كەلەسى اياتتىڭ بىرىندە: «راسىندا ادامزاتتى ەڭ كوركەم بەينەدە جاراتتىق» («تين» سۇرەسى, 4-ايات) دەلىنگەن.
ءبىز بۇل اياتتاردان اللا تاعالانىڭ كۇللى جاراتىلىستار ىشىنەن ادام بالاسىن ەرەكشە ماحابباتپەن, ەڭ كوركەم بەينەدە جاراتقانىن انىق اڭعارامىز. جوعارىدا كەلتىرىلگەن اياتتارعا ءتاپسىر جازعان يسلام عۇلامالارى: «اللا تاعالانىڭ ەڭ كوركەم بەينەدە جاراتقان بولمىسى – ادام» دەگەن پىكىر ايتقان.
جەر بەتىندەگى كەز كەلگەن جۇمىر باستى پەندە قانداي ارداقتى بولسا, ومىردەن قايتقان جاندار دا سونداي قادىرلى. دەمەك, ادام ءتانى كومىلگەن زيراتتاردى قۇرمەتتەۋ, تازا ۇستاۋ, قورعاۋ, ب ۇلىنگەن جەرىن تۇزەتۋ, سونىمەن قاتار قابىردى زيارات ەتۋ كەزىندە بىرقاتار مۇسىلماندىق ادەپتەردى ۇستانۋ – ءسىز بەن ءبىزدىڭ ادامدىق بورىشىمىز ەكەنى داۋسىز.
قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى يمامداردىڭ رەسپۋبليكالىق ءىV فورۋمىندا قابىرلەردى تۇرعىزۋدىڭ جانە ونى زيارات ەتۋدىڭ حالىققا ورتاق ادەبىن قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا «زيرات جانە زيارات مادەنيەتى» قۇجاتىن قابىلدادى. بۇل قۇجاتتى قابىلداۋداعى باستى سەبەپ – سوڭعى كەزدەرى كەيبىر ايماقتاردا ورىندالىپ جاتقان ءدىني راسىمدەردىڭ شاريعات تالاپتارىنا سايكەس كەلمەيتىن وزگەرىستەرگە ۇشىراۋى. اتاپ ايتقاندا, سوڭعى ۋاقىتتاردا قابىر باسىنا قۇلپىتاس رەتىندە ۇلكەن ەسكەرتكىشتەر مەن ءزاۋلىم قورشاۋلار ورناتىلۋدا. قابىرگە ۇلكەن كەسەنە تۇرعىزۋ, قورعان ورناتۋ سىندى مازاراتقا قاتىستى ماسەلەلەردە شاريعات تالاپتارىنا قايشى, اتا-بابا داستۇرىنە دە جات, بۇگىنگى وركەنيەتكە دە سايكەس كەلمەيتىن ارەكەتتەر كورىنىس تابۋدا. مۇنداي كەلەڭسىز جاعدايلار ەل اراسىندا تۇسىنبەۋشىلىك تۋدىرىپ جاتقانى بەلگىلى... «زيرات جانە زيارات مادەنيەتى» قۇجاتىن ءدىني راسىمدەردىڭ شاريعاتقا ساي ورىندالۋىن تارتىپكە كەلتىرىپ, زيرات تۇرعىزۋ مەن زيارات جاساۋدىڭ, كەسەنە سالۋدىڭ جالپىعا ورتاق بىرىڭعاي مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ جانە سونى ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرلەرىندە قولدانۋ ماقساتىندا قابىلدادىق.
