سولداتتىڭ كوزى تۇسكەن قىز
ورىنباي اعا كەڭەس زامانىندا رەسەيدىڭ چۋنا قالاسىندا اسكەري مىندەتىن وتەيدى. تەحنيكاعا جاستايىنان ەپتىلىگى باسشىلىقتىڭ نازارىنا ىلىگىپ, باتالون كومانديرى مىنەتىن كولىكتىڭ جۇرگىزۋشىسى بولىپ بەكيدى. كازارماداعى جاۋىنگەرلەرگە قاراعاندا كولىك جۇرگىزىپ, سىرتقا شىعاتىن جاۋىنگەردە مۇمكىندىكتىڭ مول بولارى بەلگىلى.
– مەنىڭ ەندى بويجەتىپ كەلە جاتقان كەزىم. كوشەدە جۇرسەم, اعاڭ كولىگىمەن ءبىر ءوزى كەلە جاتسا, جانىما توقتاي قالىپ, «قارىنداس» دەپ اڭگىمەگە تارتاتىن. استىندا «زيل» ماركالى ءىرى كولىك. سونىمەن كومانديرىن تاسيدى جانە باتالونعا نان جەتكىزەدى. العاشقى تانىستىعىمىز وسىلاي باستالدى. كوشەدە ءجيى ۇشىراسۋىمىزدىڭ ارتى ءبىر-ءبىرىمىزدى ىزدەيتىندەي سەزىمگە ۇلاستى. اسكەري بورىشىن وتەگەن سوڭ ول ەلىنە كەتتى. بىراق ارامىزدا «ماڭگىلىك بىرگە بولامىز» دەگەن ۋادە بار ەدى. كوپ ۇزاماي, 1985 جىلدىڭ مامىر ايىندا چۋناعا مەنى ىزدەپ كەلىپ, سول سەرتى بويىنشا تۋعان جەرىنە جار ەتىپ الىپ كەتتى. وسى اۋلەتكە كەلىن بولىپ تۇسكەن كەزدە ۇيدە مارقۇم بورانباي دەگەن قايىن ءىنىمنىڭ شولپان ەسىمدى كەلىنشەگى بار ەدى. قازاق ءتىلىن تەز ۇيرەنۋىمە سول كەلىنىمنىڭ كومەگى كوپ ءتيدى. ۇيرەنىسە كەلە, وسى جەردىڭ سالت-ءداستۇرى, اۋىل حالقىنىڭ اقجارما پەيىلىن ءوزىم دە ۇناتا باستادىم.
شاڭىراق كوتەرگەن سوڭ اعاڭ تۋعان جەرى قاۋىلجىردا تەمىرجول سالاسىندا جۇمىس ىستەپ, 2017 جىلدىڭ اقپانىنان باستاپ دەنساۋلىعىنا بايلانىستى ودان ءوز ەركىمەن بوسادى. مەن دە وسى تەمىر جولدا 1989-1996 جىلدار ارالىعىندا باعىتتاما بۇرۋشىسى بولىپ ەڭبەك ەتتىم. ءبىر-ءبىرىمىزدى دەمەپ, اللا بەرگەن بالالارىمىزدى تاربيەلەپ, ەل قاتارلى ءبىر اۋلەتتىڭ بۇتاعىن جايىپ وتىرعان جايىمىز بار, – دەيدى ەلەنا اپاي.
«التىن القالى» انا قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن جوعارى باعالايدى. قاسيەتتى رامازان ايىندا ورازا ۇستاۋدى وزىنە پارىز سانايدى. ءتورت ت ۇلىك مال ءوسىرىپ, ساۋىن ساۋىپ, داستارقانىن اعارعاننان ارىلتقان ەمەس. يركۋتسكىدەگى ءسىڭلىسى وزگە ەلگە تۇرمىسقا شىعاتىن بولعان سوڭ, اناسى ۆەرا شەستاكوۆانى دا 1997 جىلى قاۋىلجىرعا كوشىرىپ اكەلەدى. قازاق جەرىنىڭ تىرلىگىنە تەز ۇيرەنىسكەن قارت وتكەن جىلدىڭ جازىندا 81-گە قاراعان شاعىندا دۇنيە سالعان.
ال رەسەيدە تۇراتىن وزگە تۋىستارىمەن اراداعى قاتىناس وسىندا كەلىن بولىپ تۇسكەننەن بەرى ءۇزىلىپ قالعان ەكەن. ول جاققا تالاي حات جازىلسا دا ءبىر جاۋاپ بولماپتى. تۋىستارىن تاۋىپ, ءبىر ديدارلاسۋدى كەيدە ول كىرپىك ىلمەي تۇنىمەن ويلايتىنى بار. بالعىن بالالىق شاعى ەسىنە ءتۇسىپ, تۋعان جەرىنە دەگەن پەرزەنتتىك ساعىنىشى ارتقاندا وي تۇڭعيىعىنا قۇلديلاپ بارا جاتقانداي بولادى. سونداي ساتىندە ساڭىلاۋدان تۇسكەن ءبىر جارىق ساۋلە وعان ۇنەمى ءۇمىت سىيلاپ تۇراتىن. سول ءۇمىتى ونى ەشقاشان الدامادى.
35 جىلدان سوڭ تابىلعان باۋىرلار
وتكەن جىلدىڭ 1 مامىرى – قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنىنە وراي اۋىل كىتاپحاناسى سانيتارلىق تالاپتاردى نازارعا الا وتىرىپ, «تاۋەلسىزدىك: بىرلىك جانە ىنتىماق» تاقىرىبىندا وزگە ەتنوس وكىلدەرىن قاتىستىرىپ, ءىس-شارا وتكىزەدى. ونىڭ باستى قوناعى رەتىندە ەلەنا اپاي شاقىرىلدى. ورايلى تۇستا ەلەنا اپاعا: ء«سىز تۋىستارىڭىزبەن حابارلاسىپ تۇراسىز با؟» دەگەن ساۋال قويىلادى. بۇل سۇراق ونىڭ جۇرەگىن ەلجىرەتىپ, كوزىنە ساعىنىشتىڭ جاسىن ۇيىرەدى. تۇرمىسقا شىققاننان بەرى ءوز تۋما-تۋىستارىمەن اراداعى قاتىناس اجىراپ قالعانىن سول جەردە اشىق ايتادى. كەيىپكەرىنىڭ كوڭىل تولقىنىسىن تۇسىنگەن كىتاپحاناشى التىنگۇل سەگىزباەۆا دەرەۋ «ەۆرازيا-1» تەلەارناسىنداعى «جدي مەنيا» باعدارلاماسىنا اۋىلداسىنىڭ ءمان-جايىن تاپتىشتەپ بايانداپ, حات جولدايدى. ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي ول جاقتان اقجولتاي حاباردىڭ لەبى ەسەدى. «ىزدەگەنگە سۇراعان» دەگەندەي, ونداعىلار دا قازاق ەلىندە تۇراتىن قىزدارىن ىزدەپ ءجۇر ەكەن.
تەلەارنانىڭ وبلىسىمىزداعى تىلشىلەرى اپانى باستى كەيىپكەر رەتىندە كورسەتۋ ءۇشىن ونى قاتىستىرا وتىرىپ, اقتوبە قالاسىنداعى پۋشكين اتىنداعى ورتالىق ساياباقتا سيۋجەت ازىرلەيدى. وتكەن جىلدىڭ شىلدە ايىنداعى «جدي مەنيا» باعدارلاماسىنىڭ 322-شىعارىلىمى وسى كىسىلەرگە ارنالادى. بەينەبايلانىس ارقىلى اپالارى نينا شەستاكوۆا, گالينا فيليمونوۆالارمەن اراعا 35 جىل سالىپ تىلدەسۋى ءبىر عانا ەلەنا اپايدىڭ ەمەس, وعان تىلەكشى اۋىلداستارىنىڭ دا ورتاق قۋانىشىنا اينالادى.
ەلەنا اپاي قازىر رەسەيدەگى تۋىستارىمەن تەلەفون ارقىلى ءجيى تىلدەسىپ, قۇراق ۇشىپ كورىسپەسە دە بەينەبايلانىسقا شىعىپ, ساعىنىشىن باسادى.
– اپالارىم ماعان كەلگىسى كەلەدى, مەن دە تۋعان جەرىمدە جەرلەنگەن اكەمنىڭ باسىنا ءبىر بارىپ قايتسام دەيمىن. بارىنە مىنا ىندەت تۇساۋ بولىپ تۇر, بۇيىرسا ەندى ەشقاشان اجىراماي, ءبارى ويلاعانىمىزداي بولادى, – دەيدى ول.
تىگىنشىلىكپەن تىرلىگىن تۇزەگەن
اۋىلداستارى ەلەنانى جاقسى تىگىنشى رەتىندە دە قۇرمەتتەيدى. جاستايىنان ينە-جىپكە قۇمار بولىپ وسكەن ونىڭ وسى قىزىعۋشىلىعى ەسەيە كەلە تىگىنشىلىكتىڭ قىر-سىرىن بىلۋگە جەتەلەيدى. 2016 جىلى «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ «بيزنەس-كەڭەسشى» جوباسىن وقىپ, سەرتيفيكات الىپ, كاسىبىن دامىتۋ ءۇشىن 900 مىڭ تەڭگە نەسيە الادى.
– قازىر ءتۇرلى تىگىستە تىگەتىن ءتورت تىگىن ماشينام بار. ءاۋ باستا قول ماشينامەن تىگەتىنمىن. كەيىن ولاردىڭ قاتارىن كوبەيتۋگە تۋرا كەلدى. ويتكەنى تاپسىرىس بەرۋشىلەردىڭ تالعامى جوعارىلادى. قازاقتىڭ ويۋ-ورنەگىن كورپەگە ءتۇسىرۋدىڭ ءتاسىلىن ءوزىم ۇيرەنىپ الدىم. ينە ۇستاماي ۇزاق جۇرە المايمىن. تىگىن تىكسەم, جانىم سابىرلىلىققا سۋارىلىپ, سودان ءلاززات الامىن. اۋىلداستارىم دا وسى ونەرىمدى باعالاپ, تىگىنگە قاتىستى شارۋالارى بولسا, ماعان حابارلاسادى. وسى كەزگە دەيىن ءارىسى اقتوبە, شالقار, ەمبى قالالارىنا قىز جاساۋلارىن جونەلتكەن ەكەنمىن. ىسمەرلىك قاسيەت مۇمكىن ارعى اتا-تەگىمدە بار شىعار, ونى ناقتى بىلمەيمىن. بىراق قازاق حالقىنا قاجەتتى بۇيىمداردى تىگۋدى وسى جەرگە كەلىپ ۇيرەنگەنىم راس, – دەيدى تىگىنشى اپاي.
ورىنباي اعا مەن ەلەنا اپايدىڭ تۇڭعىشتارى مەيرامبەك ەسىمدى ەر بالا. ودان كەيىنگى مەيرامگۇل, سانىمگۇل, ايجان, ساۋلە اتتى قىزدارى تۇرمىس قۇرعان. انجەلا مەن توقجانى قولدارىندا. وتاعاسى بيىل پايعامبار جاسى – 63-كە, ال اپامىز 53-كە كەلىپ وتىر. ەندىگى تىلەكتەرى – شاڭىراققا يبالى كەلىن ءتۇسىرىپ, نەمەرە-شوبەرەنىڭ قىزىعىن كورۋ. قازاق تىلىندە ەركىن كوسىلەتىن ەلەنا يۋرەۆنا, مىنە, وسىنداي جان.
مۇحتار مىرزالين,
قازاقستان جۋرناليستەر
وداعىنىڭ مۇشەسى
اقتوبە وبلىسى,
شالقار اۋدانى
