وتكەن جىلى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى 1-11-سىنىپ وقۋشىلارىنا ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋ بويىنشا سىنىپ ساعاتتارىنىڭ باعدارلاماسىن ازىرلەدى. ونى قۇراستىرۋعا جانە تالقىلاۋعا مەكتەپ مۇعالىمدەرى, ەكولوگيالىق-بيولوگيالىق باعىتتاعى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ پەداگوگتەرى, سونداي-اق «بيولوگيا» وقۋلىعىنىڭ قوسارلى اۆتورلارى, جوو وكىلدەرى قاتىستى. باعدارلاما مەكتەپ پاندەرىنىڭ ينتەگراتسياسى نەگىزىندە قۇراستىرىلعان, سونداي-اق جاراتىلىستانۋ, دۇنيەتانۋ, بيولوگيا, حيميا, فيزيكا, گەوگرافيا پاندەرىن زەردەلەۋگە لوگيكالىق قوسىمشا بولىپ تابىلادى. بۇل قۇجاتتىڭ قۇندىلىعى سىنىپ ساعاتتارىن وتكىزۋدىڭ كوپتەگەن قىزىقتى تۇرلەرى مەن تاقىرىپتارىن قامتۋىندا. مىسالى, «جاس ەكولوگتىڭ الىپپەسى», «ەكولوگيا الەمىنە ساياحات», «مەن الەمدى تانۋدامىن», «اۋا كوزگە كورىنبەيدى», «جانۋارلارعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكپەن», «قوقىس – ءححى عاسىردىڭ قۇبىجىعى!», «تابيعات قاتەلىكتەردى كەشىرمەيدى», «كاسپي يتبالىعى – ءبىزدىڭ ماقتانىشىمىز!», «مەن جانە ەكولوگيا», «ەكولوگيا جانە ادام دەنساۋلىعى» جانە باسقا دا تاقىرىپتار وقۋشىلارعا وقىتۋ مەن تاربيەلەۋ پروتسەسىنىڭ بەلسەندى قاتىسۋشىسى بولۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ەكولوگيالىق ساۋاتتىلىق نەگىزدەرىن قالىپتاستىرۋدا, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ەكولوگيالىق ساناسىن قالىپتاستىرۋدا مەكتەپتەن تىس ۇيىمدار ماڭىزدى ءرول اتقارادى. بۇگىنگى تاڭدا رەسپۋبليكا بويىنشا 11 جاس ناتۋراليستەر مەن ەكولوگتەردىڭ ورتالىقتارى مەن ستانسالارى, 38 جاس تۋريستەر مەن ولكەتانۋشىلار ستانسالارى مەن ورتالىقتارى, 190 وقۋشىلار سارايلارى مەن ۇيلەرى جۇمىس ىستەپ جاتىر. ولاردا 150 مىڭنان اسا وقۋشىعا ارنالعان ەكولوگيالىق-بيولوگيالىق ۇيىرمەلەر اشىلعان. كوپتەگەن جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتە وسى ۇيىمداردىڭ فيليالدارى جۇمىس اتقارۋدا.
ورتالىقتار مەن ستانسالاردىڭ اۋماقتارىندا ۇيىرمەشىلەر, وبلىس جانە قالا مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارى, جوو ستۋدەنتتەرى ءۇشىن پراكتيكالىق, زەرتتەۋ بازاسى – جىلىجايلار, وقۋ-تاجىريبەلىك ۋچاسكەلەر, زەرتحانالار, تالىمباقتار, دەندراريلەر, ەكولوگيالىق مودەلدەۋ مۇراجاي-زەرتحانالارى, جاندى بۇرىشتار, ورانجەرەيالار بار.
وقۋشىلاردىڭ «جايىق – ورال» سۋ ەكسپەديتسياسى ەرەكشە تانىمال. وسى ۋاقىت ىشىندە بۇل ۇگىت-ناسيحات اكتسياسىنان ءوزىنىڭ جۇيەسى مەن قۇرىلىمى بار كەشەندى تۋريستىك-ەكولوگيالىق ەكسپەديتسياعا, باتىس قازاقستان جاستارىنىڭ ەداۋىر سانىن بىرىكتىرەتىن ەكولوگيالىق قوزعالىستىڭ قۋاتتى وزەگىنە اينالدى. بقو ءبىلىم باسقارماسىنىڭ وبلىستىق ەكولوگيالىق-بيولوگيالىق ورتالىعى ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىن ەكولوگيالاندىرۋ مىندەتىن شەشە وتىرىپ, بىرىڭعاي ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىن قۇرۋمەن اينالىسۋدا. العاشقى قادامداردىڭ ءبىرى «ەكومەكتەپ», «ەكوباقشا» ەكولوگيالىق جوبالارىن ازىرلەۋ بولدى. جوبالار 19 مەكتەپ پەن 11 بالاباقشادا جۇزەگە اسىرىلۋدا.
ەكولوگيالىق تاربيە – بۇل تابيعاتپەن ۇيلەسىمدى ەكولوگيالىق سانا مەن مىنەز-ق ۇلىقتىڭ بىرلىگى. مۇنى شىعىس قازاقستان وبلىسى سەمەي قالاسىنداعى وبلىستىق بالالار بيولوگيالىق ورتالىعى جاقسى تۇسىندىرۋدە. بۇگىندە مۇندا 57 ۇيىرمەگە 800-دەن اسا بالا قاتىسادى. ۇيدە وسەتىن گۇلدەردىڭ 100-دەن اسا ءتۇرى, كوكونىس داقىلدارىنىڭ 36 ءتۇرى, دارىلىك وسىمدىكتەردىڭ 30 ءتۇرى, جەمىس-جيدەك ەكپەلەرىنىڭ 30 ءتۇرى ۇسىنىلعان بىرەگەي وسىمدىك الەمى بالالاردىڭ عانا ەمەس, ەرەسەكتەردىڭ دە نازارىن وزىنە اۋدارادى.
جاپپاي ەكولوگيالىق اكتسيالار مەن ءىس-شارالاردى وتكىزۋ, جىل سايىن قالا مەن قالا ماڭىنداعى 12 مىڭنان اسا مەكتەپ وقۋشىلارىن قامتيتىن «جەر ساعاتى», «سۋ ساقشىلارى» حالىقارالىق ەكولوگيالىق اكتسيالارىنا قاتىسۋ قوعامنىڭ نازارىن رەسۋرستاردى ۇنەمدەۋ پروبلەمالارىنا اۋدارۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى زىريان اۋدانىندا «جاسىل مەكتەپ» جوباسى تابىستى ىسكە اسىرىلۋدا. ءاربىر ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ جاسىل پاترۋلدەرى اۋماقتار مەن مەكتەپ اۋلالارىن كوگالداندىرۋ ءۇشىن تالاپ ەتىلەتىن وسىمدىكتەردىڭ سانى مەن جاي-كۇيى بويىنشا دياگنوستيكالىق كارتالار جاسايدى.
پاۆلودار وبلىسى اقسۋ قالاسىنداعى «اقسۋ» بالالار ەكو-تەحنوورتالىعىنىڭ ەكوكانتوريۋمى – بۇل قوسىمشا ءبىلىم بەرۋدىڭ جاڭا مودەلى ۇيىرمەلەرگە وقۋشىلاردىڭ بيولوگيالىق-حيميالىق بەيىندەگى عىلىمي-زەرتتەۋ جوبالارىنا قاتىسۋعا, سونداي-اق بازالىق مەكتەپ كۋرسىندا قارالمايتىن بىرقاتار پانمەن (بيوحيميا, بيوتەحنولوگيا, گەنەتيكا, گەندىك ينجەنەريا) تانىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.
جاس ەكولوگتەر مەن ناتۋراليستەردىڭ قاراماعىنا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ وقۋشىلار سارايىندا «شاعىن ورانجەرەيالار» – فلوراريۋمدەر ۇسىنىلدى. بۇل – زاماناۋي بيوتەحنولوگيا زەرتحاناسى (گيدروپونيكا, اكۆاپونيكا), فلورا مەن فاۋنانى زەرتتەۋگە, بەلگىلى ءبىر جەردەگى اۋا, سۋ, توپىراققا تالداۋ جۇرگىزۋگە ارنالعان بيولوگيا زەرتحاناسى, زەرتتەۋ جۇرگىزۋگە, سۋعا, اۋاعا, توپىراققا تالداۋ جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جوعارى تەحنولوگيالىق جابدىعى بار حيميا زەرتحاناسى بار, وسىمدىكتەردى ءوسىرۋدىڭ ءداستۇرلى ەمەس تاسىلدەرىنە ارنالعان كەشەن.
اقمولا وبلىسىنىڭ ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى اراسىندا ورمانداردى ساقتاۋ, قالپىنا كەلتىرۋ جانە كوبەيتۋ, قالالار مەن اۋدانداردى كوگالداندىرۋ, اۋماقتى اباتتاندىرۋ ىسىنە جاستاردى تارتۋ ماقساتىندا «ساقتايمىز جانە دامىتامىز!» «جاسىل» اكتسياسى ىسكە اسىرىلدى.
«تابيعاتتى ايالا» جاس ولكەتانۋشىلاردىڭ, ەكولوگتەر مەن ناتۋراليستەردىڭ رەسپۋبليكالىق فورۋمى اياسىندا جىل سايىن مىڭداعان جاس ەكولوگتەر مەن ولاردىڭ ەرەسەك تالىمگەرلەرى قاتىساتىن ءتۇرلى باعىتتار بويىنشا ونداعان ەكسپەديتسيا مەن ەكسكۋرسيا وتكىزىلەدى.
رايسا شەر,
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى رەسپۋبليكالىق قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ وقۋ-ادىستەمەلىك ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى
