(«پيك – كۇرمەۋى كۇردەلى كووپەراتيۆ», «ەگەمەن قازاقستان», 26 جەلتوقسان, 2013 جىل)
ەلىمىزدە 2011 جىلى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى (تكش) جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋدىڭ جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قولعا الىنىپ, 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتىعانى ءمالىم. رەفورما سالانى زاماناۋي ساپالى دەڭگەيگە كوتەرىپ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى تولعاقتى دا كۇردەلى پروبلەمالاردى كەشەندى شەشۋگە باعىتتالعان بولاتىن. الايدا, ارادا 3 جىل وتسە دە, پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرى (پيك) جاڭعىرتۋدىڭ ىلكىمدى جولىنا ىلەسە الماي, كۇرمەۋى كۇردەلى كۇيىندە قالىپ وتىرعانىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان ءۇن قاتقان مىنا توپتاماداعى پىكىرلەر ايعاقتايدى.
(«پيك – كۇرمەۋى كۇردەلى كووپەراتيۆ», «ەگەمەن قازاقستان», 26 جەلتوقسان, 2013 جىل)
ەلىمىزدە 2011 جىلى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىقتى (تكش) جاڭعىرتۋ مەن دامىتۋدىڭ جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قولعا الىنىپ, 2020 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدى قامتىعانى ءمالىم. رەفورما سالانى زاماناۋي ساپالى دەڭگەيگە كوتەرىپ, تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى تولعاقتى دا كۇردەلى پروبلەمالاردى كەشەندى شەشۋگە باعىتتالعان بولاتىن. الايدا, ارادا 3 جىل وتسە دە, پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرى (پيك) جاڭعىرتۋدىڭ ىلكىمدى جولىنا ىلەسە الماي, كۇرمەۋى كۇردەلى كۇيىندە قالىپ وتىرعانىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان ءۇن قاتقان مىنا توپتاماداعى پىكىرلەر ايعاقتايدى.
سەرگەي حۋدياكوۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق پيك قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى: – ءيا, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندە جارىق كورگەن «پيك – كۇرمەۋى كۇردەلى كووپەراتيۆ» اتتى ماقالادا باياندالعانداي, ءبىر كەزدەرى كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي قورىن, بارلىق ينجەنەرلىك-كوممۋنالدىق جۇيەلەرىمەن قوسا, تۇرعىنداردىڭ موينىنا ارتا سالعانى انىق. ونىڭ زاردابىن, ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعىندار تارتىپ وتىر. ەندى, وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ماقساتىمەن ۇكىمەتتىڭ تكش-نى جاڭعىرتۋ باعدارلاماسىن قابىلداپ, رەفورما بارىسىندا توزىعى جەتكەن كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمداردى جاڭارتۋعا مۇمكىندىك بەرگەنىن ءبارىمىز دە سەزىنىپ وتىرمىز. كوپ جىلدار بويى جيناقتالىپ قالعان قوردالى پروبلەمالاردى قىسقا ۋاقىتتىڭ ىشىندە شەشۋ قيىن. قولداعى مالىمەتتەرگە قاراعاندا, وبلىس ورتالىعىنداعى ءبىر مىڭنان استام كوپپاتەرلى ۇيلەردىڭ ۇشتەن ءبىرى كۇردەلى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. مىنە, وسىنشا ۇيلەردىڭ جارتىسىندا عانا پيك جۇمىس ىستەيدى. جۇزگە جۋىق كوپقاباتتى ۇيلەر ەشقانداي باسقارۋ كوندومينيۋمىنا تارتىلماعان.
قاراپ وتىرساق, ءالى كۇنگە دەيىن پيك-تەرگە جۇكتەلەتىن مىندەتتەر وتە اۋقىمدى دا, سولاردى جۇزەگە اسىرۋدىڭ بىرىڭعاي تەتىكتەرى مەن قۇقىقتارى قامتاماسىز ەتىلمەگەن. اتاپ ايتار بولساق, شاتىرلاردى جوندەۋ, تەرەزەلەر مەن كىرەبەرىستەردىڭ ەسىكتەرىن اۋىستىرۋ, جەرتولەلەردى, دالىزدەردى جىلىتۋ, جىلىتۋ جۇيەلەرىن جوندەۋ, ينجەنەرلىك, كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەردى اۋىستىرۋ سەكىلدى سان-الۋان تالاپتار جۇكتەلگەنمەن, اينالىپ كەلگەندە, تاپ-تۇيناقتاي اتقارۋعا كۇشتەرى جەتە بەرمەيدى. بۇگىنگى تۇرعىن ءۇي قورى جىلۋ, سۋ مەن ەلەكتر قۋاتىن ەڭ كوپ پايدالاناتىن تۇتىنۋشى ەكەنىن ەسكەرسەك, ءتيىمسىز شىعىندار مولشەرى 20-25 پايىزعا دەيىن جەتەدى ەكەن. سونىڭ سالدارىنان قاراجات جەتىمسىزدىگى تۋىندايدى. مۇنداي تۇيتكىلدى ماسەلەلەردى تۇرعىنداردان جينالاتىن جارنا ەسەبىنەن شەشۋ مۇمكىن ەمەس. مەنىڭشە, الدىمەن پيك-تەردىڭ نەمەن اينالىساتىندىعىن, اتقاراتىن جۇمىس, قىزمەت وكىلەتتىگىن جان-جاقتى ايقىنداپ الۋ كەرەك. كۇندەلىكتى تاجىريبەدەن بىلەتىنىم, پيك جەتەكشىلەرىنىڭ قابىرعاسىنا قانشا سىزداپ باتسا دا, شەشە الماي كەلە جاتقان باستى پروبلەمالاردىڭ ءبىرى – ۇنەم تەحنولوگيالارى. پيك باسشىلارى ءتاريفتى ورىنسىز كوتەرۋگە اۋەس دەگەن سوزدەر ءجيى ەستىلەدى. كۇن سايىن ءوسىپ كەلە جاتقان قىمباتشىلىق سالدارىنان مۇنداي قادامعا امالسىز بارادى. مەن ولاردى اقتاعالى وتىرعان جوقپىن. ال ءوز كۇشتەرىمەن ينۆەستيتسيالار تارتۋعا قاۋقارسىز, ونداي وكىلەتتىكتەرى دە جوق.
ماسەلە باسقارۋ قۇرىلىمىنىڭ اتىندا ەمەس, زاتىندا. قالاي اتالسا دا, الدىمەن پيك-تەردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جانە كادرلىق الەۋەتىن نىعايتۋعا نازار اۋدارعان دۇرىس. ولاردىڭ اكىمشىلىك باسقارۋ قۇرىلىمىنا وزگەرىستەر ەنگىزبەي بولمايدى. بۇگىندە تۇرعىن ءۇي-تۇرمىستىق جاعدايلاردى جاقسارتۋ ءۇشىن كوندومينيۋم وكىلدەرىنە جەڭىلدىكتەر جاساۋ, سۋبسيديالاۋ, نەسيەلەۋ جايى دا جەتىلدىرۋدى, وڭتايلاندىرۋدى قاجەت ەتەدى.
اعىباي تولەۋ ۇلى, پەتروپاۆل قالاسىنىڭ تۇرعىنى: – تۇرعىن ءۇيدىڭ جايلى, جىلى بولعانىن, توبەدەن سۋ اقپاعانىن, ساڭىلاۋدان جەل سوقپاعانىن كىم قالامايدى دەيسىز؟ جارنا تولەمەيتىن, پاتەرلەرىن, ورتاق دالىزدەرىن كۇتىپ ۇستاۋعا ءجۇردىم-باردىم قارايتىن تۇرعىنداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى قانداي دەگەن ساۋال قويىلسا, ولاردىڭ باسپانالارىن, ورتاق م ۇلىكتى كۇتىپ-ۇستاۋ جانە جوندەۋ مىندەتتەرىنە سالعىرتتىق, ماسىلدىق پيعىلمەن قارايتىنى جاسىرىن ەمەس. ويتكەنى, كوندومينيۋم نىساندارىن باسقارۋعا بەلسەنە قاتىسپايدى. ۇيلەردى جوندەۋگە قاجەتتى قارجى تولىق جينالماعاندىقتان قانداي جۇمىس تيىمدىلىگىن كۇتۋگە بولادى؟
دەسەك تە, جاۋاپكەرشىلىك, الدىمەن, پيك جەتەكشىلەرىنەن, اكىمدىكتەردىڭ ءتيىستى بولىمدەرىنەن سۇرالۋى كەرەك. مەنىڭ ءبىر بايقاعانىم, باسشى كوپ تە, باقىلاۋ جوق. تۇرعىن ءۇي ينسپەكتسياسى نەمەسە پيك قاۋىمداستىعى نەمەن اينالىسادى؟ مەن تۇراتىن ۇيدە تاريف وسىمەن ءۇش رەت قىمباتتادى. ەكىنشىدەن, اقاۋ شىعا قالسا, ونى قالپىنا كەلتىرۋ ءبىر ماشاقات. پيك سانتەحنيك جوق دەپ اۋزىن قۋ شوپپەن ءسۇرتىپ وتىرعانى. سوندا ولارعا نە ءۇشىن جارنا تولەيمىز دەگەن ساۋال تۋادى.
جاقىندا «نۇر وتان» پارتياسى وبلىستىق فيليالى جانىنداعى «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ارەكەت جونىندەگى قوعامدىق كەڭەسى مەن قارجى پوليتسياسى 2011-2020 جىلدارعا ارنالعان تۇرعىن ءۇي شارۋاشىلىعىن جاڭعىرتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋىنا قاتىستى رەيد جۇرگىزىپ, سوڭعى ەكى جىلدا 27 جەمقورلىق قىلمىستى انىقتاعان. بىرقاتار ۇيلەردە جوندەۋ جۇمىستارى توقتاپ قالعان. دەمەك, بۇل سالادا دا «بارماق باستى, كوز قىستىلىق» ءورشىپ وتىر دەگەن ءسوز.
مەنىڭشە, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن تكش-نى, ونىڭ ىشىندە پيك-تەردى قارجىلاندىرۋدىڭ تۇراقتى تەتىگىن ەنگىزگەن ابزال. ازىرگە, ءوز باسىم, پيك-تەر كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ شاتىرىن, ليفتىلەرىن كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزدى دەگەندى ەستىگەن ەمەسپىن. كوپ بولسا, اعىمدىق جوندەۋلەرمەن, جىرتىعىن جاماۋمەن عانا شەكتەلەدى.
الەكساندر تۋگۋچەۆ, پەتروپاۆل قالاسىنداعى «ميرنىي» پيك-ءىنىڭ توراعاسى: – «پيك – كۇرمەۋى كۇردەلى كووپەراتيۆ» اتتى ماقالادا ءبارىمىزدى كوپتەن بەرى تولعانتىپ جۇرگەن ماسەلەلەر ورىندى قوزعالعان. تكش ەل ەكونوميكاسىنىڭ اسا ماڭىزدى سالاسى بولۋمەن قاتار تاۋەكەلدىك سيپاتى باسىم قۇرىلىم ەكەنىن دە ەستەن شىعارۋعا بولمايدى. ويتكەنى, سالىنعان, جۇمسالعان قاراجاتتىڭ قايتارىمى ازىرگە شامالى بولىپ, جەلگە ۇشقانداي اسەر دە قالدىرىپ تۇر. نەگە دەيسىز عوي؟ باستى سەبەبى, ماقالا اۆتورى اتاپ وتكەندەي, بىرىنشىدەن, كوپ جىلدان بەرى كۇردەلى جوندەۋ كورمەگەن تۇرعىن ءۇي قورىنىڭ ابدەن توزىعى جەتكەن. بۇعان مەملەكەت ارالاسپايىنشا تۇرعىنداردىڭ كۇشىمەن شەشەم دەۋ بوس اۋرەشىلىك. ءبىر عانا مىسال ايتايىن. پەتروپاۆل قالاسىندا جىلۋ ەسەپتەگىش قۇرالىن ورناتۋ جۇمىسى 1996 جىلى باستالعان ەكەن. سودان بەرى 226 كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيگە عانا قويىلعان. كورسەتكىش – 27,7 پايىز عانا. ۇكىمەتتىڭ مىندەتتى تۇردە ورناتۋ تۋرالى قاۋلىسى بولا تۇرا! تاعى دا قاراجات تاپشىلىعى كەسە كولدەنەڭ شىعادى. ءبىر عانا جىلۋ قۋاتى قوندىرعىسىنىڭ باعاسى 360-520 مىڭ تەڭگە تۇرسا, جاناما شىعىنداردى قوسقاندا اسپانداپ كەتەدى. ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن قانشا جۇرگىزسەك تە, تۇرعىنداردىڭ ءبارى كەلىسە بەرمەيدى. «ايست» پيك-ىنە قاراستى تۇرعىندار جىلۋ ەسەپتەگىش قويدىرىپ الىپ ەدى, تولەماقى ەكى ەسەگە دەيىن ارزاندادى.
ماقالاداعى پيك-تەر جارنا جيناۋمەن عانا شەكتەلەدى دەگەن سىقىلدى پىكىرلەرمەن كەلىسۋ قيىن. ارينە, «ءبىر قارىن مايدى ءبىر قۇمالاق بۇلدىرەدى» دەگەندەي, ءوز ىستەرىنە سالدىر-سالاق قارايتىن پيك-تەردىڭ كەزدەسەتىنىن جوققا شىعارمايمىز. دەگەنمەن دە, قيىن كەزەڭدە مەحناتى, بەينەتى باستان اساتىن سالانى توقىراۋعا ۇشىراتپاي, ساقتاپ وتىرعانىمىزعا شۇكىرشىلىك دەيىك.
ەكىنشىدەن, جارنا تولەمەيتىن تۇرعىنداردى مىندەتتەيتىن, جاۋاپكەرشىلىككە ماجبۇرلەيتىن تەتىكتەر قاراستىرىلعانى ءجون. وندايلار جەتىپ ارتىلادى. كەي پيك-تەردە قارىزدارى جۇزدەگەن مىڭ تەڭگەگە جەتكەن تۇرعىندار بار. مەنىڭشە, بار اۋىرتپالىقتى پيك-تەرگە تەلي سالعانشا, مەملەكەت پەن جەكە ارىپتەستىك تەتىگىن جان-جاقتى قاراستىرعان دۇرىس بولار ەدى. الدىمەن كوندومينيۋمدىق كەلىسىمشارتتار مەن سەنىمدى باسقارۋدى زاماناۋي ساپالى دەڭگەيگە كوتەرۋ قاجەت. ءالى كۇنگە دەيىن كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر قورى (كوممۋنالدىق-ينجەنەرلىك جۇيەلەر, اعىمدىق جوندەۋ جۇمىستارى, سۋ, جىلۋ, كارىز قۇبىرلارىن اۋىستىرۋ قىزمەتى... ايتا بەرسە, تولىپ جاتىر) پيك-تەردىڭ موينىندا اسۋلى تۇر. كۇشى كەلمەسە دە, اۋقىمدى جۇمىستاردى اتقارۋعا تۋرا كەلەدى. جالعىز پيك جەتەكشىسى قايدا جەتەدى؟ ەسەپشى جارنا جيناۋدان بوسامايدى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.
