ادەبيەت • 17 ماۋسىم، 2021

قيماس كوزدەردىڭ قاراشىعىندا...

239 رەت كورسەتىلدى

بىزدىڭشە ەڭ مىقتى اقىن – قالپاعىن قايدا جانە قالاي ىلەتىنىن بىلەتىن اقىن. قالعانى كەلەسى ءبىر اڭگىمەنىڭ باسى عانا. ءدال قازىر پوەزياعا پايدام ءتيسىن دەپ جازۋدىڭ قاجەتى جوق. جۇرەكتەگى ءجۇزى جىلى ويلار كەلەسى ءبىر جۇرەككە جۇپ بولعاننان ارتىق ءسات بار ما ءوزى؟! ادەتتەگى ولەڭدى ءومىردىڭ وزىمەن تۇتاستىرىپ، جۇرەكتى شىمشىلاتىپ كەز كەلگەن ادام جازا الادى. ادەتتەگى ولەڭ – جاقسى ولەڭ بولۋى دا مۇمكىن، بىراق سۇلۋدىڭ ءبارى سۇلۋ ما؟ ونى دا ويلانىڭىز. سوندىقتان دا شىعار ونىڭ ولەڭى ءومىردى، ءومىرى ولەڭدى ەسكە سالادى. ءبىزدى دە ەلىتەتىنى سول.

ولەڭنىڭ ماقساتى قانداي؟ ءبىزدىڭ شالاعاي تۇسىنىكتە ازىرشە وقىرماندى ءدۇر سىلكىندىرۋ ءھام كۇيبەڭ تىرلىكتىڭ قوڭىر ۇيقىسىنان وياتۋ. ال ۇيقى­داعى جاندى شوشىتىپ الماي وياتۋ ءۇشىن، كوڭىلىن تولقىتۋ ءۇشىن قايتپەك كەرەك؟ ارينە وزىڭە سەندىرۋگە ءتيىسسىڭ. ال وقىر­مان دەگەن قىزىق حالىق، ءبىر سەندى مە ولە-ولگەنشە سوڭىڭنان قالمايدى. جانىڭنان ەكى ەلى ۇزاماۋعا بار. ءتىپتى اقىنمەن بىرگە كۇيىپ-ءپىسىپ، اقىنمەن بىرگە شالقىپ، قۇلاي سۇيۋگە قاۋقارلى. ال ول ءۇشىن اقىن تەك دارىندى عانا ەمەس، اريستوكرات بولۋى دا قاجەت. الاقانى اسپان، قۇشاعى جەر دەگەندەي... ىزىڭنەن جاقسى پىكىر ەرىپ، سوڭىڭنان كەلە جاتقان ىنىگە كولەڭكەڭدى تۇسىرمەۋگە مىندەتتىسىڭ. اقىن بولساڭ، جانىنا قۋانىش سەبەتىن، ادامگەرشىلىك ارناسى كوڭىلدى بىردەن ءۇيىرىپ اكەتەتىن ءيىرىمى قاتتى دارياداي بول نەمەسە ەشكىمنىڭ تابانى تيە قويماعان تاۋعا اينال. ەكىنشى بيىككە قازاقتا ابايدان باسقا ەشكىم كوتەرىلگەن ەمەس. ال ءبىرىنشى ايتقان قاسيەتتى ونىڭ ولەڭىنەن دە، وزىنەن دە جولىقتىرعان سوڭ ايتىپ وتىرمىز. ايتپەسە اقىن:

شەگىنە، ءسىرا، جەتەم بە دەۋمەن ءان-جىردىڭ،

كىرپىك ىلمەستەن تاڭداردى تالاي تاڭعا ۇردىم.

نايزاعاي ەمەس، ورتەيتىن-داعى كەتەتىن،

جانعا ءبىر سايا جاۋاتىن جازدا جاڭبىرمىن.

ارقادان قاعار اعامەن تالاي ءسان قۇردىم،

وزەكتى ورتەر سۇلۋمەن ءجۇرىپ، پاڭ كۇلدىم.

نايزاعاي ەمەس، سۇرقى دا سۋىق، سۇراۋسىز،

وتكەندى اڭساپ كۇزدە ءبىر جاۋار جاڭبىرمىن، –

دەپ جازا ما؟!

شىنىندا، قالامگەردىڭ التىن قالامى ءىلىپ العان سۋرەت جوق-اۋ دەگەننىڭ وزىندە سۇبەلى جىرى العا سۇيرەپ شىعارادى. مىڭ جۇيرىك شاۋىپ وتكەن جوتادان ءبىر قۇشاق گۇل تەرىپ، ءورت شىققان ورىستەن ءبىر مايا ءشوپ شابۋ ونىڭ شابىتى ءۇشىن تۇك قيىندىعى جوق شارۋا. الاتاۋدىڭ بيىكتىگىندەي بيىكتىك، جەتىسۋدىڭ تابيعاتىنداي تازالىق، قىراننىڭ قىراعىلىعىنداي ءبىر قىراعىلىق بار وندا. كەيدە ونداعان، ءتىپتى جۇزدەگەن ءجىتى كوزدەر ءسۇزىپ وتكەن اشىق الاڭنان قالتارىستا قالعان اسىل دۇنيەنى بايقاپ قوياتىنىنا قايرانبىز. ءسىرا، ناعىز اقىندار عانا كورەتىن، جۇرەكپەن سەزەتىن، وزگەلەر ءولىپ بارا جاتسا دا اڭعارمايتىن سيقىرلى ساتتەر كەزدەسەتىن بولۋى كەرەك.

بايگەسىن ءباستىڭ كىم ۇتار بولەك؟!

تالايعا ءبىز دە ءۇمىت-ارمان ەك...

قارالى توپتىڭ سۇرقىنان قورقام،

قايرىلا بەرە ۇمىتار ما دەپ!

مەن تەكتەس كەتسە بالا شىعىنعا،

بولەنبەس، بالكىم، دالاسى مۇڭعا.

تومپەشىك بولىپ قالۋدان قورقام،

قيماس كوزدەردىڭ قاراشىعىندا!

ادەمى ەمەس پە؟ قايعى دا، ءۇمىت تە، قىنجىلىس تا بار. كوپتىڭ كوكەيىنە ۇيالاعان سىر، كومەيىنە كەپتەلگەن ءسوز. جۇزدەگەن جۇرەكتەر شىمىرلاپ قايناپ، ءبىر باقىتتى اۋىزدان شىعىپ تۇرعان تۇنىق سەزىم. اسەرلى مە؟ اسەرلى. كوز الدىڭا ەلەستەي مە بۇكىل كورىنىس؟ ەلەستەيدى. شىمىركەنە مە ءون بويىڭ؟ ارينە، شىمىركەنەدى. ولەڭگە ءھام شابىتتى جىر جولدارىنا سۇيىنەسىڭ!

ادام تۋعان جەرىنە تارتادى. جۋسانى بولىپ سويلەيدى، بۇلب ۇلى بولىپ سايرايدى. ونداعى تابيعاتتىڭ بارلىق تاماشاسىن ءوزىنىڭ بۇكىل جاراتىلىسىمەن سەزىنۋگە بەيىم. كوكتەمگى دالانىڭ جۇپار اڭقىعان قىزىل-جاسىل گۇلدەرىنە قۇمارتا قارايدى. قاراعاي باسىنان قايرىلا ۇشقان بوزتورعايدىڭ قۇيقىلجىعان سيقىرلى ءانىن ەلتي تىڭدايدى. بالاۋسا شالعىننىڭ ءتاتتى ءيسىن قۇنىعا جۇتادى. نۇرلى ولەڭ دە سول نۇرلى تابيعات سەكىلدى. قالام يەسى بولمىسىمەن قابىلدايدى، كۇندەي جۇرەگىنەن مەيىرلەنە توگەدى. جاقسى ولەڭ وزىنە-ءوزى ءان، وزىنە-ءوزى سۋرەت، وزىنە-ءوزى سىن. ولەڭ سۇيگەن وقىرمان ونى تىڭداپ وتىرىپ، ۇلكەن ءبىر كوركەم كارتينا كورگەندەي، نازىك اۋەن ەستىگەندەي، ساناسىنا پاراساتتى وي قۇيعانداي بولادى.

سەزدىرەتىن جاز سامالىن، كۇز دەمىن،

ءۇمىتىمدى كۇنگە جالعاپ، ۇزبەدىم.

تامشىبۇلاق – سۇيگەنىنە جەتە الماي،

جانارىنا جاس ۇيىرگەن قىز با ەدىڭ؟!

نەمەسە

سەزىمىڭدى سەلدەتكەندە ساز-عالام،

سابىر سۇراپ تاعدىرىنان ازداعان.

تامشىبۇلاق – تالايىنا مۇڭ شاعىپ،

بوزبالا ما ەڭ بوتا سىندى بوزداعان؟!

ونىڭ جاراتىلىس جايلى جىرلارى جالاڭ سۋرەت، اسىرە بوياۋ ەمەس ءمولدىر دە تەرەڭ تەڭەۋلەر. بۇل ولەڭ جولدارى تىلسىم تابيعاتتىڭ ءھام جان كەڭىس­تىگىمەن ۇنەمى ۇلاسىپ، ۇنەمى ۇشتاسىپ جاتادى دا، وقۋشىنى تۇڭعيىق ويلارعا جەتەلەيدى.

ول و باستا قانداي اقىن بولسا، قازىر دە سونداي اقىن. ونىڭ جىرى بۇرىن قانداي ويلى بولسا، قازىر دە سونداي ويلى. بۇرىن قانداي بەينەلى بولسا، قازىر دە سونداي بەينەلى. بۇرىن قانداي شىنايى بولسا، قازىر دە سونداي شىنايى. ابىرويدىڭ ادەمى سارايىن تۇرعىزىپ، سول بيىكتە ۇزاق بەكىپ قالعانداي. جالقىنىڭ مۇڭىن جالپىعا ساباق بولارلىق كوركەمدىك دەڭگەيگە كوتەردى. قانداي دا ءبىر قۇبىلىس، قانداي دا ءبىر كورىنىستى بايقاپ قالسا، سول دۇنيەلەرگە اياقاستىنان بالاما بولارلىق كارتينا جازدى. بۇل ءبىز باعانادان بەرى اتىن جاسىرا ايتىپ وتىرعان اقىن قۋات قايرانباەۆتىڭ جىر-پورترەتى. ادەبي ورتادا وزىندىك قولتاڭباسى بار قالامگەردىڭ جىر جاۋھارلارىنا ءبىز دە وسىلاي ءۇڭىلىپ كوردىك.

ءيا، ول ءوزىنىڭ وسكەن ورتاسىنا، ۇشقان ۇياسىنان ۇزاپ ەشقايدا كەتپەيدى. كەتكىسى دە جوق. كەيدە كىندىك قانى تامعان توپىراقتى ساعىنعاندا تالدىقورعانعا تارتىپ تۇراتىنى بار. الماتىعا وكپەلەمەيدى، بىراق اۋىلدىڭ اۋاسىنا جەتەر رۋحاني دارۋمەن تاپپاي جۇرگەنى جانارىنان انىق بايقايمىز. شاعىن شاھار شايىر كەلگەندە ءبىر شالقىپ قالاتىنى بەلگىلى. ول دا تاعى ءبىر اڭگىمەنىڭ باسى. سوندىقتان دا بولار ونىڭ ولەڭدەرىندە جۇماتاي جاقىپباەۆ، ساكەن يماناسوۆ، ابەن داۋرەنبەكوۆ سىندى سۇلەيلەردىڭ قالدىرىپ كەتكەن ءبىر ۇزىك سىرى بار. ءتىپتى سول داۋىردەگى قازاق پوەزياسىنىڭ ۇلتتىق بەلگىلەرى مولىراق سەزىلەدى:

تۇندە كوزگە تۇسپەيتىن، كۇندىز قولعا،

ءتۇپسىز تەرەڭ ۇڭىلەم شىڭ-قۇزدارعا...

ايمەن اشىق سىرلاسۋ – ارمان ماعان،

ميىعىنان كۇلەدى جۇلدىزدار دا؟!

جۇرەكتى كەرنەگەندە سەزىم-كەرىم...

تۇنعاندا شاراسىزدىق كوزىمدە مۇڭ.

جانعا شابىت، ارينە، جىرىما ارقاۋ،

ۇستاعانىم! كورگەنىم! سەزىنگەنىم!

ءيا، ءار ولەڭ اركىمگە ءارتۇرلى اسەر ەتەتىنى انىق. ءبىر ولەڭدەر كۇننىڭ كۇركىرى مەن نايزاعايدىڭ جارقىلى سياقتى وقىستان سەلك ەتكىزسە، ەكىنشى ءبىر ولەڭدەر جاپىراقتىڭ سىبدىرى مەن بۇلاقتىڭ بىلدىرىنداي الديلەيدى. تاعى ءبىرى ىرگەدەگى تاۋ وزەنىندەي دۇركىرەپ، قۇلاعىڭنان كەتپەي قويسا، ەندى ءبىر ولەڭدەر الىس ­اۋىلدان ۇزدىگىپ جەتكەن ادەمى اۋەندەي ەمىندىرىپ قويادى. وسىنىڭ قاي-قايسى دا قۋات قايرانباەۆتىڭ جىرلارىنان بولەك نىشان، بوگدە قاسيەت ەمەس. ول قالعىپ كەتكەن سىرلى سەزىمدەر مەن ۇيقىلى-وياۋ توق كوڭىلدەردى سىلكىپ-سىلكىپ الار قۋاتتى جىرلاردىڭ يەسى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ەرتەڭ ۇكىمەت وتىرىسى وتەدى

ۇكىمەت • بۇگىن، 15:00

ۇقساس جاڭالىقتار