل پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كەزەكتى كەزدەسۋىنە دايىندىقپەن, بىرقاتار ۇسىنىسپەن بارعانى انىق.
قازىرگى ۋاقىتتا ورتالىق ازيا ەلدەرى ەكىجاقتى جانە وڭىرلىك كۇن تارتىبىندەگى نەگىزگى ماسەلەلەردى شەشۋگە باتىل قادام جاساپ وتىر. الدىڭعى كەزدەسۋلەردىڭ كۇن ءتارتىبىن ەسكەرە وتىرىپ, ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ناقتى جول كارتاسىن دايارلاۋ تۋرالى ايتۋعا بولادى. ترانزيت, ساۋدا, ەنەرگەتيكا ماسەلەلەرىمەن قاتار, سۋ, ەكولوگيا, كليماتتىڭ وزگەرۋى ماسەلەلەرى باستى نازاردا بولدى. بيىلعى جىلى اۋعانستانداعى احۋالدىڭ شيەلەنىسۋىمەن قاتار, كوروناۆيرۋستىق ينفەكتسياعا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرىن قوسا العاندا, وڭىرلىك جانە حالىقارالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرى كۇن تارتىبىنە قويىلدى.
ءوڭىر ەلدەرى ءۇشىن وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – سۋ ماسەلەسىن رەتتەۋ بولىپ قالا بەرەدى. قارقىندى اۋىلشارۋاشىلىق, ونەركاسىپتىك قىزمەتكە, ترانسشەكارالىق باسسەيندەر ايماعىندا حالىقتىڭ كوپتەپ قونىستانۋىنا بايلانىستى سۋ تۇتىنۋدىڭ وسۋىمەن قاتار, كليماتتىڭ وزگەرۋى, مۇزدىقتاردىڭ ەرۋى سەكىلدى بىرقاتار شيەلەنىسكەن جاعداي الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى ۋشىقتىرا تۇسەدى. سوندىقتان تاراپتاردىڭ سۋ ماسەلەلەرىن رەتتەۋدەگى ىمىرانى كوزدەيتىن جانە ءوزارا قولايلى تاسىلدەرى – جالعىز ءتيىمدى جول ەكەنى انىق. بارلىق تاراپتىڭ ساياسي ەرىك-جىگەرىنىڭ بولۋى وسى سالاداعى ماسەلەلەردى اشىق جانە جەدەل كوتەرۋگە, ءوزارا تالقىلاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل كۇردەلى پروبلەمانىڭ ەكولوگيالىق, الەۋمەتتىك, ەكونوميكالىق ماڭىزى بار. قازىرگى كەزەڭدە قازاقستان ورتالىق ازيانىڭ مەملەكەتارالىق سۋ-ەنەرگەتيكالىق كونسورتسيۋمىن قۇرۋدى, سونداي-اق «سىرداريا» جانە ء«امۋداريا» باسسەيندىك سۋ شارۋاشىلىعى بىرلەستىكتەرىن كۇشەيتۋدى ۇسىنادى. بۇدان باسقا, ورتالىق ازيانىڭ بارلىق ەلى مەن حالىقارالىق ارىپتەستەردىڭ قولداۋىمەن ارال تەڭىزىنىڭ سولتۇستىك بولىگىن قالپىنا كەلتىرۋ جوباسىن اياقتاۋ قاجەت.
ءوڭىر ەلدەرىنىڭ كۇن تارتىبىندە كولىك ءترانزيتىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ماسەلەسى دە ماڭىزدى بولىپ وتىر. ايماق مەملەكەتتەرىندە كولىك سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ تاۋارلار مەن قىزمەتتەردىڭ ەركىن قوزعالىسىنا ىقپالىن تيگىزەتىنىنە, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى دامىتۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالى رەتىندە ارەكەت ەتەتىنىنە جانە سايىپ كەلگەندە, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ جاعدايى مەن ساپاسىن جاقسارتاتىنى تۋرالى تۇسىنىك ارتتى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا, ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ شەكارادان ءوتۋ راسىمدەرىنىڭ جەتىلدىرىلمەۋىنە بايلانىستى حالىقارالىق باعىتتار بويىنشا تاۋارلاردى جەتكىزۋگە قاجەتتى بارلىق ۋاقىتتىڭ 40 پايىزى وسىعان جۇمسالادى. ورتالىق ازيا ەلدەرى ىشىندەگى جانە اراسىنداعى كولىك بايلانىسىن جاقسارتۋ وڭىرلىك ەلدەردىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ 15 پايىزعا ۇلعايۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن بولادى. مەملەكەتتەر اۋماعى ارقىلى حالىقارالىق كولىك دالىزدەرى, سونداي-اق ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ رەسەيمەن, ەو-مەن, قحر-مەن, ۇندىستانمەن, تۇركيامەن, اۋعانستانمەن, يرانمەن ساۋدا بايلانىسى ءتۇرلى وڭىرلىك دالىزدەر وتەتىنى بەلگىلى. ءوڭىردىڭ كولىكتىك بايلانىسىن كۇشەيتۋ ماقساتىندا قازاقستان ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك ءدالىزىن دامىتۋعا ورتالىق ازيانىڭ بارلىق ەلىنىڭ قاتىسۋىنا مۇددەلى.
ساۋدا-ەكونوميكالىق سالادا دا ماڭىزدى وزگەرىستەردى كورە الامىز. ءوزارا ءتيىمدى نەگىزدە پەرسپەكتيۆاسى وتە جوعارى جوبالار جۇزەگە اسىرىلۋدا. سوڭعى ءىرى باستامالاردىڭ قاتارىندا قازاقستان مەن وزبەكستان شەكاراسىندا «ورتالىق ازيا» حالىقارالىق ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ورتالىعىن قۇرۋ بار. بۇل – ايماقتىق دەڭگەيدە بولاشاعى زور جوبا. ول بۇكىل وڭىردەگى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرىپ, وڭىرارالىق ينفراقۇرىلىمدىق جانە ساۋدا جوبالارىنىڭ ىلگەرىلەۋىنە سەپ بولادى.
وسىلايشا, بىرلەسكەن جانە جۇيەلى جۇمىس ارقىلى ۇلتتىق مۇددەلەردى قورعاۋ جانە العا جىلجىتۋ وڭايىراق ءارى تيىمدىرەك بولماق. تيىسىنشە, ورتالىق ازيانىڭ وڭىرلىك ماڭىزىن كۇشەيتۋ – بۇل ۇلتتىق ۇستانىمدى كۇشەيتۋمەن تەڭ.
سانات كوشكىمباەۆ,
قازاقستان ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى
