ەگەمەن ەل بولعان 30 جىلداي ۋاقىت ىشىندە تاۋەلسىز ەل رەتىندە دۇنيە جۇزىنە تانىلدىق. ونىڭ ءبىر ايعاعى – 2010 جىلى وركەنيەتى بيىك باتىس ەلدەرىنىڭ باسىن قوسقان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتۋىمىز. ال 2011 جىلى قازاق جەرىندە VII قىسقى ازيا ويىندارىنىڭ تۋى جەلبىرەدى. ءتورت جىلدا ءبىر كەلەتىن ءدۇبىرلى دودانى ابىرويمەن اتقارىپ قانا قويماي, ەلىمىزدىڭ ساڭلاق سپورتشىلارى نامىسقا باسىپ, تاۋەلسىز ەل بولعالى تۇڭعىش رەت جالپى كوماندالىق ەسەپتە ءبىرىنشى ورىن الدى. ال الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر كوشباسشىلارىنىڭ سەزى ءدۇرداراز بولىپ جۇرگەن ءدىنباسىلاردىڭ باستارىن قوسىپ, سىندارلى ديالوگقا جول اشتى.
بۇعان ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ مورالدىق قۇقىعى ءھام ونەگەسى دە بار ەدى. ويتكەنى قازاقستانداعى كونفەسسيالاردىڭ ءوزارا سىيلاستىعى مەن تاتۋ قارىم-قاتىناسى امبەگە ايان. بەيبىتشىلىكتەن ارتىق قۇندىلىق, تىنىشتىقتان ارتىق راحات بولمايتىنىن ءاربىر سانالى ادام باعامداسا كەرەك. سوندىقتان دا, قازاق ەلى الەم حالىقتارىنىڭ دا بەيبىتشىلىك پەن كەلىسىم اياسىندا ءومىر سۇرگەنىن قالايدى.
ەلوردا مەن ەلىمىزدىڭ بارلىق ءوڭىرى كۇش جۇمىلدىرعانىنىڭ ارقاسىندا EXPO-2017 كورمەسى دە ويداعىداي ءوتتى. «بولاشاقتىڭ ەنەرگياسى» اياسىندا وزىق يدەيالار مەن تەحنولوگيالاردىڭ دامۋىنا تۇرتكى بولعان جانە الەمدە عىلىمنىڭ ءوزارا ىقپالداستىعىن نىعايتۋعا سەپتىگىن تيگىزگەن كورمەنىڭ بىرقاتار جاعىمدى تۇسى بار. وسى جەتىستىكتەردىڭ بارلىعى تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سالعان سارا جولى ەكەنىن بارشا جۇرت بىلەدى.
ەلباسى تاۋەلسىزدىك تاڭى اتقان العاشقى كۇننەن باستاپ ەتنوسارالىق كەلىسىمدى, ەل بىرلىگىن باستى قاعيدا رەتىندە ۇستانىپ كەلەدى. جۇزدەن استام ۇلت پەن ۇلىستىڭ باسىن بىرىكتىرگەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ دۇنيەگە كەلۋى وسىعان ايعاق.
جالپى, ەلباسىنىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى پاراسات-پايىمىنا, ساياسي ارەناداعى بەدەلىنە, جاۋاپتى شەشىم قابىلداۋداعى كورەگەندىگىنە, ات تەپكەندەي ەسەڭگىرەگەن ەكونوميكانى وركەندەتۋ جولىنداعى ءتيىمدى ساياساتىنا, ۋاقىت تالابىنا قاراي ويلاستىرىلعان ءادىس-تاسىلدەرىنە, ستراتەگيالىق ۇستانىمدارىنا قاپىسىز سەنگەن قازاقستاندىقتار ۇنەمى قولداۋ ءبىلدىرىپ كەلدى. كوزگە كورىنە بەرمەيتىن كەدەرگىلەردى بايسالدى ساياساتتىڭ ارقاسىندا جەڭىپ, ەڭسەرە بىلدىك.
ەلباسى تاۋەلسىز ەل مۇددەسى ءۇشىن جانە ونىڭ وركەندى جولمەن دامۋىنا قاجەتتى دەگەن نەبىر وتە اۋىر رەفورمالاردى ءتيىمدى جۇرگىزە ءبىلدى. ءتىپتى قاجەت بولعان جاعدايدا توتەنشە شارالار قولدانۋعا دا باردى. وزىنە سەنىم ارتقان, جاۋاپكەرشىلىكتىڭ بار جۇگىن وزىنە عانا ارتقان حالقىنا سەندى. ءوزى اتقارىپ جاتقان قىزمەتىنىڭ ءادىل سىنشىسى دەپ تەك حالقىن عانا تانىدى. سەرىكتەستەرىنە: «اركىم ايتقان سىنعا ءمان بەرمەڭىزدەر! ەگەر ءبىز تابىسقا جەتەر بولساق, حالىق بىزگە باعاسىن بەرەدى, سول كەزدە بارلىق سىن بوس ءسوز بولىپ قالادى دا, ءبىز ۇستەم بولىپ شىعامىز. تابىسقا سەنىپ جۇمىس ىستەيىك, تابىس سوندا كەلەدى», دەپ ايتۋدان تانباعان ەلباسى نەلەر قيسىنسىز سىندار مەن پوپۋليستىك بايبالامدارعا ەلەڭ ەتپەي, ەلدى تىرەلگەن تۇيىقتاردان امان-ەسەن الىپ شىعىپ, العا باستاي ءبىلدى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سوناۋ 1994 جىلى استانانى سارىارقا وڭىرىنە كوشىرۋ جونىندەگى ۇسىنىسى جۇرتشىلىق ءۇشىن كۇتپەگەن جايت بولدى. سەبەبى, حالقىمىز اۋىر كەزەڭدى باستان وتكەرىپ جاتتى. ەكونوميكالىق داعدارىس تا جان-جاقتان قىسپاققا الىپ تۇردى. ءدال سول ءبىر قيىن-قىستاۋ كەزدە استانانى كوشىرۋ جونىندەگى ەلباسىنىڭ بۇل باستاماسىن باتىلدىق پەن باتىرلىق دەمەسكە امالىڭ جوق. جاڭا اسەم استانانى تۇرعىزۋى ەلباسىنىڭ جاسامپاز ساياساتىنىڭ باستى جەتىستىگىنىڭ سيمۆولىنا اينالىپ, ەركە ەسىل بويىندا بوي كوتەرگەن كەربەز قالا جاڭا ءداۋىر شاھارى اتاندى. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ باس قالاسىنىڭ تورتكۇل دۇنيەنى تامساندىرعان تاريحي قۇبىلىسقا اينالعانى اقيقات. ارقا توسىندەگى ءسانى مەن سالتاناتى جاراسقان ەلوردا بۇگىندە وزىق يدەيالاردى, جاڭا عىلىمي شەشىمدەر مەن ساۋلەت ونەرىنىڭ وزىق ۇلگىلەرىن ومىرگە اكەلگەن جەرۇيىق ىسپەتتى.
جاڭا باعىت-باعدارعا تىڭنان جول سالۋ, العاشقى ۇمتىلىستار, مەملەكەتتىك شەكارانى ايقىنداۋ – قاشان دا قيىن ءارى كۇردەلى بولاتىنى اقيقات. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «نۇر مەن كولەڭكە» («سۆەت ي تەن») كىتابىندا اتالعان ماسەلەلەرمەن قاتار, ديپلوماتيالىق قىزمەتتەگى توسقاۋىلداردى قازاقستان باسشىلىعىنىڭ تاباندىلىقپەن شەشۋىن زور جەتىستىك سانايدى. ءوزى كۋا بولعان ساياسي وقيعالاردى اسەرلى اڭگىمەلەي وتىرىپ, كىتاپتىڭ اتاۋىنا سايكەس ساياساتتا كەزدەسەتىن ءتۇرلى قاراما-قايشىلىقتىڭ ءمانىن اشىپ, وي تولعايتىن تۋىندىسىندا ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياسي بەينەسىن قالىپتاستىرۋ مەن دامۋىنا ەلباسىنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى جايلى ايتىلادى. بۇگىنگى تاۋەلسىز قازاق مەملەكەتىنىڭ قانداي اسۋلاردان اسىپ, بەلەستەردى باعىندىرعانى, ماقساتقا جەتۋ جولىندا قانداي كەدەرگىلەردى ەڭسەرگەنى حاقىندا سىر شەرتەدى.
ءوز تاريحىن تەرەڭ ۇعىنىپ, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن شىن باعالاي بىلەتىن حالىقتىڭ عانا بولاشاعى ماڭگى بولماق. بۇگىنگى جاھاندانۋ داۋىرىندە كەز كەلگەن ۇلتتى ساقتاپ قالاتىن دۇنيەلەر – سول ۇلتتىڭ ءتول تاريحى, مادەنيەتى مەن ءتىلى ەكەنى انىق. ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ», « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» باعدارلامالىق ماقالالارى, پرەزيدەنتىمىز قاسىم-جومارت كەمەل ۇلىنىڭ «قازىرگى مىندەت – حالقىمىزدىڭ جاڭا بولمىسىن قالىپتاستىرۋ, تۇتاس ۇلت ساپاسىن ارتتىرۋ» تۇجىرىمى, «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» ماقالاسى وسىناۋ از عانا ۋاقىتتىڭ ىشىندە جوعىمىزدى تۇگەندەپ, سانعاسىرلىق قۇندىلىقتارىمىزدى قايتا قالپىنا كەلتىرۋىمىزگە ءوز سەپتىگىن تيگىزۋ ۇستىندە.
ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ دامۋىنا ەرەكشە ءمان بەرىلدى. ءبىز وزىق ەلدەردىڭ قاتارىنا مەملەكەتتىك تىلىمىزبەن ەنۋىمىز كەرەكتىگى باسا ايتىلدى. وسىعان بايلانىستى نۇرسۇلتان نازارباەۆ: «داۋعا سالسا, الماستاي قيعان, ويعا سالسا, قورعاسىنداي بالقىعان, ءومىردىڭ كەز كەلگەن ورايىندا ءارى قارۋ, ءارى قالقان بولعان, ءارى بايىرعى, ءارى ماڭگى جاس, وتتى دا ويناقى انا تىلىنەن ارتىق, قازاق ءۇشىن بۇل دۇنيەدە قىمبات نە بار ەكەن!» دەي كەلە, «قازاقستاننىڭ بولاشاعى – قازاق تىلىندە» دەپ ۇران تاستاعان.
قازاق ءتىلىنىڭ جاڭا دەڭگەيگە, حالىقارالىق دارەجەگە شىعۋىنا جول اشاتىن بىردەن-ءبىر جول – لاتىن الىپبيىنە كوشۋ. سەبەبى, ءتۇبى ءبىر تۇركى حالقىنىڭ ورتاق دۇنيەسى بۇل. رۋحاني, عىلىمي, مادەني, ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستى, تىعىز بايلانىستى نىعايتىپ, جاڭا تەحنولوگيالار ارقىلى حالىقارالىق اقپارات كەڭىستىگىنە ەنۋگە ءتيىمدى مۇمكىندىكتەر اشىلادى. ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ىرگەلى ماقالاسىندا جاريالانعان بۇل ماسەلە باستى جوبالاردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر.
بۇدان ءبىر جارىم عاسىر بۇرىن شوقان ءۋاليحانوۆ: «حالىقتىڭ كەمەلىنە كەلىپ, وركەندەۋى ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, ازاتتىق پەن ءبىلىم كەرەك» دەگەن ەكەن. ازاتتىققا قولىمىز جەتتى. ەندى تاۋەلسىزدىك تۋىن بيىك تۇعىرعا اسقاقتاتقان ەلىمىزدىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭى, تىنىسى مەن تىرشىلىگى ونىڭ ەڭ باستى قازىناسى – قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتىنىڭ بىلىمىنە, بىلىكتىلىگىنە تىكەلەي بايلانىستى بولىپ وتىر.
حالقىمىز ادالدىق پەن ادىلدىكتى كورسەتكەن مەرەيى ۇستەم, ۇرپاعى ۇلاعاتتى جۇرت بولاتىنى ءسوزسىز. تاۋەلسىز ەلدىڭ ۇلانى ءارى قۇرداسى رەتىندە مەن دە قازاقستانىمنىڭ وزىق دامىعان وتىز ەلدىڭ قاتارىنا قوسىلۋى ءۇشىن ءوز ۇلەسىمدى قوسۋعا كۇش سالىپ كەلەمىن. ءبىز وسىناۋ سىن كەزەڭدە ء«بىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارعان» ىنتىماق-بىرلىگىمىزبەن جۇدىرىقتاي جۇمىلا بىلسەك, بۇگىنگى تاڭداعى بۇكىل ادامزاتتىڭ باستى جاۋى – پاندەميانى دا جەڭەتىن بولامىز.
ديدارحان قۇرمانعازى ۇلى
