تانىم • 14 مامىر، 2021

ءسوز سويىل: تاۋبەلى ماقال-ماتەل

1224 رەت كورسەتىلدى

قاي زاماندا دا اتا-انانىڭ ۇر­پاققا كوڭىلى تولماي وتكەنى بەل­گىلى. ءبىزدى سول «اۋرۋ» مەڭدەپ، ۇي­دەگى كىسى ەكەۋىمىز كەلىسىپ، نە دە بولسا دەپ، بۇل دا اتا-انا­نىڭ­ ءبىر پارىزى دەپ ءبىلىپ، ءتىل مەن جاققا سۇيەنە، بۇرىننان قال­عان − بۇرالقىسى بار، كەيىن قا­لىپتاسقان قايماقتىسى بار، ان­نان-مۇننان جيىپ-تەرىپ ماقال-ما­تەلدىڭ مايىن تامىزايىق دەپ شەشتىك.

ەسەيگەن ۇلدى دا، قىزدى دا ءبىر قىڭىر قىلىعىنان شاپ بەرىپ، شەشەلەرى شەرلى ءسوزىنىڭ سوگىن سورعالاتىپ بولىپ، مەن دە كىجىنە كەيىس كەتىپ بارىپ توقتاپ، ەكەۋىنە ەكەۋىمىز كەزەكپە-كەزەك ءسوز مايەگى ماقال-ماتەلدى توعىتۋعا كوشتىك.

− ادەپسىز قىزدان مىلجىڭ جى­گىت ارتىق، − دەپ ايەلىم قىزىنا ءتوندى.

− قاشقاندا دا، قۋعاندا دا الدا بول، − ۇلعا كوز تاستاپ ەدىم، ماتەلىمە ريزا بولىپ جىميدى.

− قىز باققاننان قىسىراق باققان وڭاي!

− ارام بولماي − ادام بول­ماي­سىڭ، − دەپ ەدىم، ۇلىمنىڭ قۇلاعى ەلەڭ ەتە قالدى.

− سۇلۋ قىز قاسى-كوزىن سۇرمە­لەي­دى،

ەرىنبەي ەتەك-جەڭىن بۇرمە­لەي­دى، − دەپ شەشەسى تاقپاقتاتىپ تا جىبەردى.

− جاقسى اتانىڭ ارۋاعى − جامان بالاعا 40 جىل ازىق.

− قويشىنىڭ قىزى قوي كەلگەندە شاشىن تارايدى.

− جاسىرىپ جامان ءىس ىستەگەن­نەن گورى − ايگىلەپ قايىر سۇراعان جاقسى.

− اكە-شەشەسىنە سەنىپ وسكەن − اكە-شەشە بولا المايدى.

− باتىر بولاتىن بالا ەرگە ءۇيىر، قىزتەكە بالا زەرگە ءۇيىر.

− بالانى جۇمساساڭ ارتىنان ءوزىڭ باراسىڭ.

− بەيباس بالاعا كۇلە قاراساڭ، باس كيمىڭدى الا قاشادى.

− قىز بوي جەتسە − بۇرىنعىداي كۇنىڭ جوق، تەلەفون مەن ەسىكتە تىنىم جوق.

− تونى تۋرا كەلسە، اكەسىن ۇلى جاقتىرماس.

− سورى قالىڭ اكەنىڭ − كەر با­عىپ ۇلى وسەدى، ءسوز باعىپ قىزى وسەدى.

− الدىمەن كۇيلەن، سودان كەيىن ۇيلەن، − دەپ بولاشاقتى بورپ ەتكىزىپ ەدىم:

− انا داڭقىمەن قىز وتەر، ماتا داڭقىمەن ءبوز وتەر، − دەپ شە­شەسى ءسوزىمدى ءىلىپ اكەتە قويدى.

− بالانىڭ بالاقايى دا بار، قالاقايى دا بار، − دەپ تومەن قاراپ ەدىم:

− و، قۇدايىم، بالا بەر،

بالا بەرسەڭ سانا بەر!

سانا بەرمەگەن بالاڭدى،

قايتىپ ءوزىڭ الا بەر! − دەپ ايەلىم كوككە قاراپ قالىپتى.

− ءبىر بالا اتاعا جەتە تۋادى،

ءبىر بالا اتادان وتە تۋادى،

ءبىر بالا كەيىن قاراي كەتە تۋا­دى، − دەپ تاقپاقتاپ مەندە ەڭسە كوتەردىم.

− بايعا شىقپاعان قىز − شە­شە­سىن قارتايتادى.

− بۇرىن بالاڭ سەنى اسىرايتىن، قازىر سەن بالاڭنىڭ بالاسىن قوسا اسىرايسىڭ.

− تاۋىقتى تويىندىرا ال­مايسىڭ، قىزدى كيىندىرە الماي­سىڭ، − دەپ ەر جەتكەن قىزىنان ەسە قايتارىپ جاتىر.

− جۇرتتىڭ ىبىرايى ىبى­راي، ءبىزدىڭ ىبىراي سۇمىراي، − دەپ مەن دە دوڭك ەتكىزدىم.

− قىزعا قاراعان كۇن − ايسىز قاراڭعى ءتۇن.

دەلبەزەم قوزا باستادى ما، تاقپاقتان تايىنار ەمەسپىن:

− كۇڭنىڭ قىزى ەركەلەسە،

اسپانداعى جۇلدىزدى

اپەر دەر.

قۇلدىڭ ۇلى ەركەلەسە،

حاننىڭ قىزىن اپەر دەر.

− انانىڭ كوڭىلى قىزىندا، قى­زىنىڭ كوڭىلى قىزىلدا، − دەپ شەشەسى ماعان قاراپ تاۋسىل­عانىنان بەلگى بەردى. مەن دە:

− بالاڭ جاقسى بولسا،

جەردىڭ ءۇستى جاقسى،

بالاڭ جامان بولسا،

جەردىڭ استى جاقسى! − دەپ جەلپىنىپ توقتادىم.

سودان كوپ وتپەي، قۇداي اتىپ، ايەل ەكەۋىمىز ءاي-شايلەسىپ، بارىپ-كەلىپ جانجالداسىپ بولەك جاتىپ، ەرتەسىندە ءۇن-ءتۇنسىز مىسىق-تىشقان بولىپ وتىر ەدىك، ەسەيگەن ەكى بالا ەكەۋمىزگە قارسى كەلىپ وتىرىپ، تاۋبەلى ماقال-ماتەلدى كەزەكتەسە توپەلەسىن كەلىپ...

− جامان بايدان جايداقتىعىم ارتىق.

− جامان جاردان − قۇر قۇ­شاقتاساڭدا جاستىق ارتىق.

− بۇركىت قارتايسا تىشقانشىل بولادى.

− ايەل 40-قا كەلگەنشە ءوڭىن بەرمەسە − قاسيەت، ەر ادام 40-قا كەل­گەنشە ەسى كىرمەسە − قاسىرەت.

− ەردىڭ اتىن قاتىن، يا باي­گەدەن كەلگەن اتى شىعارادى.

− ءوز زايىبىڭا دۇشپان كوزبەن قارا.

− سۇلۋ ايەلدىڭ كۇيەۋى ءومىر بويى قاراۋىل بولىپ وتەدى.

− ايەلدىڭ داۋىسى قاتتى شىق­قان ءۇيدىڭ بوساعاسىنان جاقسىلىق كۇتپە.

− ەرتەرەك ولگىڭ كەلسە، اقىماق ايەلگە ۇيلەن.

− الپىس نارىڭ بولعانشا، اقىلدى جارىڭ بولسىن.

− بۇلتتان شىققان كۇن اششى، جامان قاتىننىڭ ءتىلى اششى.

− ەركەك داۋىستى ايەلدىڭ ءىسى بولماس، قاتىن داۋىستى ەركەكتىڭ كۇشى بولماس.

− ايەل بويانسا بۇزىلادى، كوپ قيقاڭداسا ۇرىنادى.

− ايەل − اپكىش، ءبىر باسىندا سۋ تۇرسا، ءبىر باسىندا شۋ تۇرادى.

− ەركەك جولداس، ايەلدەن ازى­رەيىل دە قورقادى، سەن ادامسىڭ عوي، شىدا!

− ايەل − ءاميان، ەركەك − اقشا.

− اراق − كۇيەۋى، شىلىم − ايەلى. بۇلاردان كوكسوققان، جىن­سوققان دەگەن ۇل، كوكجوتەل دەگەن قىز تۋادى.

− اتىڭ جامان بولسا ساتىپ قۇتىلاسىڭ، ءيتىڭ جامان بولسا اتىپ قۇتىلاسىڭ، قاتىنىڭ جامان بولسا قايتىپ قۇتىلاسىڭ.

− قازىمىر قاتىننىڭ بايى ەرتە قارتايادى.

− ايەلدەر بۇتكىل جۇمىستى ات­قارادى، قالعاندارى ەركەكتەردەن ارتىلمايدى.

− ەرلى-زايىپتىلار ۇرىسقاندا − ماحاببات شىركىن قۇيرىعىن قىسادى، − دەپ ۇل ىرجالاڭداپ ورنىنان تۇرىپ كەتىپ ەدى:

− سوقىر ەركەك پەن ماقاۋ ايەل­دىڭ ۇيىندە ۇرىس بولمايدى، − دەپ قىز دا ونىڭ سوڭىنان ىلەسە جونەلدى.

...ءسوز سۇيەكتەن وتەدى، اتادان قالعان ماقال-ماتەلگە دەرىڭ بارما! «الما الما اعاشىنان الىسقا تۇسپەيدى» دەگەن وتىرىك، ءمانىسى ماڭ­­گىرتكەن ماقال-ماتەلدەن كەم­پىر ەكەۋمىز ىشتەي «ال كەرەك بولسا» دەپ تاۋبەمىزگە كەلدىك.

 

بەرىك سادىر

نۇر-سۇلتان

سوڭعى جاڭالىقتار

«بارىسقا» جاڭا قاقپاشى كەلدى

حوككەي • بۇگىن، 09:18

COVID-19: بوساڭسۋعا بولمايدى

الەم • بۇگىن، 08:51

ۇقساس جاڭالىقتار