سپورت • 11 مامىر، 2021

جازعى وليمپيا ويىندارى وتە مە؟

178 رەت كورسەتىلدى

توكيو – 2020 جازعى وليمپيا جانە پاراليمپيادا ويىندارى – بيىلعى جوسپارلانعان الەمدىك دەڭگەيدەگى ەڭ ءىرى حالىقارالىق شارالاردىڭ ءبىرى ەكەنى ءسوزسىز. اتىنىڭ ءوزى ايتىپ تۇرعانداي، بىلتىر جازدا ءوتۋى ءتيىس بولعان XXXII جازعى وليمپيا ويىندارى دۇنيەنى دۇرلىكتەرگەن COVID-19 ىندەتىنە بايلانىستى ءبىر جىلعا شەگەرىلگەن ەدى. ولاي بولسا، بۇگىنگى تاڭدا جاپون ەلىنىڭ ساياسي-الەۋمەتتىك جاعدايى قالاي بوپ تۇر، جازدا الەم جۇرتى وليمپيا ويىندارىن تاماشالاي الا ما؟! حالىقارالىق قوعامداستىقتى الاڭداتىپ وتىرعان بۇگىنگى كۇننىڭ ەڭ وزەكتى ماسەلەسىنە قاتىستى وقىرماندارىمىزبەن وي ءبولىسۋدى ءجون كوردىك.

جاپونيادا بۇگىن، 11 مامىردا اياق­تالۋى ءتيىس بولعان كوروناۆيرۋس ىندەتىنە باي­لانىستى جاريالانعان توكيو قالاسى مەن تاعى باسقا پرەفەكتۋرالارداعى تو­تەنشە جاعداي ۇكىمەتتىڭ شەشىمىمەن ايدىڭ سوڭىنا دەيىن ۇزارتىلدى. بۇل جايىندا 7 مامىردا جاپونيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى يوسيحيدە سۋگا ءباسپاسوز ءماسليحاتى بارىسىندا جاريالادى.

جاپون ەلىنىڭ جاعدايى سىن كوتەرمەي تۇرعانى بەلگىلى. كوپ ەلمەن سالىس­تىرعاندا ءولىم-ءجىتىم از بولعانىمەن، ۆيرۋس جۇقتىرعاندار مەن اۋىرىپ جاتقاندار سانى سوڭعى كەزدە كۇننەن-كۇنگە كوبەيىپ بارادى. كوروناۆيرۋستىڭ كەسىرىنەن كوپ­تەگەن كاسىپورىن تابىسسىز قالسا، كوپ ادام جۇمىسسىز قالىپ، كۇنكورىسى ناشارلاپ وتىر. ءوز-وزىنە قول جۇمساعان جاستاردىڭ كوبەيىپ كەتۋىنەن دە كوپ نارسەنى اڭعارۋعا بولادى. كوروناۆيرۋس قوعامدا شوعىرلانىپ قالعان پروبلەمالاردىڭ بەتىن اشىپ، كوزگە كورىنبەي كەلگەن كوپ نارسەنى كورسەتىپ بەرسە، وعان قارسى ۇكىمەت تاراپىنان قابىلدانىپ وتىرعان ءىس-شارالارعا كوپشىلىكتىڭ كوڭىلى تولماي، قوعام تاراپىنان بيلىككە دەگەن سەنىمسىزدىك ءوسىپ، ەلدەگى ءدال قازىرگى ساياسي-الەۋمەتتىك جاعدايدى جاقسى دەپ ايتۋعا كەلمەي تۇر.

ءباسپاسوز ءماسليحاتى بارىسىندا ۇكىمەت باسشىسى سۋگا بۇدان بىلاي ايماق باسشىلارىمەن تىعىز جۇمىس ىستەپ، كۇن سايىن ءبىر ميلليون ادامعا ۆاكتسينا سالۋدى كوزدەپ وتىرعانىن ايتتى. پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا، ۇكىمەت ۆاكتسينا­نى الدىمەن ماۋسىم ايىنىڭ اياعىنا دەيىن جاسى 65-تەن اسقان قارتتارعا سالىپ، ودان كەيىن دەرەۋ جاستارعا دا سالۋدى جوسپار­لاپ وتىر. بىراق بۇگىنگى كۇنى جاپون جۇر­تىنىڭ تەك ءبىر پايىزىنا جۋىعى عانا ۆاكتسي­نا سالدىرىپ وتىرعانىن جانە ۆاكتسينا سالدىرعىسى كەلمەيتىن جاپونداردىڭ جەتىپ ارتىلاتىنىن ەسكەرسەك، ۇكىمەت قانشا اسىققانىمەن، جازعا دەيىن جاعداي قاتتى وزگەرە قويمايتىن سياقتى.

جاپونيا حالىققا ۆاكتسينا سالۋ ماسە­لەسى بويىنشا دامىعان مەملەكەتتەر اراسىندا ەڭ سوڭعى ورىندا تۇرعانىنا تاڭعالاتىندار كوپ. جاپون ۇكىمەتىنىڭ بۇلاي باياۋ قيمىلداۋىنىڭ استارىندا ەلدىڭ كونستيتۋتسياسى مەن اتقارۋشى بيلىك تارماعىنا قاتىستى زاڭداردىڭ ەرەكشەلىكتەرى جاتقانىن ايتىپ وتكەن ءجون. باسقا ەلدەر سياقتى لوكداۋن جاريالاپ، كوشەلەردى كۇشتەپ جاۋىپ، يا بولماسا ماس­كا تاقپاعاندارعا ايىپپۇل سالىپ، جازالاۋ دەگەن سياقتى ادام قۇقىقتارىن شەكتەۋگە الىپ كەلەتىن قاتاڭ شارالاردى قابىلداۋعا جاپون ۇكىمەتىنىڭ قۇزىرەتى جەتپەيدى. ۇكىمەت حالىققا، كاسىپكەرلەرگە تەك ءوتىنىش-تالاپ جاساۋ ارقىلى عانا قانداي دا ءبىر قوعامدىق شەكتەۋلەر قويۋعا قۇقىلى. بىراق قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋعا داعدىلانعان جاپون حالقى جالپى بيلىكتىڭ ونداي تالابىنا كوبىنەسە قۇلاق اسىپ، ۇكىمەتتىڭ ايتقانىنا كونىپ كەلەدى. ۇكىمەت تە ءوز تاراپىنان كاسىپورىندار مەن حالىقتى قولداۋ ءۇشىن كوپ قارجى ءبولىپ، قولدان كەلگەن كومەگىن كورسەتىپ وتىر. دەگەنمەن ورتالىق ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى بيلىك اراسىندا قاراما-قايشىلىق از ەمەس. تۇرعىندار سايلاعان ەلدەگى 47 پرەفەكتۋرانىڭ گۋبەرناتورلارى ءوز سايلاۋشىلارىنىڭ قاس-قاباعىنا قاراپ قيمىلداپ، كوڭىل كۇيىنە قاراپ شەشىم شىعارسا، ءاربىر ايماقتاعى جاعداي ءارتۇرلى بولعاندىقتان، ولاردىڭ ويلارى دا ءبىر جەردەن شىعا قوي­مايدى. جان-جاعىندا جاتقان ايماقتاردان كۇنىن كورىپ، ناپاقاسىن تابۋ ءۇشىن كۇنىنە ءۇش ميلليوننان استام ادام كەلىپ-كەتىپ جۇرەتىن ەل استاناسى – توكيو قالاسىنىڭ گۋبەرناتورى يۋريكو كويكەنىڭ: «شۇعىل شارۋاڭىز بولماسا، توكيوعا كەلمەڭىز» دەگەنىنەن-اق كوپ دۇنيەنى ۇعۋعا بولادى.

جو­عا­رىدا اتالعان ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءباس­پاسوز كونفەرەنتسياسىنان كەيىن ءوز الدىنا جۋرناليستەرمەن سۇحبات وتكىزگەن ۇلتتىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ توراعاسى سەيكو تاكاحاشي وسى ايدىڭ ورتاسىنا جوس­پارلانعان حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتىنىڭ (حوك) توراعاسى توماس باح­تىڭ جاپونياعا ساپارى جايلى: ء«وز باسىم وسىنداي توتەنشە جاعداي تۇسىندا بىزگە ساپار شەگۋ ول كىسىنىڭ ءوزى ءۇشىن دە، ءبىز ءۇشىن دە وتە قولايسىز بولار دەپ ويلاي­مىن»، دەپ جاۋاپ بەردى. ءدال وسى باح­تىڭ جاپونياعا ساپارىنا قاتىستى جۋرنا­ليس­تەردىڭ سۇراعىندا دا، ول سۇراققا بەرىلگەن جاۋاپتىڭ دا استارىندا زور ءمان جاتىر.

الدىمەن، ەلدەگى ءىرى اقپارات اگەنت­تىكتەرى جۇرگىزىپ وتىرعان الەۋمەتتىك ساۋال­دامانىڭ ناتيجەسى كورسەتىپ وتىرعانداي، ءدال قازىر جاپون قوعامىنىڭ 70 پايىزىنان استامى جازعا جوسپارلانعان وليمپيا ويىن­دارىنىڭ وتۋىنە قارسى ەكەنىن اتاپ وتەيىك. قوعامنىڭ ايناسى بولىپ سانالاتىن باق وكىلدەرىنىڭ بيلىك وكىلدەرىنە قويعان سۇراق­تارىنان دا، ولاردان الىپ جاتقان جاۋاپ­تارعا كوڭىلدەرى تولماۋىنان دا جالپى جاپون جۇرتىندا وليمپيادانى قولدا­ماي­تىنداردىڭ باسىم ەكەنىن بايقاۋعا بو­لادى. ءوز تاراپىمىزدان باقىلاپ، ساراپتاپ وتىرعان رەسمي اقپارات كوزدەرى مەن الە­ۋمەتتىك جەلىلەردەگى جازبالاردىڭ دا باسىم بولىگى «ۇكىمەت قارجى-ەكونوميكالىق ماسە­­لەلەردى حالىقتىڭ قاۋىپسىزدىگىنەن ارتىق قويماۋى ءتيىس» دەگەنگە سايادى. ءتىپتى بۇعان دەيىن توكيو گۋبەرناتورىنىڭ ساي­لاۋىنا ءۇش رەت قاتىسقان قوعامدىق قايرات­كەردىڭ باستاماسىمەن وليمپياداعا قارسىلىق بىلدىرۋگە ارنالعان ونلاين-پەتيتسيا ۇيىمداستىرىلىپ، وعان قاتىسىپ، قول قويىپ جاتقانداردىڭ قاراسى ساعات ساناپ كوبەيىپ وتىر. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، جاپون حالقى توكيو جازعى وليمپيا ويىندارىنا قارسى بولىپ، ۇكىمەتتىڭ بۇل باعىتتاعى ساياساتىن قولدامايدى.

 ال حوك توراعاسى باحتىڭ وسى ايدىڭ ورتاسىنا جوسپارلانعان جاپونياعا ساپارى سول جاپون جۇرتىنىڭ كوڭىلىن اۋلاپ، ۇكىمەت باسشىسى سۋگامەن كەلىسسوزدەر وتكىزۋ ارقىلى جاپون قوعامىنىڭ عانا ەمەس، جالپى حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ وليمپياداعا دەگەن كوزقاراسىن وزگەرتۋدى ماقسات تۇتقان بولاتىن. سول ماقساتىنا جەتۋ ءۇشىن باح جاپونياعا ساپارى بارىسىندا اتوم بومباسىنان زارداپ شەككەن حيروسيما قالاسىنداعى وليمپيادا الاۋىنىڭ ەستافەتاسىنا قاتىسىپ، وسى وليمپيادا ويىندارىنىڭ الەمدە بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ ىسىنە قوساتىن ۇلەسى ۇلكەن ەكەنىن كورسەتۋدى دە كوزدەدى.

الايدا جاپون قوعامى باحتىڭ ول ويىن قول­دامايدى جانە ونىڭ 21 ساۋىردە وتكەن ءباسپاسوز كونفەرەنتسياسىندا: «جاپونيادا جاريالانعان توتەنشە جاعدايدىڭ حالىق­ارالىق شارا بولىپ تابىلاتىن وليم­پياداعا قاتىسى جوق» دەگەن ءسوزىن قوعام قاتتى سىناپ، جەردەن الىپ، جەرگە سالىپ جاتىر. باحتىڭ بۇل ءسوزى جاپون جۇرتىنىڭ جۇي­كەسىن قوزدىرىپ، اشۋىنا تيگەنى انىق. «باح مىرزانىڭ ءوزى وتقا ماي قۇيدى» دەپ اق­پارات قۇرالدارى ونى ايىپتا­عاندارى تەگىن ەمەس.

 جاپوندىق باق قانا ەمەس، شەتەلدىك اقپارات اگەنتتىكتەرىنىڭ اراسىندا دا توكيو وليمپياداسىنا قارسى شىعىپ، اشىق جازىپ جاتقاندار بار. مىسالى، 5 مامىردا امەريكالىق Washington Post گازەتىنىڭ ەلەكتروندى نۇسقاسىندا جاپون ۇكىمەتىنىڭ وليمپيادانى وتكىزۋ ويىنان باس تارتىپ، شىققان شىعىندارىن ساناپ، شەككەن زياندارىن مويىنداۋدان باسقا امالى جوق ەكەنىن جازدى. امەريكا دەمەكشى، ءساۋىر ايىنداعى پرەمەر-مينيستر سۋگانىڭ اقش-قا شەككەن العاشقى ساپارى بارىسىندا پرەزيدەنت بايدەن توكيو وليمپياداسىنا قاتىستى جاپون ۇكىمەتى جاساپ جاتقان جۇمىستى وڭ باعالايتىنىن ءسوز اراسىندا ايتقانىمەن، قانداي دا ءبىر ناقتى قولداۋ كورسەتەتىنى تۋرالى ەشتەڭە ايتا قويمادى. ونىڭ ۇستىنە، الەمدىك سپورت سالاسىنىڭ الدىڭعى قاتارلى كوش­باس­شىلارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىن، ودان قالسا، جاپونيانىڭ ەڭ سەنىمدى وداقتاسى بو­­لىپ تابىلاتىن اقش-تىڭ ءوزى ۋا­قىت­­تىڭ تىم از قالعانىنا قاراماستان، امە­ري­كالىق ۇلتتىق كوماندانىڭ توكيو وليم­­­پياداسىنا قاتىساتىنى جايلى رەسمي اق­پارات جاريالاماي وتىرعانىنىڭ اس­تار­­­ىندا نە جاتقانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس سياقتى. 

بىلتىر ناۋرىزدا سول كەزدەگى جاپو­نيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى سيندزو ابە تاريحتا العاش رەت حوك باسشىلىعىنا وليمپيادانى كەيىنگە شەگەرۋگە قاتىستى ءوتىنىش ءبىلدىرىپ، ول ءوتىنىشى قابىلدانسا، قازىرگى ۇكىمەت باسشىسى سۋگانىڭ: «الەم­نىڭ كوروناۆيرۋستى جەڭگەنىنىڭ بىردەن-ءبىر سيمۆولى رەتىندە وليمپيادانى مىندەتتى تۇردە وتكىزەمىز»، دەگەن نيەتىنىڭ ورىندالۋى ەكىتالاي جاعدايعا اكەلىپ وتىر. تىم بولماسا، توكيوعا تەك شەتەلدىك سپورت­شىلاردى شاقىرىپ، جاپوندىق كورەر­مەندەردىڭ سانىن شەكتەۋ ارقىلى از ادامنىڭ قاتىسۋىمەن وتكىزسەك قالاي دەگەن ويدىڭ ءوزىن جۇزەگە اسىرۋ وڭاي بولماي تۇر.   

ء ار ەلدىڭ جاعدايى ارقالاي بوپ تۇرعان مىنا زاماندا ۆاكتسينا سالدىرىپ العان سپورتشىلار بولسا، سالدىرماعاندار، سالدىرۋعا مۇمكىندىگى شەكتەۋلىلەر، اراسىندا سالدىرعىسى كەلمەيتىندەر دە بار. ال 6 مامىردا حوك باسشىلىعى ۆاكتسينا شىعاراتىن Pfizer كومپانياسىمەن وليمپياداعا باراتىن سپورتشىلارعا كەزەكتەن تىس ۆاكتسينا سالىپ بەرۋگە قاتىستى كەلىسكەندەرى جايىندا ايتقاندارى سول-اق ەكەن، قوعام «سپورتتى حالىقتان بيىك ساناپ نە كۇن تۋدى» دەپ تاعى دا سىنعا الدى. جاپون ۇكىمەتى بولسا بۇل ماسەلەنى جاعدايعا قاراپ ماۋسىم ايىندا شەشەيىك دەپ وتىرعانىمەن، ءبىر ايدان دا از ۋاقىت ىشىندە كوپ نارسە وزگەرە قويمايتىنى بەلگىلى. جاپون ۇكىمەتى مەن حالىقارالىق وليمپيادا كوميتەتى وسىلاي ءبىر-ءبىرىنىڭ كوڭىلىن اۋلاعانىمەن، جاعداي كۇرت جاقسارىپ، قوعامنىڭ كوڭىل كۇيى لەزدە وزگەرە قويادى دەپ ويلاۋعا ءدال قازىر ەش نەگىز بولماي تۇر.

ال ەندى بۇل ماسەلەنىڭ ساياسي جاعىن دا ازداپ ساراپتاپ كورسەك. جالپى، 2021 جىل – ساياسي تۇرعىدان جاپونيا ءۇشىن وتە ماڭىزدى جىل. بىرىنشىدەن، قىرقۇيەك ايىنىڭ سوڭىندا قازىرگى ساياسي بيلىك باسىنداعى ليبەرالدى-دەموكراتيالىق پارتيا (لدپ) توراعاسىنىڭ مەرزىمى اياقتالسا، ەكىنشىدەن، قازان ايىندا پارلامەنتتىڭ وكىلدەر پالاتاسى دەپۋتاتتارىنىڭ مەرزىمى بىتەدى. جاپونيادا ساياسي بيلىكتىڭ پارلامەنتتىك باسقارۋ جۇيەسىنە نەگىزدەلگەنىن ەسكەرسەك، جالپىحالىقتىق پارلامەنتتىك سايلاۋدا قاي پارتيا كوپ داۋىس جيناپ، بيلىككە كەلسە، سول پارتيانىڭ باسشىسى ەلدەگى باستى اتقارۋشى بيلىك – ۇكىمەتتىڭ دە باسشىسى بولىپ سايلانادى. ياعني وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە تاريحتا ۇكىمەتتى ەڭ ۇزاق باسقارعان ايگىلى ابەنىڭ ورنىنا پرەمەر-مينيستر بولعان قازىرگى پارتيا توراعاسى سۋگا ءۇشىن بۇل جىل – سايا­سي تاعدىرى تارازىعا ءتۇسىپ وتىرعان جىل. قىركۇيەكتەگى پارتيا توراعاسى سايلاۋىنا قاتىسىپ، جەڭىسكە جە­تىپ جاتسا، وندا ساياسي ارىپتەستەرى تاراپىنان قازان ايىنداعى پارلامەنت دەپۋتاتتا­رى سايلاۋىندا ءوز پارتياسىن جەڭىسكە جە­تە­لەيدى دەگەن سەنىم ارتىلىپ، قولداۋعا يە بولا­دى دەگەن ءسوز. ال ەندى پارتيا توراعا­سى سايلاۋىندا ساياسي فراكتسيالار باسقا كان­دي­داتقا داۋىس بەرىپ، جاڭا باسشى ساي­لاسا، وندا پارلامەنتتىك سايلاۋدىڭ ناتي­جەسى دە سول جاڭا توراعانىڭ ساياسي ساحنا­داعى ابىرويى مەن بەدەلىنە بايلانىستى بولماق.

بىراق سوڭعى كەزدەگى ساياسي ساراپتا­ما­لارعا سۇيەنە وتىرىپ ايتار بولساق، ءدال قازىر لدپ ساياساتكەرلەرى اراسىندا پارتيانى پارلامەنتتىك سايلاۋدا جەڭىسكە جەتەلەي الاتىنداي ابىرويعا يە كۇشتى كوشباسشىنىڭ اتىن اتاۋ وڭاي بولماي تۇر. قازىرگى پرەمەر-مينيستر سۋگا ۇزاق جىلدار بويى الدىڭعى پرەمەر-مينيستر ابەنىڭ سەنىمدى سەرىكتەسى بولىپ، سەگىز جارىم جىل ول باسقارعان مينيسترلەر كابينەتىنىڭ باس حاتشىسى بولعان مىقتى ساياساتكەر ەكەنىنە كۇمان جوق. الايدا بىلتىر كۇزدە ابە ء«وز ەركىمەن» بيلىكتەن كەتكەن سوڭ ونىڭ ورنىنا جاڭا پرەمەر-مينيستر بولىپ سايلانعان سۋگانىڭ باس­تى پروبلەماسى – ونىڭ كومانداسىنىڭ السىزدىگىندە. اسىرەسە، كەزىندە ءوزى ابەگە مىقتى تىرەك بولىپ كەلگەندەي، قازىر وزىنە تىرەك بولا الاتىن بەدەلدى ساياساتكەردىڭ بولماۋى، ياعني جاپوندىق ءبىر ساياسي ساراپشىنىڭ بەينەلى تۇردە ءدال ايتىپ، ءدوپ باسقانىنداي، «پرەمەر-مينيستر سۋگانىڭ باستى پروبلەماسى – ونىڭ قاسىندا مينيسترلەر كابينەتىنىڭ باس حاتشىسى سۋگانىڭ بولماۋى». سوندىقتان سوڭعى كەزدە ابەنىڭ ءوزى قايتادان پارتيا توراعاسى بولسا قايتەدى دەگەن سوزدەر دە ايتىلىپ ءجۇر. پارتيانى العا جەتەلەي الاتىن جالعىز ساياساتكەر شىنىندا سول عانا بولسا، ابەنىڭ بيلىككە قايتا ورالۋ مۇمكىندىگىن جوققا شىعارۋعا بولمايتىن سياقتى.

دەگەنمەن سۋگا وڭاي بەرىلىپ، تەز جەڭىلە سالۋعا ق ۇلىقتى ەمەس. قىركۇيەك ايى­نىڭ سوڭىندا بولاتىن پارتيا توراعاسى ساي­لاۋىنىڭ مەزگىلىن وزگەرتە الماعانى­مەن، سۋگا پرەمەر-مينيستر رەتىندە پارلا­مەنتتىڭ وكىلدەر پالاتاسىن مەزگىلىنەن بۇ­رىن تارقاتىپ، ەلدە جاڭا ساياسي ناۋقاندى باس­تاپ جىبەرۋگە تولىق زاڭدى قۇقىعى بار. سو­لاي ىستەۋ ارقىلى، ياعني الدىمەن پار­لامەنت سايلاۋىندا پارتياسىن جەڭىسكە جەتكىزىپ، سودان كەيىن كۇزدەگى پارتيا باس­شى­سىنىڭ سايلاۋىندا مىقتى كوشباسشى رەتىندە قايتا توراعا بولىپ سايلانىپ، سول ارقىلى پرەمەر-مينيستر بولىپ قالۋعا مۇمكىندىگى بار.

ال ول ءۇشىن باسقا ەمەس، ءدال وسى توكيو وليمپياداسى باستى ساياسي-الەۋمەتتىك فاكتور بولىپ وتىر. ساياسي قارسىلاستارى تاراپىنان سىرتقى ساياساتىنىڭ السىزدىگى ءۇشىن سىناپ جۇرگەن سۋگا سول ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن دە توكيو وليمپياداسىن وتكىزىپ، ءسال دە بولسا شىققان شىعىندى قايتارۋمەن قاتار، كوروناۆيرۋسپەن كۇرەستە جەڭىسكە جەتكەن ەلدىڭ كوشباسشىسى رەتىندە ءوزىن الەمگە پاش ەتۋدى ماقسات تۇتادى. سول ءۇشىن دە سۋگا پارلامەنتتى تاراتىپ، كەزەكتەن تىس سايلاۋ جاريالاماي، الدىمەن جازدا وليمپيادانى وتكىزىپ الىپ، ەكى ساياسي سايلاۋدى دا كۇزدە ءوز مەرزىمىندە وتكىزۋدى ويلايدى. جوعارىدا باياندالعانداي، جاعداي كۇرت جاقسارىپ كەتپەسە، جازدا وليمپيادا وتكىزە المايتىن سياقتى. ال ولاي بولسا، سۋگا وليمپيادانى وتكىزبەۋگە قاتىستى شەشىمدى باسقا ەمەس، ءوز حالقىنىڭ قالاۋىنا بايلانىستى قابىلداعان سالي­قالى شەشىم رەتىندە كورسەتە الۋى كەرەك. ەگەر سۋگا ءدال وسىنى ىستەي السا، ونىڭ قوعام تاراپىنان قولداۋ رەيتينگىسى كوتە­رىلۋى مۇمكىن. ال ونداي جاعدايدا، اقىرى جاز­دا وليمپيادا وتپەيتىن بولسا، ونىڭ ورنى­نا پارلامەنت سايلاۋىن وتكىزىپ جىبە­رۋدى ۇيعارۋى مۇمكىن.

ءسوز سوڭىندا تاريحقا كوز جۇگىرتىپ كورسەك. ازيا قۇرلىعىنداعى العاشقى قىس­قى جانە جازعى وليمپيا ويىندارى سوناۋ 1940 جىلى جاپونيانىڭ ساپپورو جانە توكيو قالالارىندا ءوتۋى ءتيىس بولعان. الايدا جاپون اسكەرىنىڭ قىتايعا باسىپ كىرگەنىنە نارازىلىق بىلدىرگەن حالىقارالىق قاۋىمداستىقتىڭ قىسىمىمەن ول ويىندار جاپون ەلىندە وتپەي قالعان ەدى. (بىراق ازياداعى العاشقى جازعى جانە قىسقى وليمپيادالار 1964 جانە 1972 جىلدارى ءبارىبىر سول توكيو مەن ساپپورودا ءوتتى). ال ودان قىرىق جىلدان كەيىن كەڭەس اسكەرىنىڭ اۋعانستانعا باسىپ كىرگەنىنە قارسىلىق رەتىندە بويكوت جاريالاعان باتىس ەلدەرىنىڭ قىسىمىمەن جاپونيا دا 1980 جىلى ماسكەۋدە وتكەن جازعى وليمپياداعا قاتىسپاي قويعان-دى. ەندى ودان تاعى قىرىق جىل وتكەندە 2020 جىلعى جازعى وليمپيا ويىندارىن ازيا ەلدەرى اراسىندا العاش رەت ەكىنشى مارتە وتكىزۋ مارتەبەسىنە تاعى سول جاپونيانىڭ استاناسى يە بولىپ ەدى. الايدا كوروناۆيرۋس ىندەتىنىڭ كەسىرىنەن توكيوداعى وليمپيادا ويىندارىنىڭ كەيىنگە شەگەرىلگەنىنە بايلانىستى بىلتىر 18 مامىردا جاپونيانىڭ قارجى ءمي­نيسترى جانە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تارو اسو: ء«ار قىرىق جىل سايىن قىر­سىق شالاتىن قارعىس اتقان وليم­پيادا» دەپ قاتتى ناز ايتىپ ەدى. ال ودان تۋرا ءبىر جىل وتكەندە، وليمپياداعا دەيىن ءجۇز كۇن قالعان تۇستا جاپونيانىڭ بيلىك باسىنداعى ساياسي پارتياسىنىڭ باس حات­شىسى توشيحيرو نيكاي: «ولسەك تە وتكى­زەمىز دەپ وتىرعان جوقپىز، جاعداي كەلمەسە، امال نەشىك، باس تارتۋعا تۋرا كەلەدى، ونداي دا ويىمىزدا بار»، دەپ العاش رەت وليم­پيادانىڭ وتپەي قالۋى مۇمكىن ەكەنىن مەڭزەگەن ەدى.

ءوز تاراپىمىزدان بيلەۋشى پارتيا باس­شى­لارىنىڭ ءبىرى، بەدەلدى ساياساتكەردىڭ وسى سوزىندە كوپ ءمان جاتقانىن اتاي كەلە، قىر­سىق شالىپ، قارعىس اتقان دەمەسەك تە، ءدال وسى وليمپيا ويىندارى بيىل جاپون ەلىن ساياسي تۇرعىدان ءبىر سىلكىندىرىپ وتكەلى تۇرعانى انىق.

قايتكەن كۇندە دە، بيىل جاپونيادا جاز قاتتى ىستىق بولايىن دەپ تۇر... 

باتىرحان قۇرمانسەيىت،

قازاقستان جاپونتانۋشىلار قوعامىنىڭ توراعاسى،
حالىقارالىق قاتىناستار سالاسى بويىنشا PhD دوكتورى،
ارنايى «Egemen Qazaqstan» ءۇشىن

 

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار قىمباتتادى

قارجى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار