ساياسات • 27 شىلدە، 2021

اۋقىمدى جوبانىڭ باستاۋى

52 رەت كورسەتىلدى

اكىم­دەر سايلاۋى – شىن مانىن­دە ۇلكەن رەۆوليۋتسيالىق ماڭى­زى بار قادام. سەبەبى بۇل سايلاۋ – بۇگىنگى بيلىكتىڭ تابيعاتىن، بولمىسىن، قۇرىلىمىن وزگەر­تەتىن بىردەن-ءبىر ساياسي قۇبىلىس.

سەبەبى ءوزىمىز كورىپ وتىرعانى­مىزداي، بيىلدان باستاپ اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋدى باستادىق. بۇل، ەڭ الدىمەن، بيلىك پەن حالىقتىڭ اراسىن جاقىنداتا تۇسەدى. قوعامنىڭ، ازاماتتاردىڭ ساياسي تاڭداۋىنا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى. بۇرىن تاعايىندالعان اكىمدەردى سىرتتان كەلگەن مامان دەيتىن ەدى. ال ەندى بۇل اكىمدەردى حالىقتىڭ ءوزى سايلاپ وتىر، ياعني بۇل – ولاردىڭ تالعامى مەن مۇڭ-مۇقتاجىنان تۋىنداعان تاڭداۋ.

ەندىگى باستى ماسەلە – اۋىل جۇرت­شىلىعى وزدەرى سايلاعان اكىمگە بولىسىپ، الداعى ۋاقىتتا اۋىلدىڭ وكىلەتتى ورگانى – كەڭەستەر قۇرىپ، سول ارقىلى اۋىلدىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن ايقىنداپ، ورتاسىن دامىتۋدىڭ مۇم­كىندىكتەرىن بىرلەسە قاراستىرۋى. بارلىعىمىز بىلەتىندەي، قازىر زاڭ­ناماعا وزگەرىستەر ەنگىزىلىپ جاتىر. سالىقتىڭ بىرنەشە ءتۇرى اۋىلدىڭ وزىنە قالاتىن بولادى. الداعى جىلدارى اۋىل تۇرعىندارى وزدەرى جينالىپ، كەڭەس ارقىلى بولسىن كەيبىر سالىقتىڭ مولشەرلەمەلەرىن وزدەرى بەكىتەتىن بولادى. مىسالى، اۋىلدىڭ ىشىندەگى جەر وسىنشا تۇرۋى كەرەك دەگەن سەكىلدى پىكىر بىلدىرە الادى. بۇل حا­لىقتىڭ بيلىكتىڭ شەشىم شىعارۋ پرو­تسەسىنە قاتىسۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى.

ال وتكەن سايلاۋ نەنى كورسەتتى؟ ساياسي پارتيالاردىڭ، نەگىزىنەن، قالا­لاردا عانا شوعىرلانعانىن باي­قايمىز. الداعى ۋاقىتتا ەلىنە شىن جانى اشىعان، جالپىۇلتتىق دارە­جەگە جەتكەن پارتيا كەم دەگەن­دە اۋدان، اۋىلعا جەتىپ، سوندا تىرشىلىك جاساۋعا ۇمتىلادى. 2 345 اۋىل اكىمى بار. ونىڭ ىشىندە 200-گە جۋىق اۋدان اكىمى بار. ولاردىڭ بارلىعى الداعى 2-3 جىلدا سايلاناتىن قىزمەتكە اينالاتىن بولادى. بۇل دەگەنىمىز – اكىمدەردىڭ 90 پايىزدان استامىن حالىقتىڭ ءوزى تىكەلەي ساي­لايتىن دارەجەگە جەتەدى دەگەن ءسوز. قازاق­ستان بۇل تۇرعىدان ۇلكەن دەمو­كرا­تيا­لىق قوعامعا قادام جاساپ وتىر. ورتا­لىق ازيا ەلدەرىنىڭ ىشىندە العاش­قىلاردىڭ ءبىرى بولىپ وسىعان كەلدىك.

ال اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ نەنى بىلدىرەدى دەگەنگە كەلسەك، بىرىنشىدەن، الداعى ۋاقىتتا، 2 جىلدان كەيىن اۋدان اكىمدەرىن سايلاي باستايمىز. اۋدان – 30-40 مىڭ تۇرعىنى بار ايماق. بارلىعى ءبىرىن-ءبىرى بىلەدى، تانىس. ول جەرگە سىرتتان بىرەۋدى تاعايىنداۋ مۇمكىن بولمايدى. اينالىپ كەلگەندە، وسى جولى سايلانعان اكىمدەر – بولاشاق اۋدان اكىمدىگىنە الەۋەتتى ۇمىتكەرلەر. حالىقتىڭ ءوزى رەيتينگ جا­ساپ، اكىمدەردىڭ باعاسىن بەرىپ وتى­رادى. قاي اكىمنىڭ قولىنان ءىس كەلە­تىنىن ءبىلىپ وتىرعان جۇرتتا ءبىز­دىڭ اۋدانعا وسىنداي اكىم كەرەك دەگەن سياقتى تاڭداۋ پەن پىكىر پايدا بولا­دى. بۇل تالعام مەن سۇرانىس ءوز كەزە­گىن­دە ساياسي پارتيالاردىڭ بەلسەن­دى جۇ­مىس ىستەۋىنە، ىسكەر ازاماتتار­دى ال­دىڭ­عى قاتارعا شىعارۋعا يتەرمەلەيدى.

ال ەندى اۋدان اكىمدەرىن سايلا­دىق دەلىك. وبلىستا ون اۋدان بار دەپ الساق، بولاشاقتا ورتالىق رەس­پۋبليكالىق دارەجەدە وبلىس اكىم­دەرىن تاعايىنداعان كەزدە سول ازاماتتار ەسكەرىلەتىن بولادى. سەبەبى قوعامدا، وبلىس اۋماعىندا بەلگىلى ءبىر تالاپ قالىپتاسادى. سايلاۋشىلار اراسىندا مىنا اۋداننىڭ اكىمى بەلسەندى، جۇمىس ورىندارىن اشىپ، جاڭا كاسىپورىن تۇرعىزىپ جاتىر ەكەن، جۇرتتىڭ ىقىلاسىنا بولەنىپ، ۇدەسىنەن شىعىپ جاتىر دەگەن پىكىر قالىپتاسادى. مىنەكەي، وبلىسقا اكىم رەتىندە وسىنداي ازاماتتاردى قويۋ كەرەك، وسىلار لايىقتى دەگەن بەلگىلى ءبىر سۇرانىس تۋىندايدى. وسىلايشا پرەزيدەنت نەمەسە ۇكىمەت وبلىس اكىمدەرىن تاعايىندايتىن كەزدە ماماندى سىرتتان ەمەس، سول ايماقتان قاراستىرۋعا ءماجبۇر بولادى. ويتكەنى ورتالىق وبلىستا ءسوزى وتەتىن، بەدەلدى، وي-پىكىرىن حالىق قابىلدايتىن ازاماتتاردى تاعايىنداۋعا مۇددەلى. سول سەبەپتى قازىرگى سايلاۋعا تۇسكەن اۋىل اكىمدەرى بولاشاق اۋدان نە وبلىس اكىمى بولىپ قالۋى مۇمكىن، ونى، ارينە، بولاشاق كورسەتەتىن بولادى. بي­لىكتىڭ قۇرىلىمىن، تابيعاتىن وز­گەر­تەتىن قادام دەيتىنىم وسىدان شىعادى.

اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ – اۋقىمدى جو­با­نىڭ باسى. ەل پرەزيدەنتىنىڭ ءوزى اي­تىپ كەت­كەندەي، بۇل سايلاۋ ءساتتى ءوتىپ، دىت­تەگەن ماقساتىنا جەتەر بولسا، ساي­لا­ناتىن قىزمەتتەردىڭ سانى ارتادى. قو­عامن­ىڭ ءوزى ىقپال ەتە­تىن قىزمەت­تەر­دىڭ ءوسۋى – ۇلكەن جاڭا­لىق بول­ماق. باستىسى – حالىقتىڭ بيلىك قا­بىل­دايتىن ساياسي نەمەسە ەكونو­مي­كا­لىق شەشىمدەرگە ىقپالىن ارتتىرۋ ماسەلەسى. بۇل سايلاۋشىلاردىڭ جاڭا ساپاسىن بەرەدى. قالاي بولعاندا دا، سايلانعان اكىمگە قولداۋ ءبىلدىرىپ، كومەك كورسەتۋ كەرەك، اۋىل مەن اۋدان تۇر­عىن­دارى جينالىپ، «قايتسەك اۋىلى­مىزدى كوركەيتەمىز؟»، «قانداي قادام­دار جا­سالۋى كەرەك؟» دەگەن ۇلكەن ماسە­لەنى كوتەرۋى كەرەك. بۇل ءوز كەزەگىن­دە قا­بىل­داناتىن شەشىم­دەردىڭ ساپاسىن ارت­تىرىپ، سىبايلاس جەمقورلىق­تى ازايتادى.

 

ايدوس سارىم،

ساياساتتانۋشى، پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى               

 

سوڭعى جاڭالىقتار

ەڭبەكپەن ەسەيگەن ەر

قازاقستان • كەشە

بەيتانىس ساعىنىش

الەم • كەشە

جالعىزدىق ارالى

كينو • كەشە

ەلوردادا قار جاۋادى

قازاقستان • كەشە

بۇگىن ماشينا جاساۋ كۇنى

قازاقستان • كەشە

سقو-دا جۇك كولىگى جىلۋ قۇبىرىنا سوعىلدى

ايماقتار • 25 قىركۇيەك، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار