ونەر • 02 تامىز، 2021

ساحنا سۋرەتكەرى

76 رەت كورسەتىلدى

جانىڭدى ءجۇز سەزىمگە بولەيتىن تەاتر اتتى تىلسىم دا تاڭ­عاجايىپ، سىرلى دا سيقىرلى ونەر ورداسىندا كىمدەر وينامادى دەڭىز! بۇكىل سانالى عۇمىرىن تەاترعا، ساحناعا ارناعان قانشاما ونەر ساڭلاقتارىنىڭ قايتالانباس ايشىقتى ونەرلەرى ءالى كۇنگە دەيىن جادىمىزدا سايراپ تۇرعانداي.

وسى ورايدا قازاق كسر-ءنىڭ حالىق ءارتىسى اتانعان ەرەكشە تالانت يەسى سەيفوللا ءپىرىم ۇلى تەلعاراەۆ تۋرالى ءسوز ەتە وتىرىپ، ونىڭ جەكە ومىرىنە قاتىستى تىڭ دەرەكتەردى دە وقىرمانعا ۇسىنباقپىز.

 توعىسقان تاعدىرلار

ون جەتىگە ەندى تولعان بالاڭ جىگىت 1927 جىلى قىزىلوردادان الماتىعا ارمان قۋىپ كەلگەن-ءدى. اسەم قالانى ۇناتقانى سونشا – كۇنى بويى كوشە كەزۋشى ەدى. بىردە كەشكە قاراي ساۋدا كوشەسىنىڭ (قازىرگى جىبەك جولى) بويىمەن قىدىرىستاپ كەلە جاتىپ، قولمەن ءبىر جاپىراق قاعازعا جازىلعان حابارلاندىرۋعا كوزى تۇسەدى. وندا «توعىز جىلدىق مەكتەپ-ينتەرناتتا كامال قارمىس ۇلى مەن كۇلاش بەيىسوۆا كونتسەرت كورسەتەدى، ءان سالادى» دەپ جا­زىل­عان. استىندا باستالاتىن ۋاقىتى دا جازىلعان. ساعاتىنا قاراپ ەدى، ۋاقىت تاياپ قالىپتى. جىلدامداتا سولاي قا­راي بەتتەدى.

مەكتەپكە جينالعانداردىڭ دەنى جاس­وسپىرىمدەر ەكەن. بىرەن-ساران ۇلكەندەر دە بايقالادى. سالدەن سوڭ شىمىلدىق رەتىندە ەكى ۇشىن بايلاپ قويعان ماتا ايقارا اشىلدى دا ويىن-ساۋىق باستالدى. الدىمەن اسقار توق­ما­عامبەتوۆتىڭ «ەكى زاڭ» پەساسىنا نەگىزدەلگەن قويىلىم كورسەتىلدى. وندا كۇلاش قىزدىڭ، كامال جىگىتتىڭ ءرولىن وينادى. سوڭىنان كۇلاش پەن كامال كەزەك-كەزەك ءان سالدى.

جاستاردىڭ ونەرىنە ءتانتى بول­عان سەي­فوللا كونتسەرتتەن سوڭ ىلە-شالا ەكەۋىمەن كەزدەسىپ، تەز-اق ءتىل تابىسىپ كەتەدى. ءدال وسى كۇنى باستالعان تانىستىق ءارى قا­راي تامىرىن تەرەڭدەتە ءتۇستى. بەر­تىن كەلە ولار اجىراماس دوس، جولداس بولىپ، ونەر­دەگى وزەك­تەس، ۇزەڭگىلەس ارىپتەسكە اينال­دى. 1972 جىلى كامال دوسى 60 جاس­­قا تولعاندا سەيفوللا «سوتسياليس­تىك قازاق­ستان» («ەگەمەن قازاق­ستان») گازەتىنە «تا­لانت تابيعا­ت­ى» (22 ءساۋىر، 1972 جىل) دە­گەن تاقىرىپپەن ۇلكەن ماقالا جازىپ، ءوزىنىڭ ءبىراز سىرىن اقتاردى. دەگەنمەن بۇل ماقالادا ايتىلماي قالعان جايلار از ەمەس ەدى.

1927 جىلى الماتى قالالىق كومسومول ۇيىمى «جۇمىسشى جاستار تەاترى» (ترام) دەپ اتا­لاتىن بۇكىلقالالىق جاستار ۇيىر­مەسىن ۇيىمداستىرادى. ۇيىر­مەگە ونەردەن حابارى بار، ازدى-كوپتى شى­عارماشىلىق تاجىريبە جيناقتاعان، وسىعان دەيىن ءار­تۇرلى مەكتەپتەردەن وت­كەن، ەرەكشە دارىنىمەن تانىلعان ونەر­پازدار تارتىلدى. ونىڭ العاشقى مۇ­شەلەرى بولىپ بولاشاق قازاق ۇلتتىق تەاترىنىڭ ارتىستەرى قاپان بادىروۆ، كۇ­لاش بەيىسوۆا (بايسەيىتوۆا)، كامال قا­ر­مىسوۆ، سەيفوللا تەلعاراەۆ قابىل­داندى.

مىنە، وسى كەزدەن باستاپ سەي­فوللانىڭ تەاتر، ساحنا، كورەرمەن تۋرالى تۇسىنىگى قالىپتاسا باستادى، العاشقى ساتتەن-اق «ونەر» دەگەن قۇدىرەتتى كۇشكە اڭسارى اۋىپ، بار ىقىلاسىمەن دەن قويادى.

 رەجيسسەرلىكتەن –

اكتەرلىككە

«جۇمىسشى جاستار تەاترى»­ ەكى-ءۇش جىلدىڭ بەدەرىندە كو­رەر­مەندەرىنە كادىمگىدەي-اق تا­­­­نى­لىپ قالدى. ونىڭ مۇشە­لە­­رى دە ەسەيە ءتۇستى. وزىندىك ءبىر­شا­ما تاجىريبە جيناقتاپ، شە­بەر­­لىكتەرىن شىڭ­داپ، اكتەرلىك داع­دىلارىن جەتىلدىرە بىلگەن كور­كەم­ونەرپازدار بولاشاقتا كا­سىبي تەاتر اشۋعا ۇمتىلدى. ەگەر 1931 جىلى قىزىلورداداعى ­تەاتر ۇجى­مى الماتىعا كوشىپ كەلمەگەندە، بالكىم اشار ما ەدى، كىم ءبىلسىن؟

«جۇمىسشى جاستار تەاترى­نىڭ» جۇ­مىسىنا ءاۋ باستان-اق مۇرىندىق بولىپ جۇرگەن قالالىق كومسومول ۇيىمىنىڭ جەتەكشىلەرى ولارعا ودان ءارى قامقورلىق جا­ساۋدى ۇيعارىپ، ۇجىم ىشىندەگى تالانتتى، قابىلەتتى ءبىر جاستى وقۋعا جىبەرۋگە شەشىم قابىلدايدى. ءساتى ءتۇسىپ، بۇل تاڭ­داۋ سەيفوللا­عا بۇيىرادى. ءسويتىپ 1931 جىلى ول ماسكەۋدەگى بۇكىلوداقتىق لە­نين­شىل كومسومول جاستار وداعى ور­تا­­­لىق كوميتەتىنىڭ (ۆلكسم) جا­نىن­­دا­عى «جۇمىسشى جاستار تەاترى» رە­جيس­سەرلەرىنىڭ كۋرسىنا وقۋعا جىبە­رىلەدى.

ماسكەۋدەگى كۋرستا وقىعان از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە سەيفوللا اكتەرلىك شە­بەرلىك مەكتەبىنىڭ كلاسسيكالىق ۇلگىسىمەن العاش رەت تانىستى. تەاترداعى رەجيسسۋرا، ساحناداعى سويلەۋ مانەرى، قيمىلداۋ تەحنيكاسى، ءتىپتى گريم مەن جارىق ءتۇسىرۋ سياقتى قا­راپايىم ماسەلەلەرمەن دە بەت­پە-بەت كەلدى. «تەاتر» دەگەن عا­لامات الەمنىڭ ەندى عانا ەسىگىن اش­قانداي اسەردە بولعان ول ەرەكشە قاناتتاندى. كەيىن، ونىڭ وقۋ­دا كوكەيىنە تۇيگەن، كورگەن، بىل­گەندەرى مەن ۇيرەنگەندەرى تەاتر ساحناسىندا شىن مانىندە كادەگە استى.

وقۋدان سوڭ ونى كومسومولدىق جول­دا­مامەن قاراعاندىعا جىبە­رەدى. مۇن­دا شاحتەرلەردىڭ «جۇ­مىسشى جاس­تار تەاترىنىڭ» جە­تەكشىسى رەتىندە شىعار­ماشىلىق ءارى ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇ­مىس­پەن شۇعىلدانادى. اسىرەسە رە­جيس­سەرلىككە، جاڭا سپەكتاكلدەر قويۋعا باسا نازار اۋدارادى. قىس ورتاسىنا دەيىن بەس-التى سپەكتاكلدى ساحنالايدى. بىراق جەرگىلىكتى جەردەگى شاعىن توپپەن شاعىن سپەكتاكلدەر قويۋدى مىسە تۇتپاعان جاس تالانت قۇلاشىن كەڭگە سەرمەپ، ۇلكەن ساحنالاردى باعىندىرۋدى ارماندايدى. وسى ارماننىڭ جەتەگىمەن سەيفوللا 1932 جىلى الماتىعا كەلەدى دە، مەملەكەتتىك تەاترعا اكتەر بولىپ جۇمىسقا ورنالاسادى.

 عۇمىر بويى ءبىر تەاتردا

وتىزىنشى جىلداردىڭ باسى تەاتر ۇجىمىنىڭ جاڭاشا ءبىر قالىپتاسۋ، شىعارماشىلىق جا­­عى­نان ءوسۋ، العا ۇمتىلۋ كە­زە­ڭى بولدى. قاليبەك قۋا­نىش­­باەۆ، سەركە قوجامقۇلوۆ، ەلۋ­باي ومىر­­­زاقوۆ، قانابەك بايسە­يى­توۆ، كۇ­­لاش بايسەيىتوۆا، قۇر­مان­بەك جان­داربەكوۆ، تاعى باس­قا دا قا­زاق تەاترىنىڭ نەگىزىن قا­لاۋ­شى­لاردىڭ ىزىنەن ەرگەن ەكىن­­شى تول­­­قىن تالانتتار لەگىن تو­­لىق­تىردى. شا­كەن ايمانوۆ، قال­­­كەن ءادىلشىنوۆ، كامال قار­مى­سوۆ، ءسابيرا مايقانوۆا، جاع­دا وگىزباەۆ جانە باسقالارى تەاترعا جاڭا لەپ الا كەلدى. وسى ءتىزىمنىڭ بەل ورتاسىندا سەيفوللا تەلعاراەۆ تا بار ەدى. بۇل اتالعان اكتەرلەر ونداعان جىلدار بويى تەاتر ۇجىمىنىڭ نەگىزگى تىرەگىنە اينالدى.

اتالعان كەزەڭدە دە جانە ودان كەيىن دە سەيفوللا ويناعان رولدەر ەكى باعىتتا – درامالىق جانە كومەديالىق جانردا ءور­بى­دى. ءتىپتى ءبىر كۇلدىرىپ، ءبىر جى­لاتاتىن تراگو-كومەديالىق سي­پات­تاعى رولدەر دە از بولمادى. «اباي» تراگەدياسىنداعى باي­ماعامبەت پەن جيرەنشە، «ەڭ­لىك-كەبەكتەگى» جاپال، «امان­گەلدىدەگى» تى­ماقباي، «قوبى­لان­دىداعى» قارامان، «شوقان ۋاليحانوۆتاعى» جايناق، تاعى باسقا تولىپ جاتقان ساحنا كەيىپ­كەرلەرى كوپ جىل وتسە دە ءالى كۇنگە دەيىن اعا ۇرپاق­تىڭ جادىندا.

وتاندىق اۆتورلاردىڭ پەسالارى نەگى­زىندە قويىلعان سپەكتاكلدەردە جەتكىلىكتى دارەجەدە ويناعان اكتەر ساحنالانعان اۋدارما پەسالارداعى بەينەلەردى دە شەبەر سومدايدى. «وتەللوداعى» رودريگو، «رەۆيزورداعى» بوب­چينسكي، «شىڭىراۋ تۇبىندەگى» لۋكا، «ەكى قوجاعا ءبىر قىز­مەت­كەردەگى» ترۋفالدينو، «اساۋعا تۇساۋ­داعى» گرۋميو، تاعى باس­قا­لارى تۇتاس ءبىر ساحنالىق كەيىپ­كەرلەر گالەرەياسىن قۇرايدى.

بۇكىل ونەرسۇيەر قاۋىمنىڭ، جازۋشى، دراماتۋرگتەر مەن تەاتر­ زەرتتەۋشىلەرىنىڭ ىقىلاسى­­نا بولەنگەن سەيفوللانىڭ كەزىن­دە مۇحتار اۋەزوۆتىڭ دە نازارى­نا ىلىككەنىن ايتا كەتكەن ءجون. جاڭا قو­يىلعان سپەكتاكلدەردى مىن­دەتتى تۇر­دە كورىپ، ول تۋرالى ءوز پىكىرىن ۇنەمى ءبىل­دى­رىپ وتىراتىن مۇحاڭ 1937 جىلى «قا­زاق ساحناسىنداعى اۋدارما پەسالار» (م.اۋەزوۆ، «ۋاقىت جانە ادەبيەت». قازاق مەملەكەتتىك ادە­بيەت باسپاسى، 1962 ج.،) دەگەن ما­قالاسىندا ءساتتى شىققان «رە­ۆيزور» سپەكتاكلىن «قازاق تەات­رى ءۇشىن تاريحي تابىس» دەپ اتاي كەلىپ، «اكتەرلەردىڭ ىشىندە قاليبەك، كامال، ەلۋباي، ماليكە، سەركە، شاكەن، سەيفوللا، ايشا، ءسابيرا، ابەن، جىنىسپەكتەر... سۇيسىنەرلىكتەي ەڭبەك ەتىپ شىقتى» دەپ جازدى.

ۇلى جازۋشىمىز سوڭعى جىلدارى جاز­عان ماقالالارىندا دا س.تەلعاراەۆتىڭ «ساحناداعى ءومى­رى» تۋرالى ءار كەز ءسوز ەتىپ وتىر­عان. ءتىپتى 1949 جىلى جازعان ءبىر ماقالاسىندا (جوعارىدا اتالعان جي­ناقتا) پەسادا كەيىپكەردى ءوز دارەجەسىنە جەتكىزە الماعان اۆ­تور­دىڭ كەمشىلىگىن تىلگە تيەك ەتىپ، سول ءرولدى سپەكتاكلدە ويناعان سەيفوللانىڭ كىناسى جوعىن ايتىپ، اراشا تۇسەدى. «تەلعاراەۆقا قوقىم وبرازىنىڭ ءوزى ەكىۇداي بولعاندىقتان ازىرشە قويار كىنا دا جوق» دەپ ناقتىلايدى. ونىڭ بۇل پىكىرى ء«اۋ باستا تولىققاندى كەيىپكەرگە اينالماعان وبرازدىڭ ساحنالىق نۇس­قا­سىنىڭ سولعىن شىعۋىن اكتەرگە جاپ­پايىق» دەگەنگە ساياتىن سياقتى.

اكتەر ساحنادا قىرىق جىلدان اسا ەڭبەك ەتىپ، ەكى جۇزدەي ءرولدى ويناعان ەكەن. الەمدىك، ورىس جانە قازاق دراماتۋر­گيا­سىنىڭ ءىنجۋ-مارجاندارى سانالاتىن سپەكتاكلدەر ەلىمىز­دىڭ تەاتر تاريحىن قالىپتاستىر­عان كەسەك دۇنيەلەر دەسەك، سول سپەكتاكلدەردىڭ بارىنە دەرلىك قا­تىس­قان س.تەلعاراەۆ تۇ­تاس ءبىر زا­ماننىڭ سان قىرلى، الۋان-الۋان كەيىپكەرلەرىن سوم­داعان ساحنا-­
نىڭ ساڭلاق ساردارى ىسپەتتى.

 كومەديا قۇدىرەتى

سەيفوللانىڭ بۇكىل ارتىس­تىك ونەرىن ءسوز ەتكەندە شىعارماشى­لى­عىنىڭ ونە ­بو­يىنا نەگىزگى ار­قاۋ بولىپ ورىلەتىن كو­­مەديا جان­رىن ايتپاي كەتۋ مۇمكىن ەمەس. جا­راتىلىسىنان جانى جاي­ساڭ، اق­كو­ڭىل، ادال دا اڭقاۋ جان – ۇل­كەن ادام­گەرشىلىگىمەن دە ەرەك­شە­لەنەتىن تۇلعا. ول – سول ىشكى جان دۇ­نيەسىندەگى پاكتىك پەن تازالىق­تى ءوزى ويناعان رولدەردىڭ بويىنا ­«دارىتا» الاتىن، سول شىنايى­لىق­تى كورەرمەنگە اينا-قاتەسىز جەت­كى­زە الاتىن تا­لانت يەسى. اسى­رەسە «ەڭلىك-كە­بەكتەگى» جاپال ءرولى اكتەردىڭ «تول­قۇجاتىنا» اينالدى. ءرولدى ويناعان سەيفوللا مەن جاپال ءبىر قولدىڭ سالاسىن­داي بىرىگىپ، قابىسىپ كەتكەن ءتا­رىزدى. بۇل، اري­نە، ونىڭ سول رول­مەن ىشتەي ۇيلەسىمدىلىگى، جان­ دۇ­نيە­سىنىڭ سو­عان جاقىندىعى. سول ارقىلى ول كورەر­مەنىن وزىنە كامىل سەن­دىرەدى.

جاپال، «شوقان ۋاليحانوۆ­تاعى» جاي­ناق، «كەك كەتتىدەگى» قويشى بالا – ءبىر-بى­رىنە وتە ۇقساس، جاقىن تۇلعالار. ۇشەۋى ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ، قازاق ساحناسىندا تۇڭعىش رەت كلاسسيكالىق نۇسقاداعى كومەديالىق كەيىپ­كەر­لەر توبىنىڭ پايدا بولۋىنا تىكەلەي اسەر ەتتى. وسى ىزبەن تەك قانا كومەديالىق ەمەس، درا­مالىق جانە تراگەديالىق بەينەلەر توبى دا ونەر ايدىنىنا ءجۇزىپ شىقتى.

حالىق ءارتىسى تۋرالى كولەمدى تاماشا زەرتتەۋ ماقالاسىن جاز­عان حالىق جازۋشىسى تاحاۋي اح­تا­نوۆ ونىڭ شىن مانىندە اك­تەر رەتىن­دەگى، قاراپايىم ادام رە­تىندەگى اس­قان تالانتىن جو­عارى باعا­لايدى. «سوۆەتتىك قازاق­ستاننىڭ بۇ­گىن­گى ەڭ ءىرى ارتىستەرىنىڭ ءبىرى سەيفول­لا تەل­عاراەۆ جايلى ءسوز قوزعاعان­دا ونى وسى قازاق ساحناسىنىڭ قاراشاڭىراعىن كوتەرۋشى الىپ توپتان ءبولىپ، جەكە دارالاپ اكەتە المايمىز. ويتكەنى: ونىڭ تالانتى وزگەگە ۇقساماي وقشاۋ تۇر­عا­نىمەن – ءارتىستىڭ تۋعان توپى­را­عى، تامىر تارتىپ وسكەن ورتاسى وسى قاۋىم» دەپ جازا كەلىپ، «سەيفوللا تەل­عاراەۆ – نەگىزىنەن كۇلدىرگى اكتەر. ول قازىرگى قازاق ساحناسىنىڭ ءىرى كوميكتەرىنىڭ ءبىرى» دەپ اتاپ كورسەتتى (ت.احتانوۆ. «كو­­كەي­كەستى». «جالىن» باسپاسى، 1980 جىل).

اتالعان كىتاپتاعى «اقجار­قىن تالانت» دەگەن ماقالاسىندا جازۋشى، درا­ماتۋرگ مىنا ءبىر وقيعانى ەرەكشە تول­عانىسپەن ەسكە الادى. «ساۋلە» دراماسىن­دا قۇدايبەرگەننىڭ ءرولىن ورىندا­عان سەيفوللا ايەلىنە اشۋلا­نىپ، قاتتى ۇر­سۋعا ءتيىس ەدى. ايقايى تىم ءزارسىز بولىپ شى­عادى. رە­جيسسەر مەن اۆتور ەكى-ءۇش كۇن اۋرە­لەنگەنمەن ونىڭ بويىنان اشۋ تابا الماي قويادى. اقىرى، رەجيسسەر باسقا امال تاۋىپ كەتەدى. ول كىسى ومىردە دە سون­داي ادام ەدى. بىرەۋگە ۇرسۋدى، كەيۋدى بىل­مەيتىن. ونىڭ قاتتى اشۋلانعانداعى ايتاتىنى ء«وي، اقىماق!» دەگەن ءسوز بولاتىن.

تەاتر ساحناسىندا ويناعان درا­ما­لىق، كومەديالىق رولدەرىنەن حاباردار رە­جيسسەرلەر ونى كي­نو­عا تۇسۋگە شاقىرا­دى. كينونىڭ ساح­نادان ايىرماشىلى­عى­نا قا­راماستان، بۇل مىندەتتى دە تاما­شا ورىنداپ، كينو تۇسىرۋشىلەردىڭ ءۇمىتىن اق­تاعان تالانت يەسى ەندى تەاتردىڭ عانا ەمەس، كورەرمەنى كوپ، اۋقىمى كەڭ كينو­نىڭ دا بەلگىلى اكتەرىنە اينالادى. قازاق كينوسىنىڭ «التىن قورىنا» ەن­گەن بىرنەشە فيلمدەرگە قا­تىسۋى – سو­نىڭ دالەلى. «التىن ءمۇ­يىز»، ء«بىز وسىن­دا تۇرامىز»، «شاباندوز قىز»، «ال­دار كوسە»، «قىز جىبەك»، تاعى باسقا جيىرمادان اسا فيلمدە ءىرىلى-ۇساقتى كەيىپكەرلەردى كورەرمەندەرگە تار­تۋ ەتتى. بۇعان ونىڭ سول كەزدەگى اۋە تولقى­نىندا ءجيى بەرىلەتىن كوپ­تەگەن راديو قويىلىمعا قا­تى­سىپ، تابيعي داۋسىمەن رول­دەردى دىبىستاۋعا اتسالىسۋىن قوس­ساڭىز، شىعارماشىلىقپەن شۇ­­عىلدانۋدىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن، قيىن­­دىعىن جەتە سەزىنگەندەي بولاسىز.

ايتىلماعان اقيقات

وتىزىنشى جىلداردىڭ با­سىندا قوعامدا نەشە ءتۇرلى كە­لەڭسىزدىكتەر ورىن العانى تاريح­تان ءمالىم. مۇنداي تۇراقسىز جاع­دايلار جەرگىلىكتى حالىقتىڭ ازاپ­تى ءومىرىن ودان سايىن تو­زاققا اينالدىر­دى. وعان «جى­عىلعانعا جۇدىرىق» بو­لىپ كەلگەن اشارشىلىق اتتى زۇلماتتى قوسىڭىز. بالالىق پەن ءجاسوسپىرىم شا­عى «بالاپان – باسىنا، تۇ­رىمتاي – تۇسىنا» كەتكەن سول زا­مانعا تۋرا كەلگەن سەيفوللانىڭ باسىنان ەشكىم سيپاي قويعان جوق. بۇكىل ەل سياقتى ءبىر كۇن اش، ءبىر كۇن توق بولىپ كۇنەلتىپ جاتتى.

بىردە بالالىق قيالعا بەرىلىپ، ۇلكەن­دەرگە ەرىپ قالاعا كەتتى دە، كەرى قايتپاي قال­دى. ەكى-ءۇش كۇن كوشەدە ءجۇرىپ، شار­شاپ، سۇلدەسى قۇرىپ، بىرەۋلەردىڭ سىلتەۋى­مەن قىزىلورداداعى «بالالار ۇيىنە» تابان تىرەيدى. مۇندا ول «اتى-ءجونىمدى بىلەمىن، بىراق ەشكىمىم جوق» دەگەن جاۋاپتان تانباي قويا­دى. ءسويتىپ قۇجات بويىنشا «تۇل جەتىم» بولىپ شىعا كەلدى. ءومىربايانىندا دا «جەتىممىن، بالالار ۇيىندە تاربيەلەندىم» دەگەننەن باسقا مالىمەت جوق.

بىراق «تاۋىق جوق بولسا، جۇ­مىرتقا قايدان شىقتى؟» دەمەكشى، شىن مانىندە ونىڭ وتباسى دا، تۋعان-تۋىسقاندارى دا بار ەدى. كەزىندەگى قاتىگەز، زاپىران قۇسقان زاماننان قورقىپ، جالعان ايت­قانى ءۇشىن ونى ەشكىم كىنالاي قويماس. س.تەلعاراەۆ قىزىلوردا وبلىسىنا قا­راستى جالاعاش اۋدا­نىنداعى الامەسەك دەگەن جەردە تۋعان. كىشى جۇزدەن تارايتىن شومەكەي اتالىعىنا جاتاتىن اكەسىنىڭ، اعالارىنىڭ، تۋعان-تۋىس­تارىنىڭ اتا­قونىسى دا وسى جەر. شومەكەيدەن بەرى قاراي بوزعىل، سارباي، داۋرەن، بول­تە، سامەت، اتكەلتىر، تەلعارا بولىپ جالعا­سادى. ال تەلعارادان تۋعان ەكى ۇلدىڭ – ەرىمبەت پەن ءپىرىمنىڭ ۇر­پاقتارى بار­شىلىق. پىرىمنەن سادۋاقاس، مالىك، ءابىل­ماجىن، شاح­ناما، سەيفوللا دەگەن بەس ۇل تۋعان. اعايىندىلاردىڭ ەڭ ۇل­كەنى 1901 جىلى تۋسا، كەنجە ۇلى سەي­فوللا 1910 جىلى دۇنيەگە كەل-­
گەن. بۇل دە­رەكتەردى ونىڭ ءوز اۋزى­نان ەستىپ، جا­زىپ العاندىقتان ۇر­پاقتارىنا دا، وقىر­ماندارعا دا جەتكىزۋدى وزىمىزگە پارىز سانادىق.

ساحنادا نەمەسە كينودا وينا­عان كەيىپ­كەرلەرىنىڭ بولمىسىن، جان دۇنيەسىن، تۇيسىگى مەن سەزىمىن كورەرمەننىڭ جۇرە­گى­نە ۇيالاتا ءبىلۋ، سوعان يلاندىرا ءبىلۋ اكتەردىڭ ەڭ باستى مۇراتى ەكەنى داۋسىز. وسى مۇرات ۇدەسىنەن شىققان، ەلى­نە، تۋعان حالقىنا، سونىڭ ونەرىنە ءومىر بويى قالتقىسىز قىزمەت ەتكەن تالانت يەسى 1975 جىلى 27 تامىزدا دۇنيەدەن ءوتتى. ماقالامىزدىڭ سوڭىن ت.احتانوۆتىڭ جوعارىدا اتالعان كىتابىندا جازعا­نىن­داي «كەيبىر سۋرەتكەرلەردىڭ ونەرى وزدەرىنەن الدەقايدا بۇرىن ءولىپ قالىپ، اتاق-لاۋازىم ولاردى قۇلاتپاي دەمەپ تۇراتىن بالداققا اينالادى. ال تەلعاراەۆ بولسا سول اتاقتىڭ وزىنە ءسان بەرىپ، سالماعىن ارتتىرىپ تۇراتىن سۋرەتكەر» دەگەن سوزىمەن تۇيىندەۋدى ءجون كوردىك. ەندىگى جەردە ونىڭ ەسىمى ەسكەرۋسىز قالماي ەلەنىپ جاتسا قۇبا-قۇپ بولار ەدى.

 

باقتيار ەرىمبەت،

«Egemen Qazaqstan» گازەتىنىڭ ارداگەرى

سوڭعى جاڭالىقتار

ەڭبەكپەن ەسەيگەن ەر

قازاقستان • كەشە

بەيتانىس ساعىنىش

الەم • كەشە

جالعىزدىق ارالى

كينو • كەشە

ەلوردادا قار جاۋادى

قازاقستان • كەشە

بۇگىن ماشينا جاساۋ كۇنى

قازاقستان • كەشە

سقو-دا جۇك كولىگى جىلۋ قۇبىرىنا سوعىلدى

ايماقتار • 25 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار