«بانك تسەنتركرەديت» پىكىرى
«بانك تسەنتركرەديت» اق-تىڭ مالىمدەۋىنشە, ەلىمىزدەگى 14 بانككە جۇرگىزىلگەن اكتيۆتەر ساپاسىن تاۋەلسىز باعالاۋ (AQR) ناتيجەسىندە وتاندىق بانك سەكتورىنىڭ جەتكىلىكتى كاپيتال قورى بار ەكەنى انىقتالعان.
«قارجىلىق قاداعالاۋشى AQR-دى 2020 جىلدىڭ اقپانىندا اياقتاپ, جۇيەلىك دەڭگەيدە 800 ملرد تەڭگە كولەمىندە كاپيتال قورى بار ەكەنىن راستادى. سونداي-اق ەۋروپالىق ورتالىق بانكى ادىستەمەسى نەگىزىندە باقىلاۋ سترەسس-تەستىلەۋى جاسالدى. ول بويىنشا نەگاتيۆتى ماكروەكونوميكالىق ستسەناري بولا قالعان جاعدايدا بانك كاپيتالىنىڭ قانشالىقتى جەتكىلىكتى بولارىن باعامداۋعا بولادى. سترەسس-تەستىلەۋ ناتيجەسىندە بانك جۇيەسى كاپيتال قورىنىڭ سىرتقى قاۋىپتەرمەن بايلانىستى قوسىمشا شىعىنداردىڭ ءوزىن جويىپ (جۇتىپ) جىبەرۋگە قاۋقارى بار ەكەنى بەلگىلى بولدى. ياعني ەلدەگى بانك جۇيەسىن تۇراقتى دەپ باعالاۋعا بولادى. 2021 جىلدىڭ ەكى ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا بانكتەر تۇراقتىلىق دەڭگەيىن ۇستاپ تۇر: 1 ناۋرىزدا ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر اكتيۆتەرىندەگى وتىمدىلىك ۇلەسى 40 پايىزدان اسادى, نەگىزگى كاپيتالدىڭ جەتكىلىكتى دەڭگەيى 25,8 پايىزدى قۇراپ وتىر» دەلىنەدى بانك ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ جاۋابىندا.
بانك وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, بانك جۇيەسى بەرىكتىلىگىن قولداۋ ماقساتىندا قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى پرۋدەنتسيالدى قاداعالاۋ شارالارىن ەنگىزگەن. كونسەرۆاتسيالىق بۋفەرگە قويىلاتىن تالاپتى ءبىر تارماققا, 2-دەن 1 پايىزعا, 2021 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن تومەندەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان. سونىمەن قاتار شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىنە ۇسىنىلاتىن نەسيە مەن كەپىلدىكتەرگە تاۋەكەلدەردى ازايتۋ دا قاراستىرىلعان.
«بيزنەستى قولداۋدىڭ نەگىزگى قۇرالى رەتىندە جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەۋدى ايتۋعا بولادى. ۇلتتىق بانك باعدارلاماسى اياسىندا شوب سۋبەكتىلەرىن 8 پايىزبەن نەسيەلەۋ بويىنشا 600 ملرد تەڭگە ءبولىندى. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» بويىنشا ۇزاق مەرزىمدى نەسيەلەۋ 600 ملرد تەڭگەدەن 1 ترلن تەڭگەگە ۇلعايتىلدى. سالالىق شەكتەۋلەر الىنىپ تاستالىپ, زايم سوماسىنىڭ 85 پايىزىنا دەيىن كەپىلدىك بەرىلدى», دەيدى «بانك تسەنتركرەديت».
كوڭىل كۇيى كوتەرىڭكى تسيفرلار...
سەكتوردىڭ ءوز جاعدايىن ءسات ساناپ جاقسارتىپ كەلە جاتقانىن جاقىندا جاريالانعان قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ ەسەبىنەن دە كورە الامىز. ءدال قازىر ەلىمىزدە قىزمەت اتقارىپ جاتقان 25 بانكتىڭ (ونىڭ 15-ءى – شەتەلدىك ەنشىلەس بانكتەر) بيىل I توقسانداعى تازا جيىنتىق تابىسى 283 ملرد تەڭگەدەن اسىپتى. جيىنتىق تازا تابىس تۇرعىسىنان «حالىق بانك», Kaspi Bank, ForteBank, «سبەربانك» جانە «وتباسى بانك» كوش باستايدى. بەس قارجى ينستيتۋتىنىڭ قارىز پورتفەلىنىڭ ۇلەسى 64,5 پايىزدان 66,7 پايىزعا ءوسىپ, دەپوزيت پورتفەلى دە 67,1 پايىز دەڭگەيىنە كوتەرىلگەن. جالپى, بيىل 1 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا ەلدەگى بانك سەكتورىنىڭ اكتيۆ كولەمى 32 426,2 ملرد تەڭگەگە جەتتى. مۇنى اگەنتتىك بىلتىرمەن سالىستىرعاندا 4 پايىزعا وسكەن دەپ باعالايدى. ال جيىنتىق اكتيۆتەگى قارىز پورتفەلىنىڭ ۇلەسى بيىل قاڭتار-ناۋرىز ارالىعىندا 50,7-دەن 48,7 پايىزعا ازايدى. جىل باسىنان بەرى «اتف بانك», ForteBank, Bank RBK جانە «حالىق بانكتە» بەرىلگەن نەسيە كولەمى ايتارلىقتاي تومەندەگەن. زاڭدى تۇلعالاردىڭ ءوز زايمدارىن بەلسەندى تۇردە وتەي باستاۋى وسى ناتيجەگە سەبەپ بولعانداي. جىل باسىنان بەرى زاڭدى تۇلعالار نەسيەسى 0,5 پايىزعا قىسقارىپ, شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە نەسيە ۇسىنۋ كولەمى 3,5 پايىزعا ازايىپ كەتكەن.
بانكتەر كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرىنە نەسيە بەرۋ دەڭگەيىن تومەندەتكەنىمەن, جەكە تۇلعالاردى نەسيەلەندىرۋدى ارتتىرعان. جىل باستالعالى تۇتىنۋشىلىق باعىتتاعى نەسيەلەر 4 391-دەن 4 556 ملرد تەڭگەگە دەيىن ۇلعايىپتى. سونداي-اق وتاندىق بانكتەر ارقىلى بەرىلگەن نەسيەدەگى تەڭگەنىڭ ۇلەسى 87,8 پايىزدى قۇرايدى. بۇل رەتتە شەتەل ۆاليۋتاسى ارقىلى راسىمدەلگەن نەسيە ۇلەسى نەبارى 12,2 پايىز دەڭگەيىندە.
شوب نىساندارى ءۇشىن قاي بانك قولايلى؟
جوعارىداعى ستاتيستيكادان بانكتەردىڭ شاعىن جانە ورتا بيزنەس سۋبەكتىلەرىن قارجىلاندىرۋعا اسا ىنتالى ەمەس ەكەنىن اڭعاردىق. قازىر ەلىمىزدە شامامەن 335 مىڭعا جۋىق شوب سۋبەكتىسى بار. ءبارى بىردەي نارىقتى قىزدىرىپ تۇر دەۋگە كەلمەيدى. ونىڭ 167 مىڭى عانا بەلسەندى جۇمىس اتقارادى. ارينە, سول 167 مىڭ كاسىپكەرلىك نىسانىنا قارجىلىق قولداۋ اۋاداي قاجەت ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ءدال قازىر ەلىمىزدەگى ءىرى 10 بانكتىڭ 8-ءى شوب-تى قارجىلاندىرۋ باعدارلاماسىن ۇسىنىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە ەڭ تومەنگى جىلدىق ءتيىمدى ستاۆكا «حالىق بانككە» تيەسىلى – 14,2 پايىزدان باستالادى. ودان كەيىنگى ورىندا 15,5 پايىزبەن ForteBank جانە 15,7 پايىزبەن Jusan Bank تۇر.
«حالىق بانك» بەرەتىن ماكسيمالدى زايم سوماسى – 5 ملرد تەڭگەگە دەيىن دەپ قاراستىرىلعان. سونداي-اق بۇل بانكتە 3 ملرد تەڭگەگە دەيىن بەرىلەتىن ونىمدەر دە بار. ودان كەيىنگى ورىنداردى ForteBank (2 ملرد تەڭگەگە دەيىن) پەن Kaspi Bank (1 ملرد تەڭگەگە دەيىن) بولىسەدى. سەگمەنتتەگى ەڭ ۇزاق مەرزىم «سبەربانكتە» بار ەكەن – بۇل بانكتىڭ شارتى بويىنشا زايمدى 120 ايعا بولۋگە بولادى. سونىمەن قاتار 84 ايلىق مەرزىم بۇل بانكتە دە جانە «حالىق بانك», Jusan, Bank RBK, ەۋرازيالىق بانكتەردە دە بار.
تازا تابىس پەن NPL دەڭگەيى
بانكتەر كوپتەگەن سالانى نەسيەلەيدى. سونىڭ ىشىندە قارجىلىق ينستيتۋتتار نەگىزىنەن ونەركاسىپ (13,5), قۇرىلىس (4,2), ساۋدا (11,8) جانە ترانسپورت (3,2) سەكتورلارىن قارجىلاندىرۋدى قولاي كورەدى ەكەن. سالانىڭ بيىلعى ءبىرىنشى توقسانداعى تازا تابىسى 283,3 ملرد تەڭگەگە جەتتى دەگەندى ايتتىق. بۇل 2020 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 34,6 ملرد تەڭگەگە كوپ. بانكتەر ءبىر جىلدا 14 پايىزدىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتىپ وتىر دەگەن ءسوز. ەڭ كوپ تابىس «حالىق بانك» (83,7 ملرد تەڭگە), Kaspi Bank (63,5 ملرد تەڭگە) جانە «سبەربانككە» (30,6 ملرد تەڭگە) تيەسىلى. بىراق «حالىق بانك» بىلتىر ءدال وسى كەزەڭدە بۇدان دا كوپ تابىس تاپقان ەدى. ولار بيىل تازا تابىسىن 517,6 ملن تەڭگەگە ازايتىپ الدى. سونىڭ وزىندە كوش تىزگىنىن وزگە ينستيتۋتتارعا ۇستاتا قويماپتى. ال پاندەميا كەزىندە بەلسەندى جۇمىس ىستەگەن Kaspi Bank پەن «سبەربانككە» جىلدىق تابىستارىن 6,1 جانە 12,5 ملن تەڭگەگە كوبەيتۋگە مۇمكىندىك تۋعان.
1 ساۋىردەگى جاعداي بويىنشا 90 كۇننەن اسقان مەرزىمدە تولەنبەگەن نەسيەنىڭ (NPL 90+) ۇلەسى 6,9 پايىزدان 7,1 پايىزعا ۇلعايدى. ءسويتىپ 1120,8 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ دەرەگىنشە, زاڭدى تۇلعالاردىڭ قارىز پورتفەلىندەگى NPL 90+ 5-تەن 9 پايىزعا ءوسىپ كەتكەن. قارىزدىڭ ۇلعايۋىنا وسى قاتتى اسەر ەتكەن سياقتى. الايدا جەكە تۇلعالارداعى NPL 90+ كەرىسىنشە, 5,4-تەن 5,3 پايىزعا تومەندەگەن. جەكەلەگەن بانكتەر ەسەبىنەن دە كەشىكتىرىلگەن نەسيە كولەمىنىڭ تومەندەگەنىن اڭعارامىز. دەگەنمەن بۇعان دەيىن ايتقانىمىزداي, بىلتىر پاندەميا تولقىنى كەزىندە كوپتەگەن ازامات نەسيە تولەمىن كەيىنگە شەگەرۋ مۇمكىندىگىن پايدالاندى. ولاردىڭ مەرزىمى ءالى اياقتالعان جوق. سوندىقتان جىل سوڭىندا قارىز پورتفەلىنىڭ شىنايى ساپاسى مۇلدە باسقا دەڭگەيدى كورسەتۋى ىقتيمال. سوندىقتان 2021 جىلدىڭ سوڭىنا قاراي 90 كۇننەن اسقان مەرزىمدە تولەنبەگەن نەسيە ۇلەسى ارتىپ كەتىپ جاتسا تاڭعالۋعا بولماس.
