ەلوردا • 04 تامىز، 2021

ەسكى قۇجاتتارداعى بۇگىنگى تىرشىلىك

53 رەت كورسەتىلدى

ارحيۆ – اقيقات كەمەسى. تاريح تەڭىزىندە ەركىن جۇزگىڭىز كەلسە سول كەمەدە بولۋىڭىز شارت. نەگە دەسەڭىز، قىمبات قۇجاتتاردى قولمەن ۇستاپ كورمەي، وتكەنىنىزگە باعا بەرە المايسىز. ماسەلەن، نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ مەملە­كەتتىك ارحيۆىندە 1964 جىلى قالالىق كەڭەس دەپۋتاتتارىنىڭ قۇندى حاتتامالارى بار. قىزىعى سول، ەسكى قولجازبالاردا ماداق پەن قۇرمەتتەن گورى سىن پىكىر سامساپ تۇر. ونى قاراپايىم حالىق شەنەۋنىكتەردىڭ شاڭىن قاققانىن قۇجاتتار دالەلدەپ بەرەدى.

سول جىلدارى قازاقستاننىڭ بولا­شاق استاناسىندا قايتا قۇرۋ ءۇشىن سان الۋان جۇمىس جۇرگىزىلدى. قالا كۇننەن كۇنگە ءوسىپ كەلە جاتتى. ەسكى ماسە­لە­لەر شەشىلدى، بىراق ولاردىڭ ورنى­نا جاڭا پروبلەمالار پايدا بولدى. قيىن­­دىقتارعا قاراماستان، قالا تۇرعىن­دا­رى ومىرگە قۇشتار بولدى. ولار كەم­شىلىكتەرگە توزگىسى كەلمەدى، قايتا وزىندىك ۇسىنىستارىمەن مىنبەدەگىلەرگە ءمىن تاقتى. بۇل سوزىمىزگە، قالالىق كەڭەس دەپۋتاتتارىنىڭ 9-شى شاقىرىلىمداعى 6-شى سەسسيانىڭ ستەنوگرامماسى كۋا. وندا تسەلينوگرادتىڭ كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىنىڭ جاعدايى ءماز ەمەس ەكەنى ايتىلادى. سالانى ناشار باسقارعان باسشىلاردىڭ اتى-ءجونى دە اتالادى.

قالالىق ۆاننالاردى جوندەۋ ۋاقىتى قۇجات بويىنشا 60 كۇن دەلىنگەنىمەن، 151 تاۋلىككە سوزىلعان. سونىمەن قاتار يشيم­سكايا كوشەسىندەگى مونشا ەكى رەت جوندەلگەن، ايتسە دە ساپاسى سىن كوتەر­مەيدى. ءتىپتى قۇلاپ كەتۋگە شاق تۇر. بەلگىلى بولعانداي، مونشا مەن كىر جۋ زا­ۋىتىنىڭ ديرەكتورى جوندەۋگە بو­لىن­گەن اقشانى باسقا ماقساتقا جۇم­ساعان. ءدال وسىنداي جاعداي باسقا جون­دەۋ جۇمىستارىندا دا بولعان. مىسالى، 1963 جىلدىڭ كۇزىندە «ەسىل» قوناق­ۇيىندەگى جىلىتۋ قازاندىقتارى قال­پىنا كەلتىرىلەدى. 1964 جىلدىڭ قاڭتار ايىنىڭ باسىندا قايتادان ىستەن شىققان. اڭداساق، بۇل تۇستا تۇيتكىلدىڭ توركىنى مونشا بولىپ تۇرعان جوق، جەمقورلىقتىڭ نىشانى انىق بايقالادى.

بۇعان قوسا سول ۋاقىتتا قالا تاريحىندا ءبىرىنشى رەت سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسى سالىنادى. الايدا «ۆودوكانالدىڭ» حالىققا سۋ ساتۋ جوسپارى تولىق ورىندالمادى. اۋىز سۋ جەتكىلىكسىز. مۇنى شەنەۋنىكتەر حالىقتىڭ سانىنىڭ وسۋىمەن بايلانىس­تىرادى. دەگەنمەن قالا تۇرعىندارى قالالىق سۋ شارۋاشىلىعى باسقارماسى باسشىسىنىڭ قىزمەتتەن كەتۋىن تالاپ ەتەدى. ءارى سوتتا جەڭىپ شىعادى.

ونىڭ ۇستىنە قاراپايىم قالا تۇر­عىندارى عانا ەمەس، تۇتاس كاسىپ­ورىن­دار دا سۋ جەتىسپەۋشىلىگىنە تاپ بولادى. بۇل جاعداي كەيبىر باسشىلاردى ايلا-شار­عى جاساۋعا يتەرمەلەيدى. دارىگەرلەر ءبىرىنشى بولىپ دابىل قاققان. قالادا گە­پاتيت اۋرۋى دەندەيدى. اقىرى، قوعام بەلسەندىلەرى تەرگەۋدى ءوز قولىنا الدى. ول ول ما، جارىلعان قۇبىردى تاۋىپ، قالا­لىق كەڭەسكە حابارلايدى. الايدا جوعارىداعىلار جازالاندى ما، جوق ايىپتان جالتارىپ كەتتى مە، بەلگىسىز.

قۇرىلىسشىلار سمەتانى شامادان تىس اسىرۋعا قۇمار بولعان. پۋش­كين 12 كوشەسىندەگى تۇرعىن ءۇيدى جوندەۋ قۇنى 1،8 مىڭ ءرۋبلدى قۇراسا، جوندەۋ جۇمىستارى 5،5 مىڭ رۋبلگە باعالانعان. ال ناقتى شىعىن 6،6 مىڭ رۋبلگە دەيىن جەتكەن. سول ۋاقىتتا بۇل اقشاعا ەكى جاڭا ءۇي سالۋعا بولاتىن ەدى. ونىڭ ۇستىنە تۇرعىندار باسپانالارى تولىق جون­دەلگەنشە جالدامالى پاتەردە تۇ­رۋعا ءماجبۇر بولىپتى. ايتسە دە ولار سول شىعىندى ءوز قالتاسىنان تولەيدى. وسىعان وراي مەملەكەت قارجىسىنان 8 مىڭ سوما زاڭسىز جۇمسالعان كورىنەدى. بار­ماق باستى، كوز قىستى اركەتتىڭ شەتى شىعىپ تۇر.

قالالىق كولىك جولدارىن جوندەۋ مەن اباتتاندىرۋ ماسەلەسى دە وتكىر بولىپتى. 450 شاقىرىمنىڭ تەك 36-سى عانا جاقسارتىلعان. حالىق جۇمىسشىلاردى سىنعا الىپ، جۇرگىزۋشىلەر نارازىلىق تۋدىرادى. شاھاردا ساياحاتتايتىن دۇ­رىس جەر بولعانىمەن، جولى ناشار ەكە­نىن دەپۋتاتتار بيلىككە باسا ايتادى. وسىلايشا تۇرعىنداردىڭ تالابىن بيلىككە تىكە جەتكىزگەن دەپۋتاتتار قالانىڭ كوركەيۋىنە جول اشىپ، وتكىر-وتكىر سويلەيدى.

بۇدان دا قىزىقتى ءھام قيلى اقپا­رات­تاردىڭ دەنى قالالىق ءارحيۆتىڭ قام­باسىندا جاتىر. ءبىز ارنايى باس سۇعىپ، وسىنداي مالىمەتتەرگە تاپ بول­دىق. تسەلينوگرادتىڭ نۇر-سۇلتانعا اينال­عانعا دەيىنگى ءجۇرىپ وتكەن جولىنا قانىققىڭىز كەلسە، سول ماڭنان بۇدان دا اسەرلى دەرەكتەردى جولىقتىراسىز. ءبىز تەك وننان ءبىر بولىگىن عانا جەتكىزىپ وتىرمىز. ەڭ وكىنىشتىسى سول، وسىدان جارتى عاسىر بۇرىنعى كوزبوياۋشىلىقتىڭ ءالى دە باسىلماعانى. باياعى جارتاس سول جارتاس دەگەندەي. سوندىقتان قالانىڭ جان­دانۋى­نا جۇمىلا كۇش سالعانىمىز ءجون.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇكىمەت شيكى مۇناي باعاسىن بەكىتتى

ەكونوميكا • 24 قىركۇيەك، 2021

قىتاي مەن قازاقستان جۇك تاسىمالى ارتقان

ەكونوميكا • 24 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار