الاكولگە جەتۋدىڭ وزى مۇڭ
ماسەلەن, الاكول دەمالىس ورنىن مىسالعا الايىق. وتاندىق ءتۋريزمنىڭ التىن القاسى – الاكولگە قاتىناۋ قيىنداپ كەتتى. ەكىنشى جىل قاتارىنان وسىنداي جاعداي ورىن الىپ وتىر. بىلتىر پاندەمياعا بايلانىستى تۋريستەردىڭ ءجۇرىس-تۇرىسى شەكتەلگەن ەدى. ال بيىل ۇشاقپەن ءارى كولىكپەن قاتىناۋ قيامەت-قايىمعا اينالدى.
ويتكەنى ۇشاق جولاۋشىلارىن قۇشاق جايا قارسى الاتىن ءۇرجار اۋدانىنىڭ اۋەجايى بيىل ۋاقىتشا جابىلدى. قازىر مۇندا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. اۋەجايدىڭ ۇشۋ-قونۋ جولاعى زامانعا ساي قايتا جاڭعىرتىلماق. قازىرگى جولاق زاماناۋي اۋە كەمەلەرىن قابىلداۋعا قاۋقارسىز. اۋەجاي تەك كەلەر جىلى عانا تۋريستەرگە ءوز قىزمەتىن ۇسىنا الادى.
بۇدان بولەك, الاكول دەمالىس ورنىنا الىپ باراتىن اۆتوكولىك جولدارىنا دا كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. وكىنىشكە قاراي, وسىنىڭ ءبارى تۋريستەردىڭ الاكولگە قاتىناۋىن قيىنداتىپ وتىر. سوندىقتان دەمالۋشىلار دا, تۋريستىك كومپانيالار دا بيىل تەمىر جول قاتىناسىنا تاۋەلدى. ال «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى بۇل مىندەتتى قانشالىقتى ءمىنسىز اتقارا الادى؟ قازىر وتاندىق تۋريستەردى وسى سۇراق ءجيى تولعاندىرادى.
«قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى قانات الماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلدىڭ اۋماعىنداعى 141 مارشرۋتتىڭ ءبارى قازىر تولىق جۇمىس ىستەپ تۇر. تەك شىعىس قازاقستان وبلىسى باعىتىندا عانا پروبلەما بار كورىنەدى.
– وتكەن جىلدىڭ قاراشاسىنان باستاپ پاندەمياعا قاتىستى شەكتەۋ شارالارىنان كەيىن شىعىس قازاقستان باعىتىنداعى پويىزدار سانىن قىسقارتتىق. سودان بەرى بۇل ماسەلە ءالى رەتتەلگەن جوق. ال جولاۋشىلار پويىزداردىڭ سانىن ارتتىرۋدى تالاپ ەتىپ وتىر. ءبىز كوپشىلىكتىڭ تىلەگىن ورىنداي الامىز. الايدا ول ءۇشىن وڭىردەگى باس سانيتارلىق دارىگەردىڭ شەشىمى كەرەك, – دەدى قانات الماعامبەتوۆ.
باسقارما توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ءدال قازىرگى ۋاقىتتا الاكولگە قاتىناۋ وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىرعانىن مويىندادى. ايتۋىنشا, ادەتتە بۇل باعىتقا 7-8 پويىز قاتىنايدى ەكەن. قازىر 10 پويىز جولاۋشىلاردى تاسىمالداۋعا دايىن. ونىڭ ەكەۋى جەكە كومپانياعا تيەسىلى. بۇل رەتتە 15 ماۋسىمنان باستاپ «جولاۋشىلار تاسىمالىنىڭ» كوممەرتسيالىق پويىزى جولعا شىقتى. ال 18 ماۋسىمنان باستاپ «Vagon Service Almaty» كومپانياسى ەكى پويىزىن قاتارعا قوسادى.
ارانى اشىلعان الىپساتارلار
وكىنىشكە قاراي, كوممەرتسيالىق پويىزداردىڭ شىعۋىمەن الاكول باعىتىنداعى پويىزدىڭ بيلەتى دە قىمباتتاعان. قازاقستاندىق تۋريزم يندۋسترياسى قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى مۋنيرام احمەتوۆانىڭ ايتۋىنشا, كەشەلى بەرى جۇيەدە جاڭا بيلەتتەر پايدا بولىپتى. الايدا ولاردىڭ قۇنى ادەتتەگى باعادان 3-4 ەسە قىمبات. «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق باس ديرەكتورىنىڭ ماركەتينگ جانە ساتۋ جونىندەگى ورىنباسارى ۆيكتور بوشماننىڭ تۇسىندىرۋىنشە, بۇل بيلەتتەر كوممەرتسيالىق پويىزدارعا تيەسىلى.
– كوممەرتسيالىق پويىزداردىڭ باعاسى نارىقتىڭ سۇرانىسىنا بايلانىستى قالىپتاسادى. سونداي-اق تاسىمالداۋشىنىڭ شىعىندارى دا ەسكەرىلەدى. ونىڭ ۇستىنە مۇنداي پويىزدارعا ۇكىمەت تاراپىنان سۋبسيديا قاراستىرىلماعان. سوندىقتان باعا بەلگىلەۋ كەزىندە كومپانيانىڭ شىعىندارىن جابۋ ەڭ الدىمەن قاپەرگە الىنادى. سونىمەن قاتار بۇل پويىزدارداعى جاعداي اناعۇرلىم جاقسى. جەلدەتكىشتەر جۇمىس ىستەيدى. سول سەبەپتى باعاسى سۋبسيديالاناتىن پويىزدارمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا جوعارى, – دەدى ۆيكتور بوشمانن.
بەلگىلى بولعانداي, 16 ماۋسىمداعى جاعداي بويىنشا الاكول باعىتىنا «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق جانە جەكە تاسىمالداۋشى كومپانيالار تاراپىنان 123 354 پويىز بيلەتى ساتىلىمعا ءتۇسىپتى. بۇل الداعى 45 كۇندى, ياعني 16 ماۋسىمنان 31 شىلدەگە دەيىنگى ارالىقتى قامتيدى. بۇگىندە ونىڭ 76 800-ءى ساتىلىپ كەتكەن. قالعانى – 46 550 بيلەت.
– ماۋسىم ايىنىڭ باسىندا كۇنىنە ورتاشا ەسەپپەن الاكول باعىتىنا 3 700 بيلەتتەن ساتىلدى. ماسەلەن, الماتى – الاكول باعىتى بويىنشا الداعى 45 كۇنگە پويىزداردىڭ بارلىعىنا 55 686 بيلەت بار. ونىڭ 44 مىڭى ساتىلدى. 11 600 بيلەت ساتىلعان جوق. نۇر-سۇلتان – الاكول باعىتىنا الداعى 45 كۇنگە 33 700 بيلەت قاراستىرىلعان. ونىڭ 20 150-ءى ساتىلدى, قالعانى – 13 550 بيلەت, – دەپ ناقتىلادى «جولاۋشىلار تاسىمالى» اق باس ديرەكتورىنىڭ ماركەتينگ جانە ساتۋ جونىندەگى ورىنباسارى.
ق.الماعامبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيلەتكە قاتىستى قالىپتاسقان جاعدايدى كەيبىر تاراپتار ءوز مۇددەسىنە پايدالانىپ قالۋعا تىرىسۋدا.
– دۇربەلەڭدى قولدان جاساپ وتىرعاندار بارشىلىق. بۇل جەردە جولاۋشىلارعا ۋاقىتىندا دۇرىس اقپارات ۇسىنا الماعان ءبىزدىڭ دە كىنامىز بار. حالىقتىڭ سۇرانىسىن ءبىر ساتتە قاناعاتتاندىرا المايمىز. دەگەنمەن, قابىلدانعان شارالار ءوز ناتيجەسىن بەرەدى دەگەن سەنىمدەمىز, – دەدى ول.
ەسكە سالا كەتەيىك, 2019 جىلى قازاقستاندا بيلەت ساتىلىمىنىڭ جەتىلدىرىلگەن جۇيەسى قابىلداندى. ول ارقىلى بيلەتتى راسىمدەۋ مەن قايتارۋعا دەيىنگى بارلىق پروتسەستى باقىلاۋعا مۇمكىندىك بار. ونىڭ ءبارى وسى جۇيە ارقىلى ساتىلادى. بيلەتتى 45 كۇن بۇرىن الۋعا بولادى. ال قالا ماڭىنداعى باعىتتار ءۇشىن ساتىلىم 10 كۇن بۇرىن باستالادى. ۆيكتور بوشماننىڭ ايتۋىنشا, بيلەت ساتىلىمى كۇن سايىن تاڭعى ساعات 7-دە اشىلادى. حالىق بيلەتتىڭ ساتىلىمعا قاشان تۇسەتىنىنەن بەيحابار. قازىر وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن ءتيىستى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقان كورىنەدى.
– بيلەت كاسساسىندا كۇتۋ پاراعى دەگەن بار. جولاۋشىلار وسى قىزمەتتى دە پايدالانا الادى. كۇتۋ پاراعىنا تىزىمگە تۇرعاندارعا كومپانيا بيلەت تاۋىپ بەرۋگە تىرىسادى. ماسەلەن, ماۋسىم ايىنىڭ العاشقى ون كۇنىندە بۇعان 6 581 ءوتىنىم كەلىپ تۇسكەن. سونىڭ 3 510-ى قاناعاتتاندىرىلدى. ياعني كۇتۋ پاراعىنا تۇرعان ادامداردىڭ 50 پايىزىنا بيلەت تاۋىپ بەرىلدى, – دەدى ۆ.بوشمانن.
ول الىپساتارلارمەن كۇرەس قارقىن العانىن مالىمدەدى. بۇگىندە «قازاقستان تەمىر جولى» كومپانياسىنىڭ سايتى ارقىلى ءبىر قولدانۋشى 10 بيلەت قانا الا الادى. ودان اسىپ كەتسە, قولدانۋشىنىڭ پاراقشاسى اۆتوماتتى تۇردە بۇعاتتالادى. بۇل شارا 2019 جىلى ەنگىزىلگەن. بۇدان بولەك, 2020 جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ الىپساتارلىقپەن اينالىسقاندارعا تاعايىندالاتىن ايىپپۇل سوماسى 500 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشكە دەيىن ۇلعايتىلعان.
Ashyq جولاۋشىلارعا كەدەرگى مە؟
بيلەت ماسەلەسىنەن بولەك, دەمالۋشىلاردىڭ جولىن بوگەيتىن تاعى ءبىر كەدەرگى بار. ول تەمىر جول ۆوكزالدارى مەن ءىرى ستانسالاردا Ashyq جۇيەسىنىڭ ەنگىزىلۋى.
– رەسپۋبليكا باس سانيتارلىق دارىگەرىنىڭ شەشىمىمەن وسى ايدان باستاپ تەمىر جول ۆوكزالدارىندا Ashyq جۇيەسى قولدانىلادى. «نۇرلى جول» تەمىر جول ۆوكزالى كەشەنى بۇگىننەن, ياعني 17 ماۋسىمنان باستاپ اتالعان جۇيەمەن جۇمىس ىستەيدى. جالپى Ashyq بۇعان دەيىن ءبىر اپتا سىناقتان ءوتتى. 21 ماۋسىمنان باستاپ الماتى-1, الماتى-2, قاراعاندى جانە وسكەمەن ۆوكزالدارى جۇيەگە قوسىلادى. 1 شىلدەدەن باستاپ وزگە وبلىس ورتالىقتارىنداعى ۆوكزالدار مەن شۋ, بەينەۋ سەكىلدى ءىرى ستانسالار Ashyq جۇيەسىمەن جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس, – دەدى ق.الماعامبەتوۆ.
بۇل جۇيە بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە جولاۋشىلارعا دا, ۆوكزال قىزمەتكەرلەرىنە دە قولايسىزدىق تۋدىرادى. مۇنى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى» اق باسقارما توراعاسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى دا مويىندادى.
– Ashyq جۇيەسى اۋەجايلاردا جۇمىس ىستەپ تۇر. سوندىقتان ونى قالاي قولدانۋ كەرەكتىگىن كوپشىلىك بىلەدى دەپ ويلايمىز. ءوز كەزەگىندە ءبىزدىڭ تاراپىمىزدان تولىققاندى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. جولاۋشىلار بارىنشا تۇسىنىستىك تانىتادى دەپ ويلايمىن. بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە جولاۋشىلاردىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن جاسالعان قادام ەكەنىن ۇمىتپايىق, – دەيدى ق.الماعامبەتوۆ.
وسى جەردە تاعى ءبىر ماسەلە تۋىندايدى: Ashyq جۇيەسىندە «سارى» نەمەسە «قىزىل» ءتۇس كورسەتىلگەن جولاۋشىلار بيلەتتى قالاي قايتارادى؟ ويتكەنى قاۋىپتى ىندەتتى جۇقتىرعان جولاۋشىلار ۆوكزالعا كىرە المايدى. تيىسىنشە, كاسساعا ءوتىپ, بيلەتتى تاپسىرۋ دا مۇمكىن ەمەس.
– Ashyq قوسىمشاسىنان وتە الماعان جولاۋشىلارعا ارناپ, WhatsApp الەۋمەتتىك جەلىسىنەن ارنايى توپ قۇرىلدى. ونىڭ ءنومىرى – 8-707-207-36-64. وسىنداي جاعدايعا تاپ بولعاندار اتالعان نومىرگە كەلەسىدەي ءۇش قۇجاتتى جىبەرۋ كەرەك: ءبىرىنشى – بيلەتتىڭ سۋرەتى نەمەسە سكرينشوتى. ەكىنشى – Ashyq قوسىمشاسىنداعى ناتيجەنىڭ سۋرەتى نەمەسە سكرينشوتى. ءۇشىنشى – جەكە كۋالىك نەمەسە پاسپورتتىڭ سۋرەتى. وسىلايشا, جولاۋشى ارنايى تىزىمگە الىنادى. التى ايدىڭ ىشىندە ول «جولاۋشىلار تاسىمالى» كومپانياسىنىڭ كەز كەلگەن كاسساسىنا بارىپ, بيلەت اقشاسىن كەرى قايتارىپ الا الادى. بيلەتتىڭ اقشاسى جولاۋشىلاردى تاسىمالداۋدىڭ قولدانىستاعى ەرەجەسىنە سايكەس قايتارىلاتىنىن اتاپ وتكەن ءجون, – دەيدى ۆ.بوشمانن.
قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى
نارىقتاعى ويىنشىلار تەمىر جول قاتىناسىنا قاتىستى ءتۇرلى پروبلەمالار بار ەكەنىن العا تارتۋدا. ماسەلەن, مۋنيرام احمەتوۆا ۆاگونداردىڭ ابدەن ەسكىرگەنىن ايتتى.
– قازىر الاكولدەمىن. دەمالىس ورنىنا الماتى ارقىلى باردىق. پويىز ۆاگوندارىنىڭ ءىشى ادام توزگىسىز. كونديتسيونەر جوق. ۆاگوندار الدەقاشان ەسكىرگەن. ولاردى قالپىنا كەلتىرۋ دە مۇمكىن ەمەس. تەرەزەلەر جابىلمايدى. جابىلسا, اشۋ ماشاقات. ۇنەمى جەل ۇرلەپ تۇرادى. پەرروننان ءمىنىپ-ءتۇسۋ دە قيىندىق تۋدىرادى. حالىق ۆاگونداردىڭ جانعا جايلى بولعانىن قالايدى. تۋريستەر پلاتتسكارتپەن قىسىلىپ بارعىسى كەلمەيدى. سوندىقتان كۋپە ۆاگونداردى كوبەيتۋ كەرەك. الاكولدەگى دەمالىس ماۋسىمى ءۇش ايعا عانا سوزىلادى. وسىعان دۇرىس جاعداي جاساۋعا بولادى. سەرۆيستى جاقسارتۋ كەرەك, – دەدى قازاقستاندىق تۋريزم يندۋسترياسى قاۋىمداستىعىنىڭ ءتورايىمى.
ق.الماعامبەتوۆ اتالعان كەمشىلىكتەردى مويىندادى. ايتۋىنشا, پاركتىڭ جارتىسىنا جۋىعى ەسكىرگەن. «جولاۋشىلار تاسىمالى» كومپانياسىندا كەڭەس ۇكىمەتىنەن مۇرا بوپ قالعان 1 551 ۆاگون بار ەكەن. بۇگىندە مۇنىڭ 93 پايىزى جولاۋشىلاردى تاسىمالداۋعا ءازىر. بۇدان بولەك, 670 تالگو ۆاگونى بار. 174 ۆاگون رەزەرۆتە تۇر. 2019 جىلدان باستاپ 209 جاڭا ۆاگون ساتىپ الىنعان. جاقىن ارادا 32 كۋپە ۆاگونى ساتىپ الىنباق. جاڭا ۆاگونداردىڭ العاشقى لەگى تامىزدا جەتكىزىلۋى ءتيىس. سونداي-اق جىل سوڭىنا دەيىن تاعى 62 ۆاگون قاتارعا قوسىلادى دەپ كۇتىلۋدە.
«Sky Way» تۋريستىك كومپانياسىنىڭ باسشىسى اسەم قوزباعاروۆا الاكول باعىتىنداعى پويىزداردىڭ بارلىعىن سۋبسيديالاۋ كەرەك دەپ سانايدى. سوندا دەمالۋشىلار دا بارىنشا كوپ قامتىلادى. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى كولىك كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانىبەك تايجانوۆتىڭ ايتۋىنشا, نۇر-سۇلتاننان الاكولگە قاتىنايتىن ءۇش مارشرۋت سۋبسيديالانادى. بۇدان بولەك, الماتى-الاكول باعىتىنداعى ءتورت مارشرۋتتىڭ ۇشەۋىنە سۋبسيديا بەرىلەدى. وسكەمەن ارقىلى قاتىنايتىن ەكى مارشۋرتقا دا سۋبسيديا قاراستىرىلعان.
«تۇمار-ترانس» كومپانياسىنىڭ ديرەكتورى راۋشان ءشامىل «قازاقستان تەمىر جولى» كومپانياسىنىڭ سايتى ارقىلى بيلەت راسىمدەۋ ۇزاق ۋاقىتتى الاتىنىن العا تارتتى.
– بۇرىن ونداي ەمەس ەدى. ماسەلەن, بالامەن باراتىنىڭدى كورسەتسەڭ, ونىڭ ازاماتتىعىن, جىنىسىن, ەلەكتروندى پوشتاسىن بەلگىلەۋ كەرەك. اتا-اناسىمەن بىرگە بارا جاتقان بالا ءۇشىن مۇنىڭ ءبارى ارتىق اقپارات دەپ ويلايمىن. كوپ ۋاقىتتى الادى, – دەيدى ر.ءشامىل.
«Express Tour Company» كومپانياسىنىڭ باسشىسى راۋشان سارتاەۆا تۋريستىك وپەراتورلارعا بيلەت ساتۋ تەتىگىن قايتا قاراستىرۋدى ۇسىندى. ويتكەنى 10 بيلەتتەن ارتىق الماۋ تۋرالى شەكتەۋ بيزنەستىڭ قىزمەتىنە كەدەرگى كەلتىرەدى ەكەن.
مۇنىڭ ءبارى بيىل عانا بەلگىلى بولعان جايت ەمەس. جىلدا قايتالاناتىن جاعداي. وسىدان ناتيجە شىعارا الماي كەلە جاتقانىمىز وكىنىشتى.
