جەكسەنباي مەن راقىم ءبىرىنشى كلاستان ونىنشى كلاسقا دەيىن بىرگە وقىدى. ەكەۋىنىڭ ءۇيى بولەك دەمەسەڭىز, ءالى كۇنگە ىرگەسى اجىراعان ەمەس. اۋىل ازاماتتارىنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن قۇرمەتى, اسىرەسە, توي-قۇدالىقتاردا بىلىنەدى. جەكسەنباي قىزىن ۇزاتقاندا قۇدالىققا راقىم دوسىن ەرتىپ باردى.
جەكسەنباي مەن راقىم ءبىرىنشى كلاستان ونىنشى كلاسقا دەيىن بىرگە وقىدى. ەكەۋىنىڭ ءۇيى بولەك دەمەسەڭىز, ءالى كۇنگە ىرگەسى اجىراعان ەمەس. اۋىل ازاماتتارىنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن قۇرمەتى, اسىرەسە, توي-قۇدالىقتاردا بىلىنەدى. جەكسەنباي قىزىن ۇزاتقاندا قۇدالىققا راقىم دوسىن ەرتىپ باردى. جەكسەنبايدىڭ بۇل قۇرمەتىن راقىم قوس كەلىندى قاتار تۇسىرگەندە قايتاردى. راقىمنىڭ قۇداسىنىڭ ءۇيىنىڭ قاق تورىندە جەكسەنباي وتىردى.
ەندى ەشكىمنەن جاسىرماي-اق قويالىق, جەكسەنبايدىڭ تاعدىرى ادەپكىدە تەگىس جولدىڭ بويىمەن دوڭگەلەپ كەتە قويعان جوق. ءومىردىڭ بۇرالاڭ جولىن دا كوردى, سوقتىقپالى, سوقپاقسىز جەرمەن دە ءجۇردى. بارىنە كىنالى – اراق. ءوزىنىڭ زامانىندا توڭىرەگىنە عۇلاما مولدا اتانعان شالدىڭ نەمەرەسى ىشىمدىك دەگەن دەرتتى بويىنا اسكەردەن جۇقتىرىپ كەلگەن ەدى.
جەكسەنباي وسىناۋ تەرىس ادەتىن ۇيلەنگەن سوڭ دا تاستاپ كەتە المادى. ۇيدەن بەرەكە قاشتى. كەلىنشەگى بەتى-كوزى كوگەرىپ, توركىنىنە ءجيى كەتەتىن بولدى. مۇنىڭ تۋىستارى قۇداعيعا جالىنىپ-جالپايىپ, كەلىندەرىن قايتا اكەلەدى. الايدا, جەكسەن اراعا اي سالماي كەلىنشەگىن تاعى تومپەشتىڭ استىنا الادى.
اقىرى سارىاعاشتاعى قۇداعي شارت كەتتى. «ىشىمە سىيعان قىز سىرتىما دا سيادى. القاشتىڭ تەپكىسىنە بەرەتىن قىز جوق! اۋلاق, تۇگە!» دەدى.
ارادا التى اي وتكەندە جەكسەنباي ءبارىبىر شىداي المادى. ەڭ الدىمەن, ءبىرى تورتكە تولعان, ەكىنشىسى ەكىگە كەلگەن ەكى قىزىن ساعىندى. كوپ سۇلۋدىڭ ىشىنەن تاڭداپ العان التىنشاشىن دا جاماندىققا قيعان جوق. وسىلاي ءبىر قىزىپ وتىرعان كۇنى سارىاعاشقا, قايىن جۇرتقا تارتىپ كەتتى.
ءادىلىن ايتۋ كەرەك, مۇنى ەنەسى دە تىم جەك كورمەيتىن. تەك مىنەزىنىڭ جەڭىلتەكتىگىنە, ەركەلىگىنە رەنجيتىن. ايتپەسە, ادال ەكەندىگىن بىلەدى.
بۇل قىمسىنا باسىپ كىرىپ كەلگەندە ەكى قىزى ءبىرىن-ءبىرى قاعا-سوعا: «كوكە!» دەپ تۇرا ۇمتىلدى. كەمپىردىڭ كەڭسىرىگىنە اششى جاس كەپتەلىپ قالدى. الايدا, بويىن تەز جينادى. «ايەل ۇرعاندى كورسەتەيىن ساعان! كۇيەۋسىماق...», دەپ وقتاۋدى الا ۇمتىلدى. جەكسەنباي «جازدىم, جاڭىلدىم» دەپ جاتىر.
كەمپىردىڭ شارتى قىسقا بولدى. «وتان بولامىن دەسەڭ كەمى ءۇش جىل وسى شاڭىراقتا تۇراسىڭ. ەكەۋىڭ دە كوز الدىمدا جۇرەسىڭدەر. ءارى قاراي كورەمىز...».
وسىلايشا, جەكسەنباي سارىاعاشتان, قايىن جۇرتتان ءبىر-اق شىقتى. سوندا نىسانباي اتتى ۇلكەن ۇستا بار ەكەن, سوعان ۇيرەنۋشى بولدى. اراعىن ادا-كۇدە قويىپ كەتپەگەنمەن, ايەل ۇرمايتىن بولدى.
ەنەسى اقىلدى كەمپىر ەدى, ءۇش جىلدان سوڭ قىزى مەن كۇيەۋ بالاسىن ءاپ-ادەمى قىلىپ, ەلىنە اكەلىپ سالدى. ءۇش-ءتورت كۇن قوناق بولىپ قايتارىندا قۇداعيى ۇلدىقىزعا: «جەكسەنبايجاندى جۇمىسپەن تۇساپ ۇستا. جۇمىستىڭ سوڭىنا تۇسسە, اراعىن دا بىرتە-بىرتە قويىپ كەتەر», دەپ قاتاڭىراق تاپسىردى.
اۋىلعا كەلگەن سوڭ كەڭشاردىڭ قۇرىلىس تسەحىنا جۇمىسقا ورنالاستى. مۇنىڭ قولىنان كەلمەيتىنى جوق. جەكسەنبايعا تاپسىرىس بەرۋشىلەر كوپ. وكىنىشكە قاراي, اراق قايتادان جيىلەدى.
جۇمىستىڭ اياعىندا بۇل بار, كلاستاسى راقىم بار, جەتى-سەگىز جىگىت اراق ءىشىپ وتىرعان. ءسوز رەتى كەلگەندە جەكسەنباي اراقتى قويعىسى كەلەتىنىن ايتقان. سول ساتتە راقىمنىڭ: «سەن قويساڭ مۇرنىمدى كەسىپ بەرەيىن!» دەمەسى بار ما؟!
ەرەگەس وسىلاي باستالدى. اقىرىندا ەكەۋى كوپتىڭ كوزىنشە باستەستى. «بۇگىن 1988 جىلدىڭ 14 تامىزى. امان بولساق وسى جىگىتتەر ءبارىمىز 1998 جىلدىڭ 14 تامىزىندا تاپ وسى جەردە جولىعامىز. سول ۋاقىتقا دەيىن سەنىڭ ءبىر گرامم اراق ىشكەنىڭدى ەستىمەسەم, استىڭا سول ءسات جاپ-جاڭا «ۋرال» موتوتسيكلىن مىنگىزەمىن. كەرىسىنشە بولسا, «ۋرال» موتوتسيكلىن سەن ماعان مىنگىزەسىڭ», دەدى راقىم.
بۇل كوپتىڭ كوزىنشە قول بەردى.
وبالى نە كەرەك, جەكسەنباي سول ون جىلدا ءبىر تاتىپ العان جوق. توقسانىنشى جىلدارى قۇرىلىس كووپەراتيۆىن قۇرىپ, جۇمىس ىستەۋگە سوناۋ الماتىعا دەيىن شىعانداپ كەتتى. بىلەتىندەر: «جەكسەنباي ءپاتەرلەرگە ەۋرورەمونت جۇرگىزگەندە وزگە ۇستالار تامسانىپ قاراپ تۇرادى», دەيدى.
اراقتى ءۇزىلدى-كەسىلدى قويعان سوڭ, جۇمىسى دا ءجۇرىپ كەتتى. وزىنە ءبىر ەمەس, ەكى ءۇي تۇرعىزىپ الدى. «قاراشاڭىراقتا وتىرسىڭ عوي», دەپ ىنىسىنە داعاراداي ءۇي سالىپ بەردى. الدىنا مال ءبىتتى.
سونىمەن, 1998 جىلدىڭ 14 تامىزىندا باياعى سەگىز جىگىت قۇرىلىس تسەحىنىڭ الدىنا جينالدى. ارالارىندا قۇرمانبەك قانا جوق. مارقۇم 1991 جىلى جول اپاتىنان قايتىس بولىپ ەدى.
بۇل كەلە راقىمعا: «ۋرالدىڭ» كىلتىن اكەل», دەدى. دەيتىنىندەي بار. سوزىندە تۇرىپ, جارتى جۇتىم دا ىشپەگەن. ونى مىنا كۋالار دا راستاپ تۇر.
– «ۋرالدى» سەن ماعان مىنگىزەسىڭ! – دەدى راقىم.
– قالايشا؟
– سولايشا! مەنىمەن باستەسكەننەن كەيىن ماعان ەرەگەسىپ اراقتى قويدىڭ با, قويدىڭ. سول ون جىلدا ءبىر ەمەس, بىرنەشە ءۇي سالدىڭ با, سالدىڭ. قوراڭ مالعا تولدى ما, تولدى. بۇرىنعى ەستىگەن ەڭ جىلى ءسوزىڭ «ءاي, القاش» بولۋشى ەدى, بۇگىندە جاقا بولدىڭ. قانە, جامان بولعان جەرىڭ؟! وسىنىڭ ءبارى مەنىڭ ارقام ەمەس پە؟! «ۋرالدى» قايتا سەن ماعان مىنگىز!
جەكسەنباي تۇتىگىپ كەتتى. بىراق, راقىمنىڭ ۋاجىنە ءۋاج قايتارا المادى. ۇيىنە باردى دا تەرىس قاراپ جاتىپ الدى. دەگەنمەن, ويلانىپ قاراسا, سودان بەرى مۇنىڭ شاڭىراعىنا راسىندا دا ءبىر «ۋرال» ەمەس, مىڭ «ۋرال» بولاتىن بەرەكە كىرىپتى. ءبىر ۋاقىتتا: «التىنشاش-ءاي, انا قيسىقتىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار, ءاي!», دەپ ورنىنان اتىپ تۇردى.
وسى وقيعانى ەستىگەن اۋىلدىڭ ادامدارى كوپكە دەيىن راقىمدى كىنالاپ ءجۇردى. الايدا, جەكسەنباي كلاستاسىنا تۇك تە رەنجىگەن جوق.
قازىر راقىم جەكسەنبايدىڭ فيرماسىندا جۇمىس ىستەپ ءجۇر.
اباي بالاجان,
«SKIFNEWS.KZ» ونلاين-گازەتىنىڭ باس رەداكتورى.
