كوروناۆيرۋس • 21 ماۋسىم، 2021

مەيرامحانالار جانە پاندەميا

57 رەت كورسەتىلدى

باتپانداپ كىرگەن ىندەت اسەر ەتپەگەن سالا كەمدە-كەم. دەگەنمەن لوكداۋن سالدارىنان رەستوران يندۋسترياسى ۇلكەن شىعىنعا تاپ كەلدى. جاقىندا جاريالانعان يسپانيا ەكونوميستەرىنىڭ زەرتتەۋى بۇل تۇجىرىمدى دالەلدەپ بەرگەندەي.

مەيرامحانالاردىڭ جارتىسى جابىلۋى مۇمكىن

ەكونوميستەر كرەديت كارتالارى بويىنشا وپەراتسيالاردى زەردەلەۋ بارىسىندا 2020 جىلعى لوكداۋندا رەستوران سەكتورى ۇلكەن شىعىنعا ۇشىراعانىن انىقتادى. ولاردىڭ ايتۋىنشا، ادامداردىڭ تاماقتانۋعا جۇمسايتىن اقشاسى 5 ەسە قىسقارعان.

ال ماۋسىمدا رەستوراندار قايتا اشىلعاندا بىلتىرعى كىرىستىڭ تەك 40 پايىزىن عانا قايتارا الىپتى. ءبىر جاعىنان مەيرامحانالار جابىلسا دا، جەتكىزۋ قىزمەتى جاندانعانداي كورىندى. دەگەنمەن رەسمي ستاتيستيكاعا سۇيەنسەك كارانتيننىڭ العاشقى ايلارىندا بۇل سالانىڭ دا شىعىنعا ۇشىراعانىن، كەيىن كىرىس كولەمى 2 ەسە وسكەن.

بەلگيا رەستوراتورلارى پاندەميانى تسۋناميمەن سالىستىرادى. كوپتەگەن كاسىپكەر بانكروتقا ۇشىراعان. 2020 جىلى بىرقاتار مەيرامحانا جابىلسا، 2021 جىلى بۇل نارىقتاعى باسەكەلەستەر سانى تاعى دا قىسقارعان. ەكونوميستەر  ءۇردىستىڭ ءالى دە جالعاسا تۇسەتىنىن بولجايدى. جاعداي جاقسارسا رەستورانداردىڭ ۇشتەن ءبىرى، ال ىندەت ءورشي تۇسسە جارتىسى جابىلۋى بەك مۇمكىن.

بريتانيا قارجىگەرلەرى پاندەميا جاريالانعان 2020 جىلعى ناۋرىزداعى رەستوراندار سانى مەن 2021 جىلعى ساۋىردەگى رەستوراندار سانىن سالىستىرعان ەكەن. بريتانيا ۇكىمەتى پاندەميا كەزىندە تاماقتانۋ ورنى 9،7 پايىزعا قىسقاردى دەگەن مالىمدەمە جاسادى. Market Recovery Monitor زەرتتەۋىنىڭ ناتيجەسى كەلەسىدەي: لوكداۋن جاريالانعان 11 اي ىشىندە 18 770 رەستوراننان 16 853-ءى عانا قالعان. 12 590 كافەنىڭ 500-دەن استامى جابىلىپ، 12 055 كافە قالعان. بارلار مەن پابتار سانى 4،2 پايىزعا ازايعان. 2020 جىلى ناۋرىزدا 3 685 پاب بولسا، 2021 جىلى ساۋىردە 3 330 پاب قالعان.

ەكونوميستەر رەستوراندار مەن پابتار كورسەتكىشىنىڭ اراسى الشاق بولۋىن بىلايشا تۇسىندىرەدى. «رەستورانداردىڭ اۋماعى ۇلكەن ەكەنى بەلگىلى. ولار تۇگەل ءبىر عيماراتتى جالعا الادى. ال تۇتىنۋشى بولماعاننان كەيىن بوسقا اقشا تولەمەۋ ءۇشىن بىرقاتار رەستوران جۇمىسىن توقتاتتى. ال پابتار كىشىگىرىم جەرلەردە اشىلادى. اسا ۇلكەن قاراجاتتى تالاپ ەتپەيدى. تاماق تاڭداۋى دا كوپ ەمەس. سوندىقتان بىرنەشە اي كۇتە تۇرۋى ۇلكەن شىعىنعا الىپ كەلمەيدى»، دەيدى زەرتتەۋ جۇرگىزۋشىلەردىڭ ءبىرى گراەم سميت.

 

تسيفرلاندىرۋ جەدەلدەدى

ءبىر جاعىنان پاندەميا تاماقتانۋ سالاسىن تسيفرلاندىرۋدى جەدەلدەتتى دەيدى CentralApp بەلگيالىق ستارتاپ جەتەكشىسى پابلو كاستيەل. ء«بىز مۇنداي جوسپاردى 3 جىلدان كەيىن عانا ورىندالادى دەپ بولجادىق. پاندەميا بۇعان تەز جەتۋگە جاعداي جاسادى. وسى رەتتە ءوز قىزمەتىمىزدى تەگىن ۇسىنىپ، ءبىراز تاجىريبە جينادىق. بىرقاتار رەستوران جەتكىزۋ قىزمەتىن ىسكە قوستى. وسىلايشا، پاندەميا كەزىندە امالداي تۇرۋعا مۇمكىندىك تاپتى»، دەيدى ول.

راسىمەن، شەكتەۋلەر جەڭىلدەتىلىپ، اشىق اسپان استىنداعى ءدامحانالاردا جينالۋعا رۇقسات بەرىلگەندە كوپ مەيرامحانالار ونلاين ءمازىر قىزمەتىن ىسكە قوستى. ياعني داياشىمەن تىكەلەي بايلانىسقا ءتۇسۋ قاجەتى ازايدى. تۇتىنۋشى QR كود ارقىلى ءوز تەلەفونىنان ءمازىردى اشىپ، قالاعانىن تاڭداپ، تاپسىرىس بەرەدى. تاسىمالداۋشى تەك تاعامدى جەتكىزىپ بەرەدى. قازاقستاندا دا بۇل قىزمەت كەڭىنەن تارادى. قازىر كىشىگىرىم ءدامحانالار دا بۇل جاڭاشىلدىقتى ەنگىزىپ ۇلگەرگەن.

بۇل سالاداعى مەكەمەلەردىڭ قىسقارۋىنا تاعى ءبىر سەبەپ – قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ. رەستوراتورلار كەڭسەدە جۇمىس ىستەيتىن ادامدار كوبىنە جۇمىس ورنىنا تاماق الدىرىپ، نە ارىپتەستەرىمەن بىرگە تۇسكى اسقا كەلەتىنىن ايتادى. ال قاشىقتان جۇمىسقا كوشكەننەن كەيىن ازاماتتار ۇيلەرىندە تاماق ءىشىپ، رەستوران اسپازدارىنىڭ جۇمىسى ازايعان. الداعى ۋاقىتتا قىزمەتكەرلەر كەڭسەلەرگە قايتا ورالماسا، بۇل دا مەيرامحانالار مەن ءدامحانالار ءۇشىن قيىندىق تۋدىرماق.

 

ارتىق قىلامىن دەپ...

پاندەميا كەزىندە جاسىرىن جۇمىس ىستەگەن مەيرامحانالار تۋرالى اقپاراتتى كوپ وقىدىق. سىرتقى ەسىكتى ق ۇلىپتاعانىمەن، قوناقتاردى ارتقى ەسىكتەن قابىلداپ، ادەتتەگى قىزمەتتەرىن جالعاستىرا بەردى. بۇل تەك قازاقستانداعى مەيرامحانالار تۋرالى ەمەس، ەۋروپادا دا كەزدەسكەن جاعداي. دەگەنمەن تەكسەرۋ بارىسىندا اشكەرەلەنسە، ولارعا ۇلكەن ايىپپۇلدار سالىندى.

ماسەلەن، جىل باسىندا قاڭتاردان ناۋرىزعا دەيىن ءبىر عانا الماتى قالاسىندا 1 039 رەيد جۇرگىزىلىپ، 8 190 مەيرامحانا مەن ءدامحانالار تەكسەرىلگەن. ناتيجەسىندە، 715-ءىنىڭ ءتارتىپ بۇزعانى انىقتالدى. 160 حاتتاما تولتىرىلىپ، جالپى سوماسى 57 213 540 تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل سالىنعان. ايىپپۇل سالىنۋىمەن قاتار جۇمىسىن توقتاتۋ تۋرالى شەشىم تاعى بار.

ەلىمىزدە دايىن تاماقتى جەتكىزۋ بويىنشا تانىمال كومپانيا Chocofood كارانتين كەزىندە الماتى قالاسىندا 490 رەستوراننىڭ جابىلىپ، 550-ءى قىزمەتىن ۋاقىتشا توقتاتقانىن حابارلادى. ال ءبىر مەيرامحانادا 50-گە جۋىق ادامنىڭ جۇمىس ىستەيتىنىن ەسكەرسەك، 50 مىڭ ازامات جۇمىسسىز قالعان.

قازاقستان رەستوراتورلارى قاۋىمداستىعىنىڭ قۇرىلتايشىسى يرينا لەبەدەۆا پاندەمياعا دەيىن الماتىنىڭ ءبىر عانا اۋدانىنداعى رەستوراندار جالپى العاندا ايىنا 31 ملن تەڭگە تابىس تاپسا، پاندەميا كەزىندە 7 ملن تەڭگەگە دەيىن قىسقارعان.

 

ەڭبەك نارىعىنا وزگەرىس

كوروناۆيرۋس پاندەمياسى كوپ دۇنيەگە كوزقاراستى وزگەرتتى. قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ، ۇيدە تاماقتانۋدان بولەك، ەڭبەك نارىعىنداعى ترەندتەردى قايتا قاراۋعا ماجبۇرلەدى. پاندەميا كەزىندە بىرقاتار جاڭالىقتى ەنگىزگەن تاماقتانۋ سالاسى ەندى ديجيتال ماماندار، سانيتارلىق قىزمەتكەرلەر سىندى مامانداردىڭ ماڭىزىن ءتۇسىندى. لوكداۋن كەزىندە جاڭالىقتارىن جاريالاپ وتىراتىن، ۇتىمدى ماركەتينگ جوسپار دايىندايتىن، تاۋەكەل مەنەدجمەنتتى جۇرگىزەتىن زاماناۋي ماماندىق يەلەرىنىڭ كومەگىنە جۇگىندى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ماركەتولوگتاردىڭ زامانى كەلدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە تۇتىنۋشىلارمەن قارىم-قاتىناس ورناتۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنى ايتپاي-اق تۇسىنىكتى بولدى.

ءبىر قىزىعى، رەستوراتورلار ساياسات پەن ەكونوميكاعا ەرەكشە قىزىعا باستادى. پاندەميا كەزىندە بىرقاتار جەڭىلدىك پەن سالىققا قاتىستى جاڭا تالاپتار جاريالانعاندا «ەلەكتروندى ۇكىمەتپەن» تانىسىپ، ەكونوميكاداعى بولجامداردى باقىلاۋعا كىرىستى.

مۇنى ەۋروپالىق رەستوراتورلار دا مويىنداپ وتىر. بريۋسسەلدەگى Les Brigittines ءدامحانالار جەلىسىنىڭ باسشىلارى دريك ميني مەن ناتالي درەيم لوكداۋنداردان كەيىن ساياسي بەلسەندىلىگى ارتقانىن ايتادى. «بۇرىن تەك ءوز سالامىزداعى جاڭالىقتاردى باقىلايتىنبىز. پاندەميا ساياساتتى تەرەڭىرەك تۇسىنۋگە سەبەپ بولدى. كەيدە ۇكىمەتتىڭ قابىلداعان وزگەرىستەرىمەن كەلىسپەي، نارازىلىعىمىزدى ءبىلدىرىپ، پەتيتسيالارعا قول قويامىز. سايلاۋدىڭ دا ماڭىزدى ەكەنىن تۇسىندىك. ويتكەنى ءوزىمىز تاڭداعان باسشى وسىنداي تىعىرىقتا جول كورسەتەتىن تاجىريبەلى مامان بولعانى ابزال. سوندىقتان ەكونوميكا مەن ساياسات كاسىپكەرلەر ءۇشىن دە ماڭىزدى دەگەن ويعا كەلدىك»، دەيدى كاسىپكەرلەر.

پاندەميانىڭ قاشان اياقتالارى بەلگىسىز. بۇگىندە ۆاكتسينا العان ازاماتتارعا مەيرامحانالاردىڭ دا ەسىگى اشىق. دەگەنمەن توپتاسىپ جينالۋعا ءالى دە تىيىم بار. ونىڭ ۇستىنە الەۋمەتتىك قاشىقتىق تالابىنا ساي عيماراتتارعا كىرەتىن ادام سانى شەكتەلگەن. سوندىقتان ءدال قازىر بۇل سالانى قانداي وزگەرىس كۇتەتىنىن ءدوپ باسىپ ايتۋ قيىن. ساراپشىلاردىڭ دا، ساياساتكەرلەردىڭ دە ۇسىنار جولى – ۆاكتسينالاۋ. ولار ۇجىمدىق يممۋنيتەت قالىپتاستىرساق قانا بۇرىنعىداي ومىرگە قايتا ورالۋ مۇمكىندىگى جوعارى دەيدى.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شىعىس «قىزىل» ايماقتا

ايماقتار • كەشە

تسيفرلى تەڭگە جوباسى تالقىلاندى

ەكونوميكا • 23 شىلدە، 2021

اقپاراتتىق حابارلاما

ەگەمەن قازاقستان • 23 شىلدە، 2021

ۇقساس جاڭالىقتار