پىكىر • 04 مامىر، 2021

«جەرىڭنىڭ اتى – ەلىڭنىڭ حاتى» دەگەنمەن...

469 رەت كورسەتىلدى

«سىرت كوز – سىنشى» عوي، ومبى قالا­سىن­دا تۇراتىن ءبىر اعايىن بەرتىندە جەڭىل كو­لىگىمەن پەتروپاۆلعا كەلە جاتىپ، جول­شى­­باي كەزدەسكەن ەلدى مەكەندەردىڭ اتاۋ­­­لارىنا نازار اۋدارعاندا جاعاسىن ۇس­تا­­عا­نىن ايتقانى بار. سويتسە ومبىدان قا­زاقستاننىڭ مەملەكەتتىك شەكاراسىنا جەتكەنشە قازاق تىلىندەگى كونە اتاۋلار ءجيى كەزدەسىپ، ءبىزدىڭ ەلدىڭ اۋماعىنا وتكەندە بۋلاەۆو، پولۋدينو، نيكولاەۆكا، ياۆلەنكا، زارەچنوە، نوۆونيكولسكوە بولىپ، جالعاسا بەرگەن ەكەن.

سول باۋىرىمىزدىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار. ءبىر جىلى اتىشۋلى ۆلاديمير جيرينوۆسكي پويىزبەن رەسەيدىڭ وڭتۇستىك-ورال تەمىر جولىنا قارايتىن پەتروپاۆل ستانساسىنا كەلىپ توقتاعانىندا پەررونعا شىعىپ، ۆوك­زال­دىڭ ماڭدايشاسىنداعى «پەتروپاۆل» دەگەن جازۋعا قاراپ: «مىنە، بۇل دۇرىس!» دەپ سۇيسىنسە، ومبى وبلىسىنداعى ەسىلكول ستانساسىنا كەلگەنىندە «يسيلكۋل» دەگەن جازۋدى كورىپ: «مىناۋ اتاