وسى ۋاقىتتا ۇلتتىق سىرتقى ساياساتتىڭ ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – قازاق حالقىمەن تاريحي, مادەني, رۋحاني ساباقتاستىعى بار بولعان اراب الەمى دە نازاردان تىس قالمادى.
1993 جىلى قازاقستان اراب ەلدەرىنىڭ كوشباستاۋشى مەملەكەتى ەگيپەتتىڭ استاناسى كايردە تۇڭعىش ەلشىلىگىن اشتى. ودان ءارى كوپ ۇزاماي ساۋد ارابياسى كورولدىگىندە, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە, قاتاردا, يوردانيا كورولدىگىندە, كۋۆەيت مەملەكەتى جانە ومان سۇلتاندىعىندا ەلشىلىكتەرىمىز بوي كوتەردى. بيىل ماروككودا ەلشىلىگىمىزدى اشتىق.
ەندىگى ءسوز ارقايسىسىمەن ديپلوماتيالىق قىزمەتتە بىرگە جۇمىس ىستەۋدىڭ ءساتى تۇسكەن اراب ەلدەرىندەگى ەلشىلىكتەردى باسقارعان, قازىرگى كەزدە باسقارىپ كەلە جاتقان ەلشىلەرىمىز تۋرالى بولماق.
وسى ورايدا ءبىرىنشى كەزەكتە بولاتحان تايجان مەن اسقار مۋسينوۆ تۋرالى ايتقان ءجون. سوناۋ كەڭەس وداعىنىڭ ديپلوماتيالىق مەكتەبىنەن وتكەن, وسى سالانىڭ قىر-سىرىن بىلەتىن, اراب الەمىن تەرەڭىنەن تانىعان ماماندار بولعاندىقتان, وسى ەلشىلەردىڭ كاسىبي ومىرلىك تاجىريبەسى مەن سياقتى جاس ديپلوماتتارعا تاپتىرماس قازىنا ەدى.
ومىردەن وتسە دە بولاتحان اعامىزدىڭ اقىل-كەڭەستەرى, ۇستازدىق وسيەتتەرى, وتانعا دەگەن ونىڭ سۇيىسپەنشىلىگى ءاردايىم جادىمىزدا. قازاق ءتىلىنىڭ جاناشىرى بولا وتىرىپ, ديپلوماتيالىق قۇجاتتاردى مەملەكەتتىك تىلگە كوشىرۋدەگى ەڭبەگى شەكسىز. كەلىسسوزدەردى قازاق تىلىندە وتكىزىپ, قازاق ءتىلىنىڭ ءۇنىن شەتەلدىك ارىپتەستەرىنە ەستىرتكەن.
ءبىرىنشى شەتەلدىك ىسساپارعا شىعار كەزىمدە بولاتحان اعامىز مەنى شاقىرىپ الىپ, اراب ءتىلىن قانشالىقتى مەڭگەرگەنىمدى ارابشا گازەت بەرىپ تەكسەرگەن. ەندى عانا شىعىستانۋ فاكۋلتەتىنىڭ اراب ءبولىمىن بىتىرگەن مەن ونىڭ ەمتيحانىنان «ۇشكە» ءوتتىم دەپ تە ايتا المايمىن. ء«يا, بابىر, اراب ءتىلىن جامان ەمەس, بىراق ءالى دە بولسا ماشىقتانۋ قاجەت. جالپى, ويلايتىن ادامعا ۇقسايسىڭ, وقاسى جوق, كەمشىلىك بارىمىزدە بار. ۇيرەنۋگە يكەمىڭ بار ەكەن ۇيرەتەم», دەپ اڭگىمەسىن تامامداعان. ەكى ايدان كەيىن قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەگيپەتتەگى ەلشىلىگىنىڭ اتتاشەسىنە اينالدىم. ديپلوماتيالىق جولىم وسىلايشا باستالدى.
ساۋد ارابياسىندا سول كەزدەگى ەلشى اسقار مۋسينوۆ اعامىزدىڭ قول استىندا ىستەپ, مول كونسۋلدىق جانە پروتوكولدىق تاجىريبە جيناقتادىم. بۇل كىسىنىڭ ديپلوماتيالىق مەكتەبىنەن ءوتۋ تياناقتىلىق پەن شىدامدىلىققا, بەرىلگەن تاپسىرمالاردى ەگجەي-تەگجەيلى ورىنداۋعا, ءار زاتتىڭ تۇپنۇسقاسىنا ۇڭىلۋگە ۇيرەتتى. ليۆيادا اسكەري اۋدارماشىدان باستاعان, كوپتەگەن ۇلكەن مەملەكەتتىك, ديپلوماتيالىق لاۋازىمداردا بولعان اسقار اعامىز قازىرگى تاڭدا يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتىندە جەمىستى قىزمەت اتقارۋدا.
ساۋد ارابياسىنداعى ءنازىر تورەقۇلوۆتان كەيىنگى العاشقى قازاق ەلشىسى باعدات امىرەەۆتىڭ ديپلوماتيالىق جەتىستىكتەرىنىڭ ىشىندە قازاقستانعا تارتقان اراب ينۆەستيتسيالارى مەن استانانىڭ كوركەيۋىنە قوسقان ۇلەسىن ەرەكشە اتاپ وتكەن ءجون. مىقتى ارابتانۋشى, اراب الەمىن جاقسى بىلەتىن شەبەر ديپلومات رەتىندە اراب قارجىسىنىڭ قازاقستانعا قۇيىلۋىنا تىكەلەي قاتىسقان. سونىمەن بىرگە, باعدات اعامىزدىڭ ساراپتامالىق قۇجاتتاردى شەبەرلىكپەن دايىنداۋ ەرەكشەلىگى ۇمىتىلمايدى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە قازاق-اراب قاتىناستارىنا جالپى ساياسي-ەكونوميكالىق, الەۋمەتتىك تاقىرىپتاعى ءتۇرلى ماسەلەلەرگە بايلانىستى كۇردەلى قۇجاتتاردى جەكە ءوزى جازاتىن. اراب ەلدەرىنەن باسقا مەملەكەتتەردە دە ەلشى قىزمەتىن اتقارعان ب.امىرەەۆ قازىر تۇركى كەڭەسىنىڭ باس حاتشىسى رەتىندە تۇركى الەمىمەن بايلانىستاردى ىلگەرىلەتۋدە قاجىرلىلىقپەن ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.
2012 جىلى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندە يوردانيا كورولدىگىندەگى العاشقى ەلشى بولات سارسەنباەۆپەن تانىستىم. ول كىسى ماعان سيرياعا كونسۋل بولۋعا ۇسىنىس جاسادى. سيريادا ىشكى ساياسي جاعداي ءورشىپ بارا جاتقاندىعىنا قاراماستان, كەلىسىمىمدى بەردىم. قاۋىپسىزدىك شارالارىن ەسكەرە وتىرىپ, داماسكىدەگى قازاق كونسۋلدىعى ۋاقىتشا يوردانيا استاناسى امماندا ورنالاستى. قىزمەتتىك ماقساتتاردا داماسكىگە ىسساپارعا شىعىپ تۇراتىنبىز. ءبىر ەرەكشەلىگى, بولات اعامىز سيرياعا ساپار جاساعان كەزدە ەلشى دارەجەسىندە بولعاندىقتان, سيريا جاعى وعان قارۋلى كۇزەت بەرەتىن. مەنىڭ قاۋىپسىزدىگىمدى ويلاي وتىرىپ, ءاردايىم سيرياعا مەنىمەن بىرگە جول جۇرەتىن. يزرايلدە كەڭەسشى بولعان ول تاياۋ شىعىستاعى, اسىرەسە, پالەستينا-يزرايل شيەلەنىسى پروبلەماسىن جەتىك بىلەتىن.
بولات اعامىز پالەستينا مەن سيريادا جاعداي ۋشىققان كەزدەرى قازاقستاندىق ازاماتتاردىڭ ەلگە قايتارىلۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسقان. داماسكىدەگى ءال-فارابي اتىنداعى مادەني ورتالىقتىڭ سالىنۋىنا جانە ساقتالۋىنا كومەگى ءتيدى.
ادامي تۇرعىدان العاندا دا ب.سارسەنباەۆتى ەلشىلىكتەگى ديپلوماتتار ەرەكشە قۇرمەت تۇتاتىن. ءتىپتى قازىردىڭ وزىندە تالاي جىلدار وتسە-داعى بۇرىنعى ۇجىم ەلشىسىمەن بايلانىسىن ۇزبەي كەلەدى. زەينەت جاسىنا كەلگەنىمەن, مول ديپلوماتيالىق تاجىريبەسىن ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىن كونفەسسياارالىق جانە وركەنيەتارالىق ديالوگتى دامىتۋ جونىندەگى ن.نازارباەۆ اتىنداعى كەاق باسقارماسى توراعالىعىندا قولدانۋ ۇستىندە.
اراب الەمىنىڭ ەسىگىن اشقان ءبىزدىڭ ەلدىڭ ەلشىلەرىنىڭ جۇگى اۋىر بولدى. جاڭادان ەلشىلىك اشۋ ول كەزدە وڭاي شارۋا بولمادى. ەكونوميكالىق قيىندىقتاردى باستان كەشىرىپ جاتقان قازاقستاندا جاعداي ءماز ەمەس ەدى. بۇل ەلشىلىكتەرگە دە اسەرىن تيگىزدى. جارتى جىلداپ ديپلوماتتار ايلىق الماعان كەز بولدى. ديپلوماتيالىق ارنايى وقۋ ورىندارىن بىتىرمەگەن مەن سياقتى جاس ديپلوماتتار ءبارىن ءىس جۇزىندە تانىپ بىلدىك, ۇيرەندىك. بىراق بەلگىلى شىعىستانۋشىلار, ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ شىعىستانۋ فاكۋلتەتىنىڭ تۇلەكتەرى – اراب ءتىلىنىڭ مايتالماندارى, سونداي-اق كەڭەس وداعى كەزىندە يراكتا, سيريادا, ليۆيادا اسكەري اۋدارماشى مەكتەبىنەن وتكەن اعالارىمىز ديپلوماتيانىڭ قىر-سىرىن تەز مەڭگەردى. وسى ورايدا ولاردىڭ اتتارىن اتاپ وتپەسكە بولماس. بۇل قاتاردا شىعىستانۋ فاكۋلتەتىنىڭ نەگىزىن قالاعان عالىم, ديپلومات ءابدىساتتار دەربىسالى اعامىزدىڭ ورنى بولەك. سونداي-اق ەرجان قالەكەنوۆ – ليۆاندا, باقىت ارىستانوۆ – سيريادا, تالعات شالدانباي – دجيددادا كونسۋل بولىپ, ناتيجەلى قىزمەت اتقارىپ ءجۇر. قايرات ساقي ديپلوماتيالىق جۇمىسىن زەينەتكە شىعۋىنا بايلانىستى اياقتاپ, شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋدا. ايتا كەتەرلىك جايت, بۇل كىسىنىڭ قالامىنان ماملۇكتەر تاقىرىبىندا بىرقاتار تۋىندى شىققان. قاي اراب ەلىندە بولسىن قايرات اعامىز كىتاپ دۇكەندەرىنەن, بۋكينيستەردەن, جەرگىلىكتى ارحيۆتەردەن ماملۇكتەرگە قاتىستى تاريحي دەرەكتەردى جيناۋدى ادەتكە اينالدىرعان.
ارابتانۋشى ديپلوماتتار اراسىندا ۇلت جاناشىرى, ناعىز پاتريوت, جازۋشى, عالىم سايلاۋ باتىرشا ۇلىنىڭ شوقتىعى بيىك. كەڭەس وداعى زامانىندا اراب مەملەكەتتەرىندە ەلشىلىكتە ىستەپ, كەيىن قازاقستاننىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى مەن ديپلوماتيالىق وكىلدىكتەرىندە ءبىراز ىستەگەن. مەنى ماقالا جازۋعا داعدىلاندىرعان, العاش شىققان ماقالالارىما قولداۋ ءبىلدىرىپ, جول سىلتەگەن اعالارىمىزدىڭ ءبىرى.
وسى كۇندەرى ساۋد ارابياسى كورولدىگىندەگى ەلشىمىز, ودان بۇرىن ەگيپەتتەگى قازاقستاننىڭ ەلشىسى بولعان بەرىك ارىنمەن 1995 جىلى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ تاياۋ شىعىس باسقارماسىندا تانىسقان ەدىك. اتتاشەدەن ەلشى دارەجەسىنە دەيىن كوتەرىلگەن, اراب ەلدەرىندە كوپتەگەن جىلدار بويى قىزمەت ىستەگەن, كاسىپقوي ديپلوماتتاردىڭ ءبىرى. وسى ورايدا بەلسەندىلىگىمەن تانىمال ەلشى ب.ارىننىڭ جۇزەگە اسىرعان كەيبىر باستامالارىنا توقتالا كەتەيىن.
اتاپ ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇلى ويشىل ءال-ءفارابيدىڭ 1150 جىلدىعىن حالىقارالىق دەڭگەيدە اتاپ ءوتۋ تۋرالى قاۋلىسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا, رياد قالاسىندا قازاقستاننىڭ ساۋد ارابياسىنداعى ەلشىلىگى كورول فەيسال اتىنداعى يسلام زەرتتەۋ ورتالىعىمەن بىرلەسىپ, ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قولداۋىمەن وتكىزگەن ء«ابۋ ناسىر ءال-ءفارابيدىڭ ادامزات وركەنيەتىنىڭ دامۋىنا قوسقان ۇلەسى» تاقىرىبىندا حالىقارالىق كونفەرەنتسيانى اتاپ ايتۋعا بولادى.
ۇلى اقىن, قازاق جازبا ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ شىعارمالارىن ساۋد ارابياسىندا كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ اياسىندا قازاقستان ەلشىلىگى مەن ساۋدتىق زەرتتەۋ جانە مادەنيەتارالىق ءبىلىم ورتالىعى بىرلەسە وتىرىپ, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قولداۋىمەن سيمپوزيۋم وتكىزدى.
ەگيپەتتە ىستەگەن كەزىندە ب.ارىن كاير قالاسىندا قازاق حاندىعىنىڭ 550-جىلدىعىنا ارنالعان عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا, سونداي-اق «كوشپەندىلەر» كىتابىنىڭ اراب تىلىندەگى اۋدارماسىنىڭ تۇساۋكەسەرىن وتكىزدى. اراب ەلدەرى باسشىلارى ىشىنەن ءبىرىنشى رەت ەگيپەت پرەزيدەنتى ءابدىل فاتتاح اس-ءسيسيدىڭ قازاقستانعا ساپارىن ۇيىمداستىردى.
ەلشى ماديار مەڭىلبەكتى بىرنەشە مارتە تەلەديداردان پرەزيدەنتكە اراب دەلەگاتسيالارىمەن كەزدەسۋلەردە اۋدارما جاساپ جۇرگەنىندە كوردىم. كەيىن مينيسترلىك قابىرعالارىندا تانىسىپ, جاقسى جولداسقا اينالدىق. ول دا مەن سياقتى, الماتىداعى ەكىنشى مەكتەپ-ينتەرناتتى بىتىرگەن بولىپ شىقتى. اراب ءتىلىن, ادەبيەتىن, كوپ ارابتانۋشىلار تەرەڭىنەن بىلمەيتىن ءدىني اسپەكتىلەردى اراب سۇحباتتاستارىمەن سولاردىڭ تىلىندە تالقىعا سالا الاتىن كاسىبي مامان ديپلومات. قازاقستان مەن امىرلىكتەر اراسىنداعى ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستاردى جوعارى دەڭگەيگە كوتەرىپ كەلە جاتقان ازامات. جۋىردا قازاقستاندا جالپى سوماسى $2,2 ملردقا جۋىق ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى ىسكە اسىرۋ تۋرالى بىرقاتار ۋاعدالاستىقتار مەن كەلىسىمدەرگە قول جەتكىزدى. ولار اۋىل شارۋاشىلىعى, ونەركاسىپ, تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كەشەنى, تۋريزم, قارجى جانە ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدى كوزدەيدى. پاندەميا كەزىندە بىرىككەن امىرلىكتەردەن قوماقتى مەديتسينالىق گۋمانيتارلىق كومەك تە تارتىلدى.
بايقاپ قاراساق, ەگەمەندىك العاننان بەرى اراب ەلدەرى باعىتىنداعى ديپلوماتيا سالاسىنداعى ماماندار ءبىرشاما ءوسىپ, ساپا جاعىنان دا جوعارى دارەجەگە يە بولدى. بۇرىندارى تاياۋ شىعىستاعى ساياسي احۋالعا, نەگىزىنەن, رەسەي ديپلوماتياسىنىڭ تۇرعىسىنان قاراعان بولساق, ەندى وتاندىق شىعىستانۋشى ديپلوماتتاردىڭ ارقاسىندا دەربەس سىرتقى ساياسي كوزقاراس قالىپتاستى.
قازاق ديپلوماتياسى سالاسىنىڭ اراب باعىتىندا قىزمەت اتقارىپ كەلە جاتقان, ءتۇرلى ومىرلىك سەبەپتەرمەن باسقا باعىتتاردا قىزمەت ىستەپ جۇرگەن كەيبىر ازاماتتاردىڭ ەسىمدەرى كاسىبي مەيرام كۇنى اتاپ وتۋگە لايىقتى.
كۋۆەيتتەگى ەلشى ازامات بەردىباي, ەگيپەتتەگى ەلشى قايرات لاما شاريف, قاتارداعى ەلشى ارمان يساعاليەۆ, ساۋد ارابياسىنداعى بۇرىنعى ەلشى – يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنداعى قازاقستاننىڭ وكىلى باقىت باتىرشاەۆ, قاتارداعى بۇرىنعى ەلشى اسقار شوقىباەۆ, دۋبايداعى باس كونسۋل راۋان جۋمابەك, سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندەگى ەرەكشە تاپسىرمالار جونىندەگى ەلشى, ومانداعى بۇرىنعى ەلشى ەرجان مۇقاش, ومانداعى قازىرگى ەلشى نادجمەددين مۋحاممەدالى, بەلگىلى ساياساتتانۋشى راسۋل جۇمالى. اراب-يسلام الەمىندەگى العاشقى ايەل ەلشى – ماروككوداعى ەلشى ساۋلەگۇل سايلاۋقىزى.
ءومىر زاڭىمەن بىرەۋلەر اتقا ءمىنىپ جاتسا, بىرەۋلەر ءتۇسىپ جاتادى دەمەكشى, دۇنيەدەن وتكەن اعامىز باقتيار تاسىموۆ تۋرالى بىرەر ءسوز ايتقان ءجون. قازاق ارابتانۋىنىڭ كەمەڭگەرى, قازاقستاننىڭ ەگيپەت پەن ساۋد ارابياسىنداعى ەلشىسى. بار ءومىرىن اراب ءتىلىن دارىپتەۋگە, اراب الەمىن تانىتۋعا جۇمساعان. ساراپتامالىق قۇجاتتاردى جازۋ جاعىنان بۇل اعامىزدىڭ تەڭدەسى جوق. ستۋدەنتتىك كەزدە ول كىسىنىڭ لەكتسيالارىن ۇيىپ تىڭداۋشى ەدىك. كوپتەگەن جىلدار اراب ەلدەرىندە اۋدارماشى بولىپ ىستەگەندىكتەن بولۋ كەرەك, وعان قوسا جالپى ءبىلىمىنىڭ تەرەڭدىگىنەن شىعار, اراب ەلدەرى تاريحىنان وقىعان لەكتسيالارىن ەرتەگىدەي تىڭدايتىنبىز.
ەسىمدەرى اتالعان تۇلعالاردىڭ ارقايسىسىن جەكە بىلگەندىكتەن, ولاردىڭ مىقتى ديپلوماتتار ەكەندىگىن ەرەكشە اتاپ وتۋگە بولادى, ءتىپتى ارقايسىسى تۋرالى ءبىر-ءبىر كىتاپ جازۋعا لايىقتى تۇلعالار. قازاقستان وسىنداي ءبىلىمدى دە بىلىكتى كادرلاردىڭ ارقاسىندا اراب الەمىندە ءجۇزىپ كەلە جاتقان كەمەسىنىڭ قانداي دا بولسىن تولقىنداردان قورىقپاۋىنا بولادى.
ارينە, ديپلوماتيا تۋرالى ايتقان كەزدە پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ سىرتقى ساياساتتىڭ, ديپلوماتيالىق كورپۋستىڭ قالىپتاسۋىنا قوسقان ەلەۋلى ەڭبەگىن ايتپاسقا بولمايدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ ساياسي جەتىستىكتەرى تۋرالى قىرۋار ماقالا جازىلعان, ال مەن بولسام, ونىڭ كۇندەلىكتى ومىردە قانداي ەكەندىگىن ءوز باسىمنان وتكەن ءبىر عانا وقيعاعا سۇيەنىپ بايانداپ بەرسەم دەيمىن.
1996 جىلدىڭ كۇزى, الماتى قالاسى, سىرتتا جاڭبىر, شاماسى كەشكى ون بىرلەردەن اسقان ۋاقىت بولاتىن, قاتەلەسپەسەم. قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ كابينەتىنە كىرەبەرىس بولمەدە تىم-تىرىس. تۇنگى كەزەكشىلىكتە بۇگىن مەنىڭ وتىراتىن كەزەگىم. مەن – ول كەزدە ازيا جانە افريكا باسقارماسىنىڭ رەفەرەنتىمىن. مينيسترلىكتە ىستەگەنىمە ءبىر جىلدىڭ كولەمى, مۇنداي كەزەكشىلىكتەرگە ۇيرەنگەنمىن. وسى تۇندە, تاڭعى توعىزعا دەيىن كەزەكشى مينيسترلىكتى سىرتقى الەممەن بايلانىستىراتىن دانەكەرگە اينالادى. شەتەلدەردەن ءتۇسىپ جاتقان شۇعىل حابارلامالاردى تىركەيدى, كەرەك جاعدايدا باسشىلىققا حابارلايدى. ءتيىستى بايلانىستاردى ورناتادى. فاكستار جىبەرىپ, قازاقستاننىڭ شەتەلدەردەگى وكىلدىكتەرىنە باسشىلىقتىڭ تاپسىرمالارىن شۇعىل جەتكىزەدى. توتەنشە جاعدايلاردا باسقا دا مەملەكەتتىك ورگاندارمەن تىعىز بايلانىستا بولىپ, جالپى ۇيلەستىرۋ جۇمىسىنا كومەكتەسەدى.
ەگەمەندىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ نەگىزى قالانىپ جاتقان كەزدە مەندەي جاستارعا, كەشە عانا قازاق ۇلتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شىعىستانۋ فاكۋلتەتىن بىتىرگەن تۇلەك ءۇشىن مۇندا جۇمىس ىستەۋدىڭ ءساتى ءتۇسۋى ەڭ جوعارى باقىتتاي سەزىلەتىن.
سول كەزدەگى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى تۋرالى ەرەكشە سەزىم جادىمدا ساقالعان. كەڭەس وداعى سىرتقى ساياسي ۆەدومستۆوسىندا ىستەگەن اعالارىمىز ءبىز ءۇشىن عۇلاماداي كورىنەتىن. ناعىز ديپلوماتتاردى كورۋ, ولارمەن بىرگە جۇمىس ىستەپ, ارىپتەس سانالۋىمىز ەرەكشە سەزىم تۋدىراتىن. ولار بىزگە باستى ۇستازدارىمىز بولدى دەۋگە بولادى. ويتكەنى ءبىزدىڭ بىلگەنىمىز شامالى ەدى. ديپلوماتيا دەگەن ءبىز ءۇشىن الىس بەلەستەي كورىنەتىن.
قىزمەتكەرلەر مەن مينيستر ءبىر كىرەبەرىستەن كىرىپ, ءاردايىم ونى كورىپ تۇراتىنبىز. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى دا ءوز قىزمەتكەرلەرىن كۇندە كورەتىن. مينيسترلىكتە قازىرگىدەي ارنايى بولەك ەسىك جوقتىڭ قاسى ەدى.
وسى ءبىر ءتۇنى بۋتەربرودپەن شايىمدى دايىنداپ, شاي قايناعانشا الىپ كەلگەن كىتابىمدى الىپ وقىپ وتىرعانمىن. كەنەتتەن باسپالداقپەن ءبىر ادامنىڭ تەز كوتەرىلىپ كەلە جاتقاندىعىن ەستىدىم. «تارس» ەتىپ ەسىك اشىلا قالدى. سول كەزدەگى سىرتقى ىستەر ءمينيسترىمىز قاسىم-جومارت توقاەۆ كىرىپ كەلدى. اتىپ تۇرىپ, «كەزەكشى داۋرەنبەكوۆ» دەپ ءوزىمدى تانىستىردىم. قولىن سوزىپ امانداستى دا, نازارىن وقىپ وتىرعان كىتابىما اۋدارىپ: «كىتاپ وقىپ وتىرسىڭ با؟ بۇنىڭ دۇرىس. نە وقىپ جاتىرسىڭ؟», دەپ مۇقاباسىن اۋدارىپ قارادى. وقىپ جاتقانىم – يدريس شاحاتتىڭ «سۋفيزم» كىتابى ەدى. مينيستر: «قولدايمىن, جارايسىڭ. بىراق مۇنداي كىتاپتاردى اقىلمەن تەرەڭ ويلانىپ وقۋ كەرەك», دەپ كابينەتىنە كىرىپ كەتتى. ءبىر شۇعىل جۇمىس بولىپ قالعان-اۋ. ءبىراز وتىرىپ, شىقتى. كەتەرىندە «كەزەكشىلىگىڭ جاقسى بولسىن» دەپ قوشتاسىپ, قولىمدى الدى. ءبىرىنشى رەت جاقىننان كورگەن كەزىم ەدى. «قاراپايىم ادام ەكەن» دەدىم ىشىمنەن.
وسى وقيعادان كەيىن مينيسترمەن بىرنەشە مارتە عانا كەزدەسۋگە مۇمكىندىك تۋدى. ولاردىڭ ءوزى قىزمەت بابىندا بولعان قىسقا عانا كەزدەسۋلەر. ولار قىسقا بولعانىمەن, ءاردايىم جىلى دا ءماندى بولاتىن.
يوردانياعا جۇمىس ساپارىمەن كەلگەن ۋاقىتتا دا تىعىز جۇمىس كەستەسىنە قاراماستان, حال-جاعدايىمدى, جۇمىس بارىسىن سۇراپ, جەكە شاقىرىپ الىپ, «بەلاسۋ» كىتابىن قولتاڭباسىمەن سىيلاعان. «ديپلومات – شىعىستانۋشى داۋرەنبەك بابىر جاقاۋ ۇلىنا ىزگى نيەتپەن!» دەگەن قولتاڭباسى – مەن ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە. ءالى كۇنگە دەيىن بالالارىما كورسەتىپ وتىرامىن. كۇندەلىكتى ۇستەلىمدە تۇراتىن كىتاپ.
سەناتتا قىزمەت ىستەگەن كەزدە قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ كەزدەسۋلەرىن دايىنداپ, سۇحبات جازبالارىندا وتىرىپ, جاقىنىراق جۇرگەن كەزدە ونىڭ تەك ديپلوماتيادا عانا ەمەس, جالپى اقىل-وي ءورىسىنىڭ كەڭ دە تەرەڭ ەكەندىگىن اڭعاردىم. قاعازسىز سويلەپ, توقەتەرىن ايتىپ, سۇحباتتاسىنىڭ ويىنىڭ الدىندا جۇرەتىندىگى – ەرەكشە ءبىر جايت. ال ەڭ باستىسى – ادامي قاسيەتى. سوناۋ مينيستر بولعان كەزىندە ديپلوماتتاردىڭ قامقورشىسى بولاتىن, كەز كەلگەن ماسەلەگە زەيىن قويىپ بارىپ شەشىم قابىلدايتىن. ءتىپتى تاڭعالارلىق جايت: مينيسترلىكتەگى ديپلوماتتاردىڭ تومەن دارەجەدەگىلەرىنىڭ دە ەسىمدەرىن بىلەتىن. قيىن جاعدايعا تۇسكەن ديپلوماتتارعا قول ۇشىن ايامايتىن.
جىلدار وتكەن سايىن قازاق ديپلوماتياسى كۇشەيە تۇسۋدە, ەسەيە تۇسۋدە. جاڭا, ءبىلىمدى, ارنايى وقۋ ورىندارىن بىتىرگەن, كەيبىرى شەتەلدەردە وقىعان جاس بۋىن اياق باسۋدا. مۇنىڭ بارلىعى – قۋانارلىق جايت. بۇگىنگى مەرەيلى كۇنى بارشا ديپلومات قاۋىمىن كاسىبي مەرەكەمەن قۇتتىقتاپ, جاڭا جەتىستىكتەرگە جەتە بەرۋلەرىنە تىلەك بىلدىرەمىن.
بابىر داۋرەنبەك
