ال شىن مانىندە تاعدىرىنا بۇيىرعان, ماڭدايىنا جازىلعان قايعى-قاسىرەتتەر مەن اۋىر سىناقتاردى جەڭىلدەتىپ, جەڭىپ شىعۋعا كوپ كومەكتەسكەن ونىڭ موينىنا تۇمارداي تاعىلعان ماحابباتى ەدى. سول ماحابباتى ونى قىزعىشتاي قورىدى. پەرىشتە بولىپ, وكسىگى مەن وكىنىشى كوپ ءومىردى ولمەس ولەڭگە اينالدىردى.
سول ماحابباتى, ومىرلىك سۇيگەن جارى – ساقىپجامال ەدى. جالپى, قاسىم ساقىپجامالعا بىرنەشە ولەڭ ارناعان سەكىلدى. سەبەبى 1936-1946 جىلدار ارالىعىنداعى ون جىلداي ۋاقىت عاشىق بولىپ ءجۇرىپتى. ون جىلدان كەيىن قوسىلىپ, سەگىز جىل وتاسقان. وسى ون سەگىز جىلدىڭ ىشىندە تالاي ولەڭ-جىر دۇنيەگە كەلگەن شىعار. سولاردىڭ اراسىندا 1946 جىلى جازىلعان «ساقىپجامال» دەپ اتالاتىن ولەڭى ەرەكشە.
ساقىپجامال! ءبىر وزىڭدە
ەكى ايەلدىڭ اتى بار.
كۇن بوپ كوزىڭ كۇلگەنىڭدە,
قاباعىڭنان اي تۋار.
سول كەز ساعان قاراي بەرەم
كورمەگەندەي مەن بۇرىن.
جاننىڭ سىرىن جاتقان تەرەڭ
وقي بەرەم جاسىرىن.
ساقىپجامال! اتىڭ قانداي!
«ساپەن» دەيمىز قىسقارتىپ.
جار بولا گور ايتىلعانداي,
سەنەن قايسى قىز ارتىق؟!
ماحابباتتان تالاي جاستىڭ
جۇرەكتەرى كۇيۋلى.
مۇمكىن جوندەپ سۇيە الماسپىن,
ءوزىڭ ۇيرەت ءسۇيۋدى.
«سەنەن ارتىق جان تابام» دەپ
قاتە باسسام, كەتسەم جەلدەپ,
ءوزىڭ سوتتا, ءوزىڭ كەش.
بەس شۋماق ولەڭ – بەس ءبولىمدى پوەماعا تاتيدى. ەسىمىنەن ەپتەپ باستالعان ءبىر نازىك سىر تەرەڭگە تارتا جونەلەدى.
ءسال شەگىنىس جاساساق, نەگىزىندە ساقىپجامال قاسىمنان بۇرىن دا تۇرمىستا بولعان. بالاسى بار ايەل. بۇرىنعى جولداسى ءانۋار سەيداحمەتوۆ قاسىمنىڭ دوسى ەكەن. دوسىنىڭ ۇيىندە شاي قۇيىپ وتىرعان كەرەمەت كەلىنشەككە بىردەن عاشىق بولعان اقىن ءوزىنىڭ ءورت سەزىمىن وشىرە الماي, ۇلكەن ماحابباتقا اينالدىرىپ العان. بۇل – 1936 جىل بولاتىن. سودان سەرگەلدەڭگە تۇسكەن اقىن 1938 جىلى الماتىدا ءجۇرىپ, «س...عا» دەيتىن ولەڭ جازادى. سوندا:
«شىعىستىڭ شولپانىنداي
كوزدى تارتتىڭ,
جۇرەكتى الدەقايدا جەتەكتەيسىڭ.
بەينە ءبىر سەن – ماگنيت,
مەن – بولاتپىن,
تاۋەكەل! دارياسىنا كەتتىم سۇڭگىپ.
بولعاندا سەن اسپاننىڭ اققۋ قۇسى,
سۇڭقارداي سوڭىنان قۋا قانات قاقتىم.
امال نە, اققۋ شىركىن قونسا بارىپ,
كوڭىلسىز كولىنە ءبىر باسقا جاقتىڭ!», – دەپ, جۇرەكتە جۇرگەن عاشىقتىق لەبىزىن بىلدىرەدى. كەيىن سوعىسقا اتتانىپ, مايدان دالاسىندا جۇرگەندە دە عاشىعى ەسىنەن ەش شىقپايدى. سول ءبىر قيال قۇسى, اپپاق ارمانى سۇم سوعىس اياقتالعانشا جۇرەگىندە جۇرەدى. 1945 جىلى قاسىم پوەزياسىنىڭ بيىك شىڭى – «داريعا, سول قىزدى» جازدىرعان دا وسى قۇدىرەت ەدى. ولاي دەيتىنىم, ولەڭدە:
«وڭىمدە مە ەدى,تۇسىمدە مە ەدى,
كورىپ ەم عوي ءبىر ارمانداي قىزدى.
ءبىر نازىك ساۋلە ك ۇلىمدەپ ەدى,
سۇراپىل سوعىس سوقتى دا بۇزدى...
قايدا ەكەن, قايدا, داريعا, سول قىز؟!», – دەي كەلىپ, ولەڭ سوڭىندا:
«جەڭدىك قوي جاۋدى,
ارمان نە, قۇربىم,
كۇركىرەپ كۇندەي, ءوتتى عوي سوعىس.
ايقايلاپ ءان ساپ, تابا الماي ءجۇرمىن,
قايدا ەكەن, قايدا, داريعا, سول قىز؟!», – دەپ اياقتايدى.
سۇراپىل سوعىستان ەلگە امان-ەسەن ورالعان اقىن 1946 جىلى عاشىعى ساقىپجامالدى ىزدەپ تابادى. جارى ءانۋاردىڭ سوعىستا قازا تاپقانىن ەستيدى. كوپ ۇزاماي وسى جىلى زارىعىپ كۇتكەن عاشىعىنا قوسىلعان ەكەن. وسى ساعىنىشتىڭ, وسى باقىتتىڭ قۇرمەتىنە ارناپ, دۇنيەگە كەلگەن قىزىنا داريعا دەپ ات قويعان.
اڭساعان اققۋىن قولىنا قوندىرىپ, ودان ءسابي سۇيگەن قاسىمعا تاعدىرى تاعى دا قىرىن قاراعان. الماتىداي الىپ قالادان پاتەر بۇيىرماي, باسپانا ماسەلەسى ءبىراز جىل باسىن قاتىرعان. ءتىپتى ءبىر قينالعان كەزدە ۇلكەن باستىقتىڭ وزىنە:
بەرسەڭ بەر, بەرمەسەڭ عوي, باسپاناڭدى,
سوندا دا تاستاماسپىن استانامدى.
ولەڭنىڭ وتىن جاعىپ جىلىتامىن,
ءوزىمدى, ايەلىمدى, جاس بالامدى, – دەگەنى بار.
وسىنداي جولى بولماي, قيىندىق قۇرساعان جىلداردا دا قاسىم اقىن ەش جاسىماعان. ولەڭنىڭ ەركە وزەنىن ودان سايىن تاسىتقان. سول ساتتەردە سۇيىكتى جارىنا ارنالعان ءبىر ولەڭىن «اقساۋلە» دەپ اتاپتى. ءماتىنى مىناداي:
ءبىر كۇي بار دومبىرادا تارتىلماعان, دەپ باستالاتىن تاماشا ليريكالىق ولەڭگە كەيىن بەلگىلى سازگەر ءابىلاحات ەسپاەۆ ادەمى ءان جازدى. ءسوزى مەن اۋەنى قۇستىڭ قوس قاناتىنداي قاتار قاعىلاتىن كلاسسيكالىق تۋىندى.
سوعىستان تاپقان سىرقاتى ۇدەپ, قاتتى قينالىپ جۇرگەن شاعىندا قاسىمنىڭ قاسىندا جارى ساقىپجامال ءدارىسىن بەرىپ, ۇنەمى ەمدەلۋىنە جاناشىرلىق كورسەتىپ وتىرعان. قايتىس بولارىنىڭ الدىندا بىرنەشە كۇن كوز ىلمەي كۇزەتىپ وتىرعان دەيدى ەسكى ەستەلىكتەر. ال اقىن دۇنيەدەن وتكەننەن كەيىنگى قانشاما جىلدار بارىسىندا قاسىم مۇرالارىن جيناقتاپ, شىراقشىسىنا اينالعانى دا – سول سۋىماعان ماحابباتتىڭ بەلگىسى ەدى. بار سانالى عۇمىرىن قاسىم اقىننىڭ تاعدىرىنا ارناعان اياۋلى جان ءبىراز جاساپ, بەرتىندە قايتىس بولدى.
ءيا, اقيىق اقىن, ورەلى ونەرپاز, عاجايىپ تۇلعانىڭ تۇمارىنا اينالىپ, ماڭگىلىك مۋزاسى بولعان, قاسىم پوەزياسىنداعى ماحاببات ليريكاسىنىڭ باستى كەيىپكەرى – ساقىپجامال اپامىز وسىنداي ەرەكشە جان بولعان ەكەن.
ءالىمجان قۇتجان ۇلى,
وقىتۋشى عالىم
قاراعاندى
