قارجى • 17 مامىر، 2021

بانك سەكتورىندا ءوسىم بايقالادى

18 رەت كورسەتىلدى

ءيا، بىزدە مەملەكەت بانك سەكتورىنا قولداۋ كورسەتەدى. مەملەكەتتىڭ «ەر باسىنا كۇن تۋسا، ەتىگىمەن سۋ كەشەر» ناعىز قاھارمانعا اينالعانىن تالاي كوردىك. قايتەمىز، ءبىزدىڭ نارىق سولاي قۇرىلىمدالىپ تۇر. سوندىقتان قالاي بولسا دا بۇل سالانىڭ جەتىستىگىنە قۋانامىز. بانك جاعدايى جاقسى، ولاردىڭ قارىز پورتفەلى تومەن بولسا، وندا ازاماتتاردىڭ دا بورىشى ازايعان نەمەسە تولەۋ قابىلەتى جاقسارعان دەپ توپشىلاۋعا بولادى. سالا كورسەتكىشتەرى جاقسارىپ بارا جاتسا، كۇندەردىڭ كۇنى پايىزدىق ستاۆكا دا تومەندەر دەگەن ءۇمىت تە قىلتيادى. 

«بانك تسەنتركرەديت» پىكىرى

«بانك تسەنتركرەديت» اق-تىڭ مالىمدەۋىنشە، ەلىمىزدەگى 14 بانككە جۇرگىزىلگەن اكتيۆتەر ساپاسىن تاۋەلسىز باعالاۋ (AQR) ناتيجەسىندە وتاندىق بانك سەكتورىنىڭ جەتكىلىكتى كاپيتال قورى بار ەكەنى انىقتالعان.

«قارجىلىق قاداعالاۋشى AQR-دى 2020 جىلدىڭ اقپانىندا اياقتاپ، جۇيەلىك دەڭگەيدە 800 ملرد تەڭگە كولەمىندە كاپيتال قورى بار ەكەنىن راستادى. سون­داي-اق ەۋروپالىق ورتالىق بانكى ادىستەمەسى نەگىزىندە با­قى­لاۋ سترەسس-تەستىلەۋى جاسالدى. ول بو­­يىنشا نەگاتيۆتى ماكرو­ەكو­نومي­كالىق ستسەناري بولا قالعان جاع­­دايدا بانك كاپيتالىنىڭ قان­شا­لىقتى جەتكىلىكتى بولارىن باعامداۋعا بولادى. سترەسس-تەستىلەۋ ناتيجەسىندە بانك جۇيەسى كاپيتال قورىنىڭ سىرت­قى قاۋىپ­تەر­مەن بايلانىستى قوسىم­شا شى­عىن­داردىڭ ءوزىن جويىپ (جۇ­تىپ) جىبەرۋگە قاۋقارى بار ەكەنى بەلگىلى بولدى. ياعني ەلدەگى بانك جۇيەسىن تۇراقتى دەپ باعالاۋ­عا بولادى. 2021 جىلدىڭ ەكى ايى­نىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بانكتەر تۇراقتىلىق دەڭگەيىن ۇستاپ تۇر: 1 ناۋرىزدا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر اكتيۆتەرىندەگى وتىمدىلىك ۇلەسى 40 پا­يىزدان اسادى، نەگىزگى كاپي­تال­دىڭ جەتكىلىكتى دەڭگەيى 25،8 پا­يىز­دى قۇراپ وتىر» دەلىنەدى بانك ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ جاۋابىندا.

بانك وكىلىنىڭ ايتۋىنشا، بانك جۇيەسى بەرىكتىلىگىن قولداۋ ماق­ساتىندا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى پرۋدەن­تسيالدى قاداعالاۋ شارالارىن ەنگىزگەن. كونسەرۆاتسيالىق بۋفەرگە قويىلاتىن تالاپتى ءبىر تارماققا، 2-دەن 1 پايىزعا، 2021 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن تومەندەتۋ تۋرالى شەشىم قا­بىلدانعان. سونىمەن قاتار شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەك­تىلەرىنە ۇسىنىلاتىن نەسيە مەن كەپىلدىكتەرگە تاۋەكەلدەردى ازايتۋ دا قاراستىرىلعان.

«بيزنەستى قولداۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى رەتىندە جەڭىلدەتىلگەن نە­سيەلەۋدى ايتۋعا بولادى. ۇلت­تىق بانك باعدارلاماسى اياسىندا شوب سۋبەكتىلەرىن 8 پايىز­بەن نەسيەلەۋ بويىنشا 600 ملرد تەڭ­گە ءبولىندى. «قاراپايىم زات­تار ەكو­نو­ميكاسى» بويىنشا ۇزاق مەر­زىمدى نەسيەلەۋ 600 ملرد تەڭ­گە­دەن 1 ترلن تەڭگەگە ۇلعاي­تىل­دى. سالالىق شەكتەۋلەر الىنىپ تاس­تالىپ، زايم سوماسىنىڭ 85 پايىزىنا دەيىن كەپىلدىك بەرىلدى»، دەيدى «بانك تسەنتركرەديت».

 

كوڭىل كۇيى كوتەرىڭكى تسيفرلار...

سەكتوردىڭ ءوز جاعدايىن ءسات ساناپ جاقسارتىپ كەلە جاتقانىن جاقىندا جاريالانعان قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ ەسەبىنەن دە كورە الامىز. ءدال قازىر ەلىمىزدە قىزمەت اتقارىپ جاتقان 25 بانكتىڭ (ونىڭ 15-ءى – شەتەلدىك ەنشىلەس بانكتەر) بيىل I توقسانداعى تازا جيىنتىق تابىسى 283 ملرد تەڭگەدەن اسىپ­تى. جيىنتىق تازا تابىس تۇرعى­سى­نان «حالىق بانك»، Kaspi Bank، ForteBank، «سبەربانك» جانە «وتباسى بانك» كوش باستايدى. بەس قارجى ينستيتۋتىنىڭ قا­رىز پورتفەلىنىڭ ۇلەسى 64،5 پا­يىز­­دان 66،7 پايىزعا ءوسىپ، دەپو­زيت پورتفەلى دە 67،1 پايىز دەڭ­گەيىنە كوتەرىلگەن. جالپى، بيىل 1 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا ەل­دەگى بانك سەكتورىنىڭ اكتيۆ كو­لەمى 32 426،2 ملرد تەڭگەگە جەت­تى. مۇنى اگەنتتىك بىلتىرمەن سا­لىس­تىرعاندا 4 پايىزعا وسكەن دەپ باعالايدى. ال جيىنتىق اك­تيۆ­تەگى قارىز پورتفەلىنىڭ ۇلەسى بيىل قاڭتار-ناۋرىز ارالىعىندا 50،7-دەن 48،7 پايىزعا ازايدى. جىل باسىنان بەرى «اتف بانك»، ForteBank، Bank RBK جانە «حالىق بانكتە» بەرىلگەن نەسيە كولەمى ايتارلىقتاي تومەندەگەن. زاڭدى تۇلعالاردىڭ ءوز زايمدارىن بەلسەندى تۇردە وتەي باستاۋى وسى ناتيجەگە سەبەپ بولعانداي. جىل باسىنان بەرى زاڭدى تۇلعالار نە­سيەسى 0،5 پايىزعا قىسقارىپ، شا­عىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە نەسيە ۇسىنۋ كولەمى 3،5 پايىزعا ازايىپ كەتكەن.

بانكتەر كاسىپكەرلىك سۋبەك­تى­لەرىنە نەسيە بەرۋ دەڭگەيىن تو­مەن­­دەتكەنىمەن، جەكە تۇل­­عالار­دى نەسيەلەندىرۋدى ارت­تىر­­عان. جىل باستالعالى تۇتىنۋ­شى­­لىق باعىت­تاعى نەسيەلەر 4 391-دەن 4 556 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇل­­عا­­يىپ­­تى. سونداي-اق وتان­دىق بانك­­ت­ەر ار­قىلى بەرىلگەن نەسيەدەگى تەڭ­­­گەنىڭ ۇلەسى 87،8 پايىزدى قۇراي­دى. بۇل رەتتە شەتەل ۆاليۋ­تا­سى ار­قى­لى راسىمدەلگەن نەسيە ۇلەسى نە­بارى 12،2 پايىز دەڭگەيىندە.

 

شوب نىساندارى ءۇشىن قاي بانك قولايلى؟

جوعارىداعى ستاتيستيكا­دان بانك­­تەردىڭ شاعىن جانە ورتا بيز­­نەس سۋبەكتىلەرىن قارجى­­لان­دىرۋعا اسا ىنتالى ەمەس ەكەنىن اڭعاردىق. قازىر ەلىمىزدە شامامەن 335 مىڭعا جۋىق شوب سۋبەك­تىسى بار. ءبارى بىردەي نارىقتى قىز­دىرىپ تۇر دەۋگە كەلمەيدى. ونىڭ 167 مىڭى عانا بەلسەندى جۇمىس اتقارادى. ارينە، سول 167 مىڭ كاسىپكەرلىك نىسانىنا قارجىلىق قولداۋ اۋاداي قاجەت ەكەنى ايتپا­سا دا تۇسىنىكتى. ءدال قازىر ەلى­مىز­دەگى ءىرى 10 بانكتىڭ 8-ءى شوب-تى قار­جى­لاندىرۋ باعدارلاماسىن ۇسىنىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە ەڭ تومەنگى جىلدىق ءتيىمدى ستاۆكا «حالىق بانككە» تيەسىلى – 14،2 پايىزدان باستالادى. ودان كەيىنگى ورىندا 15،5 پايىزبەن ForteBank جانە 15،7 پايىزبەن Jusan Bank تۇر.

«حالىق بانك» بەرەتىن ماكسيمالدى زايم سوماسى – 5 ملرد تەڭگەگە دەيىن دەپ قاراستىرىلعان. سونداي-اق بۇل بانكتە 3 ملرد تەڭگەگە دەيىن بەرىلەتىن ونىمدەر دە بار. ودان كەيىنگى ورىنداردى ForteBank (2 ملرد تەڭگەگە دەيىن) پەن Kaspi Bank (1 ملرد تەڭگەگە دەيىن) بولىسەدى. سەگمەنتتەگى ەڭ ۇزاق مەرزىم «سبەربانكتە» بار ەكەن – بۇل بانكتىڭ شارتى بويىنشا زايمدى 120 ايعا بولۋ­گە بولادى. سونىمەن قاتار 84 ايلىق مەرزىم بۇل بانكتە دە جانە «حالىق بانك»، Jusan، Bank RBK، ەۋرازيالىق بانكتەردە دە بار.

 

تازا تابىس پەن NPL دەڭگەيى

بانكتەر كوپتەگەن سالانى نە­سيە­لەيدى. سونىڭ ىشىندە قار­جى­­لىق ينستيتۋتتار نەگىزىنەن ونەر­كاسىپ (13،5)، قۇرىلىس (4،2)، ساۋ­دا (11،8) جانە ترانسپورت (3،2) سەك­­تورلارىن قارجىلاندىرۋدى قو­لاي كورەدى ەكەن. سالانىڭ بيىل­عى ءبىرىنشى توقسانداعى تازا تابى­سى 283،3 ملرد تەڭگەگە جەتتى دەگەن­دى ايت­تىق. بۇل 2020 جىلدىڭ ساي­كەس كە­زە­ڭىمەن سالىستىرعاندا 34،6 ملرد تەڭگەگە كوپ. بانكتەر ءبىر جىل­دا 14 پايىزدىق ءوسىمدى قام­تاماسىز ەتىپ وتىر دەگەن ءسوز. ەڭ كوپ تابىس «حالىق بانك» (83،7 ملرد تەڭگە)، Kaspi Bank (63،5 ملرد تەڭگە) جانە «سبەربانككە» (30،6 ملرد تەڭگە) تيەسىلى. بىراق «حالىق بانك» بىلتىر ءدال وسى كەزەڭدە بۇدان دا كوپ تابىس تاپقان ەدى. ولار بيىل تازا تابىسىن 517،6 ملن تەڭگەگە ازايتىپ الدى. سونىڭ وزىندە كوش تىزگىنىن وزگە ينستيتۋتتارعا ۇستاتا قويماپتى. ال پاندەميا كەزىندە بەلسەندى جۇمىس ىستەگەن Kaspi Bank پەن «سبەربانككە» جىلدىق تابىس­تارىن 6،1 جانە 12،5 ملن تەڭ­گەگە كوبەيتۋگە مۇمكىندىك تۋعان.

1 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا 90 كۇننەن اسقان مەرزىمدە تولەنبەگەن نەسيەنىڭ (NPL 90+) ۇلەسى 6،9 پايىزدان 7،1 پايىزعا ۇلعايدى. ءسويتىپ 1120،8 ملرد تەڭ­گەگە جەتكەن. قارجى نارىعىن رەت­تەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ دە­رەگىنشە، زاڭدى تۇلعالاردىڭ قا­رىز پورتفەلىندەگى NPL 90+ 5-تەن 9 پايىزعا ءوسىپ كەتكەن. قارىزدىڭ ۇلعايۋىنا وسى قاتتى اسەر ەتكەن سياقتى. الايدا جەكە تۇلعالارداعى NPL 90+ كەرى­سىنشە، 5،4-تەن 5،3 پايىزعا تومەن­دەگەن. جەكەلەگەن بانكتەر ەسە­بىنەن دە كەشىكتىرىلگەن نەسيە كو­لەمىنىڭ تومەندەگەنىن اڭعارا­مىز. دەگەنمەن بۇعان دەيىن ايت­قانى­مىزداي، بىلتىر پاندەميا تول­قىنى كەزىندە كوپتەگەن ازا­مات نەسيە تولەمىن كەيىنگە شە­گەرۋ مۇمكىندىگىن پايدالاندى. ولار­دىڭ مەرزىمى ءالى اياقتالعان جوق. سون­دىقتان جىل سوڭىندا قا­رىز پورت­فەلىنىڭ شىنايى ساپاسى مۇل­دە باسقا دەڭگەيدى كورسەتۋى ىق­تي­مال. سوندىقتان 2021 جىل­دىڭ سو­­ڭىنا قاراي 90 كۇننەن اس­قان مەر­­زىمدە تولەنبەگەن نەسيە ۇلەسى ار­­تىپ كەتىپ جاتسا تاڭعالۋعا بولماس.

سوڭعى جاڭالىقتار

ىندەتپەن كۇرەستە ىركىلمەگەن مامان

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:34

ارمانىنا جەتكەن جان

رۋحانيات • بۇگىن، 08:30

وتانشىلدىق – تاۋەلسىزدىك تىرەگى

رۋحانيات • بۇگىن، 08:16

العىس ارقالاعان جاناشىر جاندار

مەديتسينا • بۇگىن، 08:01

حەم اعاي

ادەبيەت • كەشە

نەسيە كورسەتكىشى ارتتى

ەكونوميكا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار