قازىرگى زامانعى ۋنيۆەرسيتەتتەر ءۇشىن تەك بىلىكتى مامان دايارلاۋ جەتكىلىكسىز. ەڭ باستى مىندەت جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى بويىنا سىڭىرگەن, وزىق ويلى, رۋحاني تۇرعىدان كەمەلدەنگەن, جان-جاقتى دامىعان تۇلعا تاربيەلەۋ بولسا كەرەك-ءتى. اباي ايتقان «تولىق ادام» تاربيەلەۋدە ءبىلىم قانشالىقتى وزەكتى بولسا, تاربيەنىڭ الار ورنى دا سونشالىقتى ەرەكشە. فارابيشە: «تاربيەسىز بەرىلگەن ءبىلىم – ادامزاتتىڭ قاس جاۋى». ال شاكىرت بويىنا ءبىلىم مەن تاربيەنىڭ ءدانىن قاتار ەگەتىن ديقان – ءبىلىمى مەن بىلىگى قاتار ورىلگەن, ونەگەلى ۇستاز. قوعام سوناۋ فارابي زامانىنان بەرى «اقىلگوي ۇستازعا ءزارۋ». ەل بولاشاعىن ۇرپاق بولاشاعىمەن بىرگە قاراستىراتىن قاي مەملەكەت بولسىن, بىلىكتى پەداگوگ, ۇلاعاتتى ۇستاز دايارلاۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە ءمان بەرىپ, ۇلتتىق ستراتەگيالىق باسىم باعىت رەتىندە قاراستىرۋى دا وسىنداي قاجەتتىلىكتەن تۋعان. وسى رەتتە ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ باستاماسىمەن «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭنىڭ قابىلدانۋى ەلىمىزدە عانا ەمەس, الەمدىك قوعامداستىقتان وڭ باعاسىن الىپ, ۇرپاق تاربيەسىمەن اينالىساتىن ۇستازدارعا دەگەن جانە ۇلت بولاشاعىنا جاسالعان قامقورلىق رەتىندە باعالانعانىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك.
2020 جىلدان باستاپ جوعارى وقۋ ورىندارىنا پەداگوگيكالىق ماماندىقتار بويىنشا تۇسۋگە نيەت بىلدىرگەن تالاپكەرلەرگە قويىلاتىن تالاپ تا كۇشەيتىلدى. ەگەر بۇرىن ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋدەن بولاشاق پەداگوگتەر ءۇشىن شەكتى بالل 50 بولسا, ەندى شەكتى بالل 75-كە دەيىن كوتەرىلدى. جاسىراتىنى جوق, سوڭعى كەزدەرى بولاشاقتا جۇمىسپەن قامتىلۋ ماسەلەسىندە كوپ قيىندىقتار تۋىنداي قويمايدى دەگەن ويمەن, ءوزىنىڭ بولاشاق ماماندىعىنا دەگەن ەشقانداي سۇيىسپەنشىلىگى مەن قىزىعۋشىلىعى جوق كەز كەلگەن مەكتەپ ءبىتىرۋشى پەداگوگيكالىق ماماندىقتى تاڭدايتىن ءۇردىس قالىپتاسا باستاعان. قوعامداعى وسى ءۇردىس الاش ارىسى ماعجان «تورگە وزدىرعان» ۇستاز مارتەبەسىنە ءسال دە بولسا سىزات تۇسىرگەندەي ەدى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ بۇل ۇستانىمى ۇستازعا دەگەن قادىر مەن قۇرمەتتى ارتتىرىپ, جوعارى جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەيتىنى اقيقات.
سونىمەن بىرگە بيىلدان باستاپ جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرسە دە وسى ۋاقىتقا دەيىن مەكتەپتە جۇمىس ىستەمەگەن پەداگوگتەر ۇلتتىق بىلىكتىلىك تەستىن تاپسىرۋى مىندەتتەلدى. مينيسترلىك قويىپ وتىرعان جاڭا تالاپ – تەست تاپسىرىپ, قاجەتتى بالل جيناعان تۇلەكتەردى عانا جۇمىسقا قابىلداۋ. پەداگوگ كادرلاردىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان بىلىكتىلىك تەستى تۇلەكتەردىڭ ءپان بويىنشا ءبىلىمى مەن وقىتۋ ادىستەمەسىنىڭ دەڭگەيىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
قازىرگى كەزدە ۋنيۆەرسيتەت ۇجىمى بەرىك ءداستۇر مەن زاماناۋي يننوۆاتسيانى ۇشتاستىرا وتىرىپ, بىلىكتى پەداگوگتەر دايارلاپ كەلەدى. وسى جىلى ۋنيۆەرسيتەتتى ءبىتىرۋشى 400-گە جۋىق بولاشاق پەداگوگ ۇلتتىق بىلىكتىلىك تەستتى ويداعىداي تاپسىردى.
ادامزاتقا العاش رەت بەتپە-بەت كەلىپ وتىرعان پاندەميا الەمدىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسى ءۇشىن اۋىر سىناققا اينالدى. مەكتەپ وقۋشىلارى مەن جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتتەرى ءداستۇرلى فورماتتا ءبىلىم الۋى مۇمكىن بولماي قالدى. يۋنەسكو-نىڭ مالىمەتى بويىنشا 200-گە جۋىق مەملەكەتتىڭ ءبىلىم وشاقتارى جابىلدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پاندەميا ۋاقىتىنداعى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە بايلانىستى ء«بىلىم بەرۋدى نەعۇرلىم يكەمدى ەتۋ كەرەك, بالالار مەن ستۋدەنتتەردى قاشىقتىق رەجىمىندە وقىتۋدىڭ حاتتامالارى مەن ادىستەمەلەرىن ازىرلەۋ, ەلىمىزدەگى وقۋ ورىندارىن ءىس جۇزىندە تسيفرلاندىرۋدى اياقتاۋ ماڭىزدى. قازىرگى زامانعى قاشىقتان وقىتۋ تەحنولوگيالارىن جەدەلدەتىپ ەنگىزۋ قاجەت. الدىمىزدا ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنىڭ مازمۇنىن قايتا قاراۋ, ولاردى قولجەتىمدى جانە ينتەراكتيۆتى ەتۋ مىندەتى تۇر», دەگەن تاپسىرماسىن جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا مينيسترلىك زاڭناماعا «قاشىقتان وقىتۋ» ۇعىمىن ەنگىزدى. قاشىقتان وقىتۋ جاعدايىندا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن مۇعالىمدەرىمىزدىڭ قۇزىرەتتىلىگىن ارتتىردى. بولاشاق مۇعالىمدەردى دايارلاۋعا ارنالعان ۋنيۆەرسيتەتتىك باعدارلامالاردان باستاپ, ۇزدىكسىز ءبىلىم بەرۋ كۋرستارىنا دەيىنگى بارلىق ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىندا قاشىقتان وقىتۋدى ۇيىمداستىرۋعا ارنالعان جۇمىس ىستەۋ ءادىسناماسى, پەداگوگيكالىق تەحنولوگيالارعا, سونىمەن قاتار IT-قۇزىرەتتىلىكتەر بويىنشا دا ارنايى مودۋلدەر ەنگىزىلدى. از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە جاسالعان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندەگى وسىنداي رەفورمالار ءبىلىم ساپاسىن تومەندەتپەۋگە ىقپال ەتەدى.
پاندەميا جاعدايىندا قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلارى بىرقاتار جاڭارتىلعان ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسىنا سايكەس MOOCs, Coursera ونلاين كۋرستاردان ءوتىپ, بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىردى. Platonus اقپاراتتىق جۇيەسىندە «تاپسىرمالار» جانە «ونلاين پروكتورينگ جۇيەسى» ليتسەنزيالىق مودۋلدەرى ساتىپ الىندى. 3 مىڭنان استام بەينەدارىستەر دايىندالىپ, ۋنيۆەرسيتەت سەرۆەرىنە ورنالاستىرىلدى. قازىرگى كەزدە «ميسيس» ۇلتتىق زەرتتەۋ تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى (ۇزتۋ) Edcrunch University ورتالىعىمەن بىرلەسىپ, جاپپاي ءبىلىم بەرۋ ونلاين كۋرستارىنا (مووك) دايىندالۋدا.
ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆتىڭ باستاماسىمەن قابىلدانعان 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋدىڭ مەملەكەتتىك باعدارلاماسىنا سايكەس, عىلىمدى قارجىلاندىرۋدى 2025 جىلعا قاراي ءىجو-ءنىڭ 1%-نا دەيىن ۇلعايتۋ جوسپارلانعان.
عىلىمدى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ سوڭعى ەكى جىلدا ەكى ەسەگە ءوسىپ, 2020 جىلى 50,1 ملرد تەڭگەنى قۇراسا, 2021 جىلعى كورسەتكىش 71,6 ملرد تەڭگەگە دەيىن ءوستى. ەگەر بۇرىن گرانتتىق قارجىلاندىرۋ كونكۋرسى 3 جىلدا 1 رەت وتكىزىلسە, 2020 جىلى 5 كونكۋرس وتكىزىلدى.
بۇل ءوز كەزەگىندە ۋنيۆەرسيتەتتەگى عىلىمي جوبالاردى قارجىلاندىرۋ دەڭگەيىنىڭ ەلەۋلى وسۋىنە اكەلدى. مىسالى, قر بعم عك گرانتتىق قارجىلاندىرۋى نەگىزىندە 2020 جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنان بۇگىنگى كۇنگە دەيىن, ياعني 9 ايدىڭ ىشىندە 11 جوبا ۇتىپ الىندى. بۇل بىلتىرعىمەن سالىستىرعاندا 20%-عا ارتىق. جالپى, گرانتتىق قارجىلاندىرۋ سوماسى 250 ملن تەڭگەنى قۇرايدى. ودان بولەك, وبلىستىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن قاراجات نەگىزىندە (28,1 ملن تەڭگە) 3 جوبا بويىنشا ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى جۇرگىزىلدى.
مەملەكەت باسشىسى وتكەن جىلعى حالىققا ارناعان جولداۋىندا ەل عىلىمىن دامىتۋعا ەرەكشە نازار اۋدارعانى بەلگىلى. ۇكىمەتكە جىل سايىن الەمنىڭ جەتەكشى عىلىمي ورتالىقتارىندا 500 عالىمنىڭ تاعىلىمدامادان ءوتۋىن قامتاماسىز ەتۋ جانە «جاس عالىم» جوباسى اياسىندا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسۋ ءۇشىن 1000 گرانت ءبولۋ جونىندەگى تاپسىرماسى قازىرگى كەزدە ورىندالۋ ۇستىندە. بۇل – وتاندىق عالىمدارعا دەگەن ۇلكەن قامقورلىق. ولاردىڭ عىلىمي-شىعارماشىلىق جۇمىسپەن اينالىسۋىنا جاسالعان مۇمكىندىك.
اكادەميالىق دەربەستىك ۋنيۆەرسيتەتكە ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارى مازمۇنىنىڭ 80%-ىن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ تالاپتارى مەن ءبىلىم الۋشىلاردىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, كاسىپتىك ستاندارتتار نەگىزىندە قالىپتاستىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
باسقارۋ جۇيەسىندەگى وزگەرىستەر جۇمىسقا قابىلداۋ, ماماندىقتار مەن دايارلاۋ باعىتتارى بويىنشا ستۋدەنتتەر كونتينگەنتىن قالىپتاستىرۋ, جوو-لاردىڭ اكادەميالىق قۇرىلىمىن انىقتاۋ ماسەلەلەرىن ءوز بەتىنشە شەشۋ مۇمكىندىگىنە باعىتتالعان.
جوعارى وقۋ ورىندارىنا پراكتيك قىزمەتكەرلەردى كوبىرەك تارتۋ قاجەتتىلىگىنە, سونىمەن قاتار ءبىلىم بەرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا جانە ونى پراكتيكاعا باعدارلاۋعا بايلانىستى ۋنيۆەرسيتەت وندىرىستەن پراكتيك مامانداردى تارتۋدى باستى نازارعا الىپ وتىر. بۇگىنگى كۇنى وندىرىستەن 35 باسشى مەن قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى, بىرنەشە ءبىلىم بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا پراكتيك ماماندار ءدارىس وقۋعا شاقىرىلعان. قر بعم 2021-2024 جىلدارعا جاريالاعان وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتتەردە «اكادەميالىق ۇستەمدىك ورتالىعىن قۇرۋ» كونكۋرسىنا «حيميا, جاسىل تەحنولوگيالار, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرى, پەداگوگيكالىق جانە ساباقتاس عىلىمداردىڭ عىلىمي-يننوۆاتسيالىق ورتالىعى» جوباسىن ۇسىندىق. وسى جوبا اياسىندا ءىرى 8 وقۋ-عىلىمي زەرتحانا اشۋ جوسپارلانىپ وتىر.
مەملەكەتىمىزدىڭ باستى كاپيتالى – ەل بولاشاعى بولاتىن جاستار. تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا «ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ سانامىز ىسىمىزدەن وزىپ جۇرۋگە, ياعني ودان بۇرىن جاڭعىرىپ وتىرۋعا ءتيىس. بۇل ساياسي جانە ەكونوميكالىق جاڭعىرۋلاردى تولىقتىرىپ قانا قويماي, ولاردىڭ وزەگىنە اينالادى», دەگەن بولاتىن. قازىرگى ءبىلىم جانە عىلىمي مينيسترلىگى تاراپىنان جاسالىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ ماقساتى – كەمەل كەلەشەگىمىزدى, جارقىن بولاشاعىمىزدى جاسايتىن رۋحاني جاڭعىرعان, سانالى ۇرپاق تاربيەلەۋ ەكەنى ءسوزسىز.
بەيبىتكۇل كارىموۆا,
قورقىت اتا اتىنداعى
قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ
باسقارما توراعاسى – رەكتور