اسىلىندا زيرات – بارشا ادامزاتتىڭ جاراتۋشى الدىندا تەڭ ەكەنىن, يماندىلىق, تاقۋالىق سەكىلدى ىزگى قاسيەتتەرمەن عانا بيىك تۇراتىنىن كورسەتەتىن عيبرات مەكەنى. ادام بالاسىنىڭ اللا قۇزىرىندا تەڭ ەكەنى قاسيەتتى قۇران اياتتارى مەن ارداقتى پايعامبارىمىز مۇحاممەدتىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سالەمى بولسىن) حاديستەرىندە اشىق ايتىلعان. زيراتتارعا قۇلپىتاس قويۋ كەزىندە تەڭدىك ۇستانىمىن قاتاڭ ساقتاۋىمىز كەرەك. ءبىر مارقۇمنىڭ قابىر باسىنا ءمارمار تاستان ءزاۋلىم ساراي تۇرعىزۋ, ەكىنشى قابىر باسىنا بيىك ەسكەرتكىش نەمەسە كەۋدە-ءمۇسىن سوعۋ, ال ۇشىنشىسىنە قاراپايىم قۇلپىتاس قويۋ شاريعاتتىڭ تەڭدىك قاعيداتتارىنا قايشى كەلەدى.
بۇل رەتتە شاريعاتىمىز زيراتتاردى ساندەۋدى, ۇلكەن ەسكەرتكىشتەر ورناتۋدى تالاپ ەتپەيتىنىن تاعى دا باسا ايتىپ كەتكىم كەلەدى. كەرىسىنشە, قورىمعا قويىلاتىن قۇلپىتاستاردى ءبىر-بىرىنەن اسىپ تۇسەتىندەي ەتىپ اسىرە ساندەۋ جانە وسى ماقساتتا مول شىعىن جۇمساۋ شاريعاتقا قايشى ءىس بولىپ سانالادى. بۇل – ىسىراپشىلدىق. مۇنداي ءىستى شاريعاتىمىز قۇپتامايدى. اسىل ءدىنىمىز ىسىراپشىلدىققا تىيىم سالادى.
وسى رەتتە مۇسىلمان قاۋىمىن قىمبات قۇلپىتاستار مەن ءزاۋلىم ەسكەرتكىشتەرگە كەتەتىن قاراجاتتى جەتىم مەن جەسىرگە, قاراۋسىز قالعان قارتتارعا, كومەككە مۇقتاج وتباسىلارعا, اعايىن مەن تۋىسقا, ءۇيسىز-كۇيسىز جۇرگەن جاندارعا بەرۋگە شاقىرامىن. مارقۇمعا پايدا بەرمەيتىن ءساندى قورشاۋلار مەن ءمۇسىن كەۋدەلەرگە كەتەتىن شىعىندى مۇقتاج ادامدارعا جۇمساۋ الدەقايدا ساۋاپتى ءىس ەكەنىن ەستەن شىعارماعانىمىز ءجون.
سونىمەن قاتار قۇلپىتاس قۇرىلىسىنا جۇمسالاتىن اقشانى ءبىلىم وشاقتارىن تۇرعىزۋعا, پايدالى كىتاپتار مەن وقۋلىقتار شىعارۋعا, ەل يگىلىگى ءۇشىن جول مەن كوپىر, مەكتەپ پەن بالاباقشا, مەشىت پەن مەدرەسە سالۋعا بەرگەن الدەقايدا ساۋاپتى ءارى پايدالى ءىس بولار ەدى. زيرات كوتەرۋدىڭ نەگىزگى ماقساتى قايتىس بولعان مارقۇمنىڭ ەسىمى مەن جاتقان جەرىن بەلگىلەۋ ەكەنىن ۇمىتپاعان ابزال.
ال حالىققا ەڭبەگى سىڭگەن, قازاق توپىراعىنا يسلام ءدىنىن تاراتقان, وسى ومىردە كوپشىلىككە قۇلشىلىعى مەن تىرشىلىگى ۇلگى بولعان عالىم-عۇلامالارىمىزعا, اۋليە-ابىزدارىمىزعا, ءادىل بيلىك ەتكەن حاندارىمىزعا, حالىقتىڭ ەرتەڭى ءۇشىن شىبىن جانىن قيىپ, شەيىت بولعان باتىرلارىمىزعا كەسەنە تۇرعىزۋدىڭ ءجونى بولەك...
زيارات جاساۋ ادەبى
اسىل ءدىنىمىز يسلامدا قابىردى زيارات جاساۋ ساۋاپتى امالدىڭ ءبىرى سانالادى. قازاق دالاسىندا حالقىمىزدىڭ قۇرمەتىنە يە بولعان كوپتەگەن ابىزدار مەن اۋليەلەر, داناگوي تۇلعالار مەن عالىم-عۇلامالار وتكەن. ولاردىڭ قاتارىندا ارىستان باب, يبراھيم اتا, قوجا احمەت ياساۋي, انەت پەن المەرەك ابىزدارىمىز, بەكەت, ەسەت اتالارىمىز, ءماشھۇر ءجۇسىپ, اباي, شاكارىمدەر بار. بۇل ءتىزىمدى ارى قاراي جالعاستىرا بەرۋگە بولادى. بۇل ەسىمدەر حالقىمىزعا كەڭىنەن ءمالىم. بۇگىندە وسى تۇلعالارىمىزعا كەسەنە تۇرعىزىلىپ, زيارات جاساۋعا بارىنشا جاعداي جاسالعان. كەسەنەگە بارعان ادامدار ارۋاققا قۇران وقىپ, دۇعا جاسايدى. الايدا وسىعان قاتىستى ەل اراسىندا ءدىنىمىز بەن داستۇرىمىزگە قايشى كەلەتىن كەلەڭسىز جاعدايلار ءجيى ورىن الىپ جاتقانى دا ءمالىم. وسى رەتتە بارشا مۇسىلمان قاۋىمىن قابىر باسىن نەمەسە كەسەنە ءىشىن مەشىتكە اينالدىرماۋعا, قابىر يەلەرىنە تابىنباۋعا, قابىر باسىندا ءازىل اڭگىمەلەر مەن ادەپسىز ارەكەتتەر جاساماۋعا شاقىرامىن. كەرىسىنشە, كەسەنەگە دارەتپەن بارىپ, پايداسىز ءارى بوس سوزدەردەن ارىلىپ, مارقۇمدارعا قۇران باعىشتاعاندا اياتتى ساۋاتتى وقىپ, دۇرىس دۇعا جاساساق, بۇل ءىسىمىز الدەقايدا پايدالى ءھام ساۋاپتى ءىس بولادى.
ءبىز ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندەگى زيرات كوتەرۋدىڭ, قابىرگە زيارات جاساۋ مەن ارۋاق قۇرمەتتەۋدىڭ اركەلكى سالت-جورالعىلارىنىڭ كورىنىس تاپقانىن ەسكەرىپ, زيرات پەن زيارات مادەنيەتىنىڭ بارشاعا ورتاق ۇلگىسىن بارلىق ايماقتا قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسى جانىنان حالىققا ءدىني-سالتتىق قىزمەت كورسەتەتىن «قامقور-شاراپات» ورتالىعىن اشۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. بۇگىندە اتالعان ورتالىقتىڭ ءار وبلىستا ءوز وكىلدىگى اشىلىپ, حالىققا قىزمەت كورسەتە باستادى. ماقساتىمىز –ەلىمىزدە زيرات كوتەرۋ, جەرلەۋ, قابىردى زيارات ەتۋ سىندى ءدىني راسىمدەردى ءبىر جۇيەگە كەلتىرۋ, بۇل ماسەلە بويىنشا حالىق اراسىندا تۇسىنبەۋشىلىك جاعدايدى بولدىرماۋ. وسى رەتتە ءدىنىمىز بەن ءداستۇرىمىزدىڭ بارشا جاناشىرلارىن وسىناۋ يگى ءىسىمىز بەن ىزگى باستامامىزعا قولداۋ ءبىلدىرىپ, ۇلەس قوسۋعا ۇندەيمىن. بىرلىگىمىزدى ءبىلدىرىپ, تاتۋلىعىمىزدى تانىتايىق, اعايىن!
اللا تاعالا ءدىني تۇتاستىعىمىزدى نىعايتىپ, حالقىمىزدىڭ ىنتىماعىن ارتتىرعاي. ءامين!
ناۋرىزباي قاجى تاعان ۇلى,
قازاقستان مۇسىلماندارى ءدىني باسقارماسىنىڭ توراعاسى,
باس ءمۇفتي
