ماشينا جاساۋ – ماڭىزدى سالا

1 جۇمىس ورنى = 5-6 جۇمىسشى

قازاقستان ءۇشىن ماشينا جاساۋ – يندۋس­تريالاندىرۋدىڭ نەگىزگى دىڭگەگى. ويت­كەنى ەكونوميكانىڭ وزگە باعىتتارى ءدال وسى سالاعا تاۋەلدى. ماشي­نا جاساۋ اگروونەركاسىپ, ەنەرگەتيكا, مە­تال­لۋرگيا, كولىك سەكىلدى ىرگەلى سەكتور­لاردىڭ جۇمىسىن جانداندىرىپ وتىر. تاۋەلسىزدىكتىڭ وتىز جىلىندا وتاندىق ماشينا جاساۋشىلار شىعاراتىن ونىمدەردىڭ تىزبەگى دە كەڭەيدى, كوبەيدى. ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, قازاقستانداعى ماشينا جاساۋ كەشەنى تاريحي تۇرعىدان العاندا وتە قىسقا مەرزىم ىشىندە قۇرىلعان. ماسەلەن, قازاقستان ماشينا جاساۋشىلار وداعىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە ەلىمىزدىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى بۇل سالانىڭ ۇلەسى 14 پايىزدى, ال جالپى ونەركاسىپتەگى ۇلەسى 7 پايىزدى قۇراپ وتىر.

اسىرەسە ماشينا جاساۋ سالاسى ين­دۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى قابىل­دانعاننان كەيىن ەرەكشە قارقىن الدى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان باعدارلامانىڭ ءبىرىنشى بەسجىلدىعى داعدارىسقا قارسى جۇمىس ىستەگەنىن بىلەمىز. سوندىقتان ول ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىن قام­تىدى.

بۇل قاتاردا ماشينا جاساۋ دا بار. اۋەلگى ماقسات سەكتورلاردى دامىتۋ بولعانىمەن, سول كەزەڭدە جيناقتالعان قۋاتتى جوعالتپاۋدىڭ ءوزى ۇلكەن ولجا ەدى. سولاي بولدى دا. سونداي-اق ەلدىڭ ونەركاسىبىن بىرىڭعاي جەلىگە قوسۋ مىندەتى تۇردى. بۇل ءۇشىن قاجەتتى كولىك, ەنەرگەتيكا جانە ونەركاسىپ ينفراقۇرىلىمى جاسالدى. ماشينا جاساۋ سالاسى دا وسى باعىتتاعى ماڭىزدى قادامداردىڭ بىرىنە اينالدى.

يندۋستريالاندىرۋدىڭ ەكىنشى بەس­جىل­دىعىندا ماشينا جاساۋ سالا­سى­نىڭ باعىتتارىن بارىنشا قولداۋعا با­­سىم­دىق بەرىلدى. بۇل رەتتە سالاداعى نە­­گىز­گى التى سەكتوردى – اۆتوموبيل جا­ساۋ, ەلەكتر جاب­دىعى, مۇناي-گاز, تاۋ-كەن, اۋىل شا­­رۋا­شىلىعى جانە تەمىر جول ما­­شي­­نا­سىن جاساۋدى قولداۋ تەتىكتەرى ازىرلەندى.

«QazIndustry قازاقستاندىق يندۋست­ريا جانە ەكسپورت ورتالىعى» اق سالالىق دامۋ ديرەكتسياسىنىڭ باسشىسى اسەت اداحاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ماشينا جاساۋ ونەركاسىپ سالالارى اراسىندا قوسىلعان قۇنى جوعارى ءونىم ۇسىنۋدا جەتەكشى ورىنعا يە. حيميا جانە فارماتسەۆتيكا ونەركاسىبىمەن قاتار, ماشينا جاساۋ سالا­سى دا ەكونوميكانى ساپالى ارتا­راپ­­تان­دىرۋداعى ەڭ ءبىر الەۋەتتى باعىت بولىپ سانالادى. مۇندا قۇرىلعان ءبىر جۇمىس ورنى اۆتوماتتى تۇردە تىكەلەي بايلانىسى بار وزگە سالالاردا بەس-التى جۇمىس ور­نى­نىڭ پايدا بولۋىنا جول اشادى.

– ماشينا جاساۋ نارىعى قازاقستاندا تاۋارلار توبى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا تۇر. ماسەلەن, ءبىزدىڭ ەلدەگى تاۋارلاردىڭ جالپى يمپورتى 35,4 ملرد دوللاردان اسادى. مۇنىڭ جارتىسىنا جۋىعى, ياعني 48,9 پايىزى ماشينا جاساۋ ونىمدەرىنىڭ يمپورتىنا تيەسىلى. بۇل دەگەنىمىز – 17,3 ملرد دوللار, – دەيدى ءا.اداحاەۆ.

ون جىلداعى وڭ باعدار

QazIndustry ورتالىعىنىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, 2009-2020 جىلدار ارالىعىندا ماشينا جاساۋ سالاسىنداعى ءوندىرىسىنىڭ قارجىلىق كولەمى 6,4 ەسە ءوسىپ, رەكوردتىق دەڭگەيگە جەتكەن – 1,8 ترلن تەڭگە.

يندۋستريالاندىرۋ جىلدارىندا ما­شي­نا جاساۋ سالاسىندا جاڭا تاۋارلار پايدا بولدى. بۇل قاتارعا ەلەكتروۆوز­داردى, جولاۋشىلار ۆاگوندارىن, قۋاتى از تراكتورلاردى, اۆتوتىركەگىشتەر, پرەسس-جيناۋىشتاردى, جەلدەتكىش جابدىق­تاردى, تەمىر جول دوڭگەلەكتەرىن, وستەر مەن تەمىر جول سالاسىنا ارنالعان باسقا دا جيىنتىقتاۋىشتاردى جاتقىزۋعا بولادى. بۇدان بولەك, ءوندىرىسى ورتالىق ازيا نارىعى ءۇشىن بىرەگەي بولىپ سانالاتىن قۋاتتى ترانسفورماتورلار, مودەمدەر مەن كوممۋتاتسيالىق جابدىقتار جانە تاعى باسقا دا ءونىم بار.

ماسەلەن, ءبىر عانا Alageum Electric كومپانيالار توبى جىل سايىن 300-گە جۋىق جاڭا ءونىم ءتۇرىن يگەرەدى. ويت­كەنى سۇرانىس ءوسىپ كەلەدى, ساتىپ الۋشى­لاردىڭ كۇتەر دۇنيەسى دە كوپ. ولاردىڭ جابدىقتارعا قاتىستى تالاپتارى دا ارتۋدا. مۇنىڭ ءبارى كومپانيالاردى ونىمدەرىن جەتىلدىرۋگە, ءوزىنىڭ تاۋارلىق جەلىلەرىن ازىرلەۋگە ىنتالاندىرادى.

– ءبىز تاۋەلسىزدىك جىلدارى بۇعان دەيىن قازاقستاندا قاناتىن كەڭگە جاي­ماعان سەكتورلاردى دامىتا الدىق. بۇل – ۇلكەن جەتىستىك. مەملەكەتتىڭ دۇرىس ساياساتى مەن وتاندىق وندىرۋشىلەردى قولداۋ شارالارىنىڭ ناتيجەسىندە جاڭا قۋاتتاردى ىسكە قوستىق. قازاقستان­نىڭ ماشينا جاساۋ سالاسى قوسىلعان قۇن­مەن جاھاندىق وندىرىستىك تىزبەكتەر­دى قۇرۋ­دا ۇلكەن الەۋەتكە يە. مۇنداي الەۋەت 90-جىلدارى بولعان جوق. ەندى, مىنە, قازىرگى ۋاقىتتا بىرقاتار وتان­دىق كاسىپ­ورىن الەمدىك ماشينا جاساۋ­داعى ءىرى برەند­تەرمەن بىرلەسىپ جۇ­مىس ىستەيدى. بۇل – تاۋەلسىزدىكتىڭ جەمى­سى. ماسەلەن, وسكەمەن قالاسىنداعى «سيلۋمين ۆوستوك» كاسىپورنى «شنايدەر ەلەكتريك» كومپانياسىمەن بىرلەسىپ ەلەكتر ماشينا جاساۋ ونىمدەرىن ءوندىرىپ, ەكسپورتتايدى. سونداي-اق الماتى ۆەنتيلياتور زاۋىتى مەن الەمگە ايگىلى LG Electronics كومپانياسى اراسىنداعى اۋانى باپتاۋ جانە جەلدەتۋ جۇيەسىن ازىرلەۋ بويىنشا بىرلەسكەن ءوندىرىستى اتاپ وتكەن ءجون. مۇنداي مىسالدار جەتىپ ارتىلادى, – دەيدى ءا.اداحاەۆ.

جارىلقاعان جاڭا وندىرىستەر

بىلتىرعى دەرەككە سۇيەنسەك, ماشينا جاساۋ سالاسىندا 3 007 كاسىپورىن تىركەلگەن. ونىڭ 63-ءى – ءىرى, 102-ءسى – ورتا جانە 2 842-ءسى – شاعىن كاسىپورىندار. ين­دۋست­ريالاندىرۋ باعدارلاماسى شامامەن 14,2 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنىن قۇرۋعا مۇم­كىندىك بەردى. ەڭ ءىرى كاسىپورىندار قاتا­رىندا «سارىارقااۆتوپروم» جشس, «ستەپ­نوگورسك ەپك» اق, «قاينار-اكب» جشس, «كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋى­تى» اق, «اگروماشحولدينگ KZ» اق, «اتى­راۋمۇنايماش» اق, «الماتى اۋىر ما­شينا جاساۋ زاۋىتى» اق جانە «پەت­روپاۆل اۋىر ماشينا جاساۋ زاۋىتى» اق بار. بۇل جەردەگى مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر­دى ەسكەرسەك, شامامەن 70-80 مىڭ جۇ­مىس ورنىن قۇرۋ مۇمكىندىگى بارىن اتاپ وتكەن ءجون.

يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسى قابىلدانعانعا دەيىن سالا كاسىپورىن­دارىنىڭ سانى 1 700-دەن از بولدى. ءىس جۇزىن­دە ماشينا جاساۋ وندىرىستەرىنىڭ سانى 10 جىلدا 76,8 پايىزعا ءوستى.

يندۋستريالاندىرۋ جىلدارىندا سالاعا قۇيىلعان ينۆەستيتسيالار اعىنى 565,3 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. بۇل رەتتە بىلتىر 74,3 ملرد تەڭگە تارتىلعان. اسى­رەسە سالاعا سونى سەرپىن بەرگەن فران­تسۋزدىڭ Alstom كومپانياسىنىڭ تەح­نو­لوگياسى بويىنشا ەلەكتروۆوز وندى­رەتىن «ەلەكتروۆوز قۇراستىرۋ زاۋىتى» جشس-ىن (2012 جىل), الەمگە ايگىلى ءوندىرۋشى Kudu Industries Inc نەگىزىندە بۇراندالى سورعىلاردى شىعاراتىن «كۋدۋ ينداستريز قازاقستان» جشس-ىن (2015 جىل), الماتى قالاسىنداعى Hyundai جەڭىل كولىكتەردى قۇراستىرۋ ءوندىرىسىن (2020 جىل) بولە-جارا اتاپ وتۋگە بولادى. سونداي-اق جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردا كۇشتىك ترانس­­فور­ماتورلاردىڭ («الاگەۋم گرۋپپ» اق كومپانيالار توبى), مودەمدەر مەن كوممۋتاتورلاردىڭ جاڭا تۇرلەرى­نىڭ ءون­دىرىسى ىسكە قوسىلدى. پەتروپاۆل اۋىر ما­شي­نا جاساۋ زاۋىتىندا رەفري­جە­را­­تور­لىق ۆاگوندار جانە «ۆەكتور پاۆ­لو­دار» جشس-دە اليۋمينيدەن دوڭگەلەك ديسكى­لەر شىعارىلا باستادى.

ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋعا ءتۇرلى مەملەكەتتىك باعدارلامالار, سۇ­ران­ىس پەن ەكسپورتتى قولداۋ شارا­لارى, جەڭىلدەتىلگەن اۆتونەسيەلەۋ باع­دار­لاماسى, تەحنيكا ليزينگى بويىنشا ارنايى تالاپتار, جوبالاردى قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان جەڭىلدەتىلگەن قارجى قۇ­رال­دارى مەن گرانتتار وڭ ىقپال ەتۋدە.

ەڭسە تىكتەگەن ەكسپورت

قازاقستانداعى ماشينا جاساۋ ءون­دىرىسى ىشكى نارىققا باعدارلانعان. سوعان قاراماستان, يندۋستريالاندىرۋ جىل­دارىندا ماشينا جاساۋ ونىمدەرىنىڭ ەكسپورتى كولەمى ايتارلىقتاي ءوستى. ماسە­لەن, 2009 جىلدان بەرى ەكسپورت كولە­مى 3,3 ەسە وسكەن. 2009 جىلى ەكسپورت كولە­مى 395,3 ملن دوللاردى قۇراسا, بىلتىر 1 309,4 ملرد دوللارعا جەتكەن. وتكىزۋ نارىقتارى دا كەڭەيتىلدى. ەۋرازيالىق ەكونو­ميكالىق وداقتان بولەك, وتاندىق ونىم­دەر ازەربايجان, تۇركىمەنستان, تا­جىك­ستان, وزبەكستان, گرۋزيا, قىتاي, بىرىك­­كەن اراب امىرلىكتەرى, بەنين, ليۋك­سەم­­بۋرگ, ماجارستان سەكىلدى تاياۋ جانە الىس شەت­ەل­دەرگە ەكسپورتتالادى. ەكسپورتتىڭ نە­گىز­­گى بولىگىن ەلەكتر جابدىقتارى, مۇ­­ناي-گاز ماشينا جاساۋ سەكتورى, تەمىر جول تەحنيكاسى ونىمدەرىن جەتكىزۋ قۇرايدى.

سونىمەن قاتار بىرقاتار كاسىپورىن­نىڭ تەحنولوگيالارى مەن جابدىقتارى شى­نىمەن ەسكىرگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. سون­دىقتان ولار باسەكەگە قابىلەتىن جو­عالتادى. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن ءون­دى­ر­ىستى جاڭعىرتۋ بويىنشا ءارتۇرلى ىنتا­لان­­­­دى­رۋشى ادىستەر ازىرلەنىپ, قولدانى­لۋ­­دا. ولار كاسىپورىندارعا تاۋارلار ج­ە­لى­­سىن جاڭارتۋ ءۇشىن سونداي-اق جاڭا تا­­ۋار­­­لاردى شىعارۋدى ۇلعايتۋ ءۇشىن قا­­جە­ت­­تى را­سىم­د­ەردى جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

اۆتوونەركاسىپتىڭ ەكسپورتى 2020 جىلى 8 122 بىرلىكتى قۇرادى. ەكس­پورتتىڭ نەگىزگى باعىتى – وزبەكستان مەن رەسەي. 2010 جىلى ءبىز تەك 3 ماشي­نانى ەكسپورتتاعان ەكەنبىز. ءبىزدىڭ اۆتو­ونەركاسىپ ازىرشە ىشكى نارىقتى قانا­عات­تاندىرۋعا باعىتتالعان. وسى كۇنگە دەيىن 77 400 اۆتوموبيل جينالدى, سو­نىڭ تەك 8 122-ءسى عانا ەكسپورتقا كەتتى. بيىل اۆتوموبيل جاساۋ كولەمىن 100 مىڭ­عا دەيىن جەتكىزۋ جوسپارى تۇر. بۇ­عان ىشكى نارىقتاعى تۇتىنۋشىلارعا جەڭىل­دەتىلگەن نەسيە بەرۋ, سونداي-اق ىشكى كوم­مەر­تسيالىق اۆتوپاركتى جاڭا اۆتوموبيلدەرمەن قامتاماسىز ەتۋ, ەكسپورتتى دامىتۋ باعدارلامالارى ارقىلى قول جەتكىزۋگە بولادى.

كادر الەۋەتى قانداي؟

ماشينا جاساۋ سالاسىن تىلگە تيەك ەتكەندە, كادر ماسەلەسىنە ءمان بەرۋ ماڭىز­دى. بۇل رەتتە Korn Ferry زەرتتەۋىنە نازار اۋدار­عان دۇرىس. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى بو­يىن­شا 2030 جىلعا قاراي دامىعان ەلدەر­دە مامانداردىڭ تاپشىلىعى ايقىن سەزىل­مەك. ءتۇرلى باعالاۋلار بويىنشا اتال­عان جاعداي الەمدىك ەكونوميكانىڭ باياۋلاۋىنا الىپ كەلەدى جانە شامامەن 8,5 ترلن دوللار كولەمىندە شىعىنعا ۇشىراتادى. تۇپتەپ كەلگەندە بۇل بارلىق سالاداعى تەحنولوگيانىڭ باياۋلاۋىنا كەرى اسەر ەتەدى. سوندىقتان Korn Ferry ساراپشىلارى كاسىپورىنداردى كادرلىق الەۋەتتى ارتتىرۋعا شاقىرۋدا.

كادر – وندىرىستەگى ماڭىزدى فاكتور. بۇگىنگى تاڭدا وزگە سالالار سەكىلدى ماشينا جاساۋ باعىتى دا بىلىكتىلىگى جوعارى كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ماسەلەسىمەن بەتپە-بەت كەلىپ وتىر. تاپشىلىق جۇمىس ىستەپ تۇرعان كاسىپورىنداردى دامىتۋ مەن جاڭعىرتۋعا, جاڭا وندىرىستەر مەن جاڭا تەحنولوگيالىق قۇرىلىستىڭ پايدا بولۋىنا بايلانىستى قالىپتاسۋدا. PriceWaterhouseCoopers ەل اۋماعىنداعى 60 كاسىپورىنعا ساۋالداما جۇرگىزگەن ەكەن. ولاردىڭ 90 پايىزدان استامى بى­لىكتى كادرلاردىڭ تاپشىلىعى بار ەكە­نىن ايتقان. اتاپ وتەرلىگى, بۇل ماسەلە كاسىپ­ورىندار بەلگىلەنگەن پروبلە­ما­لاردىڭ ىشىندە ءبىرىنشى ورىندا تۇر. ونىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن وسىدان-اق اڭعارۋعا بولادى.

ماشينا جاساۋ سالاسىندا جول كارتاسى ىسكە اسىرىلىپ جاتقانى بەلگىلى. وسىعان سايكەس 2024 جىلعا دەيىن سالانى بىلىكتى كادر رەسۋرستارىمەن قامتاماسىز ەتۋ مىندەتى قويىلعان. بۇل رەتتە وندىرىستىك تاجىريبەدەن ءوتۋ كەزىندە شىعىنداردى بىرلەسىپ قارجىلاندىرۋ ءۇشىن دۋالدى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋ جوسپارلانۋدا. ياعني شىعىنداردىڭ 70 پايىزىن مەملەكەت نەمەسە وقۋ ورنى, ال 30 پايىزىن جۇمىس بەرۋشى وتەيدى.

كاسىپورىنداردىڭ وقۋ ورىندارىمەن تىعىز ىنتىماقتاستىعى وڭ ناتيجە بەرە باستادى. «تالىمگەرلىككە» الۋ ارقىلى كادر تاپشىلىعىن شەشۋ تاجىريبەسى ءوزىن-ءوزى اقتادى. بىرقاتار كاسىپورىندار ماشينا جاساۋ باعىتىنداعى سالالىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە تولىق يەلىك ەتۋدى دە قولعا الدى. كاسىپورىندار جەرگىلىكتى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىمەن كەلىسىمدەر جاساۋدا. وندا ناقتى دامۋ جوسپارى قۇرىلعان. كادرلارعا قاتىستى ناقتى تالاپتار دا بار.

ماسەلەن, قازاقستاننىڭ ءىرى ەلەكتر تەحنيكالىق كومپانياسى – Alageum Electric كومپانيالار توبىنىڭ كەنتاۋ قالاسىندا بىلىكتى جاس كادرلاردى دا­يىندايتىن جەكە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەسى بار. ينجەنەرلەر كوللەدج وقىتۋشىلارىمەن تىكەلەي جۇمىس ىستەيدى, وقۋ پروتسەسىنە قاتى­سادى. ولار ءار ساباقتى تاجىريبە تۇر­عى­سىنان كورسەتىپ, زاماناۋي ءارى قى­زىق­­تى ەتۋگە تىرىسادى. سونىمەن قاتار بۇل ون­دىرىستىك پروتسەستەن اجىراتىلعان ناق­تى ءبىلىمدى ۇيرەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تيىسىن­شە, ستۋدەنتتەر دە قايدا جۇمىس ىستەۋ كەرەگىن, قالاي جۇمىس ىستەۋ قا­جەتىن ءبىلىپ وتىرادى.

ءوندىرىس پەن وقۋ ورنى اراسىنداعى تىعىز ءبىلىم بەرۋ پروتسەسىن جولعا قويۋ ەڭبەك نارىعىنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرەدى. بيزنەس ازىرلەگەن ءارى ۇنەمى جاڭارتىلىپ وتى­راتىن سالالىق بىلىكتىلىك تالاپتا­رى مەن ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىنا بەيىم­دەلگەن ماشينا جاساۋداعى كاسىبي ستاندارتتار بۇل باعىتتا ماڭىزدى رولگە يە.

جوبا-جوسپار جاقسى-اق...

وتكەن 10 جىل ىشىندە مەملەكەتتىڭ باسىم­دىقتارى ماشينا جاساۋ كاسىپ­ورىندارىن قولداۋعا ارنالدى. يندۋست­ريالاندىرۋدىڭ ءۇشىنشى كەزەڭى ەكسپورتقا باسىمدىق بەرەتىن جوبالاردى دامىتۋعا با­عىت­تالعان. سوندىقتان تاياۋداعى بەس جىل­دا مەملەكەتتىڭ نازارى مەن قول­­داۋ شارالارى الەمدىك نارىقتا با­سە­­كە­گە قابىلەتتى ءونىم شىعارا الاتىن ناق­تى كاسىپورىندارعا قاتىستى بول­­ماق. ياعني ىشكى نارىقتى ساپالى ونىم­­­مەن مولىقتىرۋعا جانە ونى ودان ءارى ەكسپورت­تاۋعا نيەتتى كاسىپ­ورىن­­دارعا باسىمدىق بەرىلەدى. جاڭا ين­دۋس­تريا­لاندىرۋدىڭ ءۇشىنشى بەسجىل­دىعىندا تەرەڭ وڭدەۋ دەڭگەيى جانە قوسىلعان قۇنى جوعارى ونىمدەر نازارعا الىنادى. مەملەكەتتىك قولداۋ ءوندىرىستى كەشەندى تۇردە ىنتالاندىرادى جانە كاسىپورىنداردىڭ بۇعان قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگى جوعارى. تيى­سىنشە, مەملەكەتتىك قولداۋعا يە بولعان كاسىپورىندار ءونىمدى شىعارۋ جانە ساتۋ بويىنشا مىندەتتەمەلەرىن ارتتىرىپ, ونى ۋاقىتىندا ورىنداۋى كەرەك.

ەل بيلىگى يندۋستريا جانە ينفراقۇرى­لىم­­دىق دامۋ مينيسترلىگى مەن ونەر­كاسىپ سا­لا­لارىنىڭ الدىنا ءۇشىنشى بەس­جىل­دىق­تا ەلەۋلى ينديكاتورلارعا قول جەت­كىزۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. اتاپ ايت­قان­دا, 2020-2025 جىلدارى ەكسپورت كولەمى ەكى ەسە, ەڭبەك ونىمدىلىگى 1,6 ەسە, نەگىزگى كا­پي­­تال­عا سالىنعان ينۆەستيتسيا 1,6 ەسە ءوسۋى ءتيىس.

قوستاناي وبلىسىندا ءىرى ماشينا جاساۋ كلاستەرىن قالىپتاستىرۋ بويىن­شا اۋقىم­دى جوبا ىسكە قوسىلادى. وندا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن اۆتو­­مو­­بيلدەرگە ارنالعان كوم­پونەنت­­تەر شى­­عارى­لادى. مۇندا بول­­شەكتەر مەن توراپ­تار­دىڭ مىڭعا جۋىق ءتۇرى شى­عا­رىلماق. بۇل اۆ­توموبيل ءون­دىرىسىن وقشاۋ­لاۋدى ۇلعاي­تادى جانە ما­مانداردىڭ جاڭا قۇزى­رەت­تەردى يگەرۋى­نە ىقپال ەتەتىن بولادى.

قوستاناي ونەركاسىپتىك ايماعىندا «كاماز» قوزعالتقىشتارىنا ارنالعان جيناقتاۋىشتاردى قۇيۋ ءوندىرىسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى.

«سايمان كورپوراتسياسى» جشس اس­پاپ­تار جاساۋ زاۋىتىن سالۋدى جوس­پار­لاپ وتىر. وسى جىلى Kaspy Service جشس مۇنارا كراندارى مەن ليفتىلەر شى­عاراتىن زاۋىت سالۋدى جوسپارلاۋدا. بۇدان بولەك,  United Energy Qazaqstan جشس جەل گەنەراتورلارىن شىعاراتىن زاۋىت قۇرىلىسىن باستاماق.

جاسىل ترەند پەن ەكولوگيالىق تازا كولىكتىڭ دامۋىمەن قازاقستاندا ەلەكت­روموبيلدەردى دامىتۋعا ەرەكشە كوڭىل بولىنۋدە. ەۋروپا, جاپونيا, كانادا, اقش-تىڭ نەگىزگى تۇتىنۋ نارىقتارىندا ەكولوگيالىلىق باعىتقا كوشۋ ءجۇرىپ جاتىر. بۇل ترەند ءبىزدىڭ ەل ءۇشىن دە وزەكتى.

2017 جىلى ەلباسى نۇرسۇلتان نا­زار­­باەۆتىڭ «قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭ­عىرۋى: جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتى­لىك» اتتى جولداۋىندا قاجەتتى ينفرا­قۇرى­لىم قۇرۋدى كوزدەي وتىرىپ, ەكسپورت­قا باع­دارلانعان ەلەكتروموبيلدەر ءوندى­رى­سىن ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەسىن پىسىق­تاۋ تاپ­سى­رىلدى. سوعان سايكەس, يندۋس­تريا جانە ين­ف­راقۇرىلىمدىق دامۋ مي­نيستر­لىگى ءون­دىر­ىستى دامىتۋ جانە قاجەتتى ينفرا­قۇرى­لىم قۇرۋ جونىندەگى جول كارتاسىن بەكىتتى.

بۇگىنگى تاڭدا قازاقستاندىق «سارى­ارقااۆتوپروم» زاۋىتى JAC iEv7S ەلەكت­رو­مو­بيلىنىڭ سەريالىق ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋ­­عا دايىن. JAC iEv7S ەلەكتروموبيلى رە­سەي فەدەراتسياسىنداعى اۆتوپوليگون­دا سەر­تي­فيكاتتىق سىناقتاردان ءوتتى. سون­داي-اق ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اۋما­عىندا اۆتوكولىكتى اينالىسقا شىعا­رۋ­عا مۇمكىندىك بەرەتىن كەدەن ودا­عى كولىك قۇ­­را­ل­ى­نىڭ ءتيپىن ماقۇلداۋ سەرتيفيكاتىن الدى.

بۇگىنگى تاڭدا ەلەكتروموبيل قۇنى­نىڭ ءبىر بولىگىن سۋبسيديالاۋ, ەلەكترو­موبيل­دەر­دىڭ اۆتوبۋس جولاقتارى بو­يىنشا قوز­عالى­سىن قامتاماسىز ەتۋ, تۇراق ورىن­دارى­مەن قامتۋ شارالارى قاراستى­رىلۋدا.

ءتۇيىن: تۇتاستاي العاندا, قازاقستاننىڭ ماشينا جاساۋ الەۋەتى وتە جوعارى. يمپورتتى الماستىرۋ ەسەبىنىڭ وزىنەن عانا جىلىنا 16,6 ملرد دوللاردىڭ ءونىمىن شىعارۋعا مۇمكىندىك بار. اسىرەسە مۇناي-گاز ماشيناسىن جاساۋ, ەلەكتر جابدىقتارى, اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى مەن جابدىقتارى باعىتىنداعى يگەرىلمەگەن كەڭەستىك كوپ. قىسقاسى, الەۋەت – ۇلكەن, جوبا-جوسپار – جاقسى-اق. تەك, سونىڭ ءبارى قالماسا دەيمىز اقساپ.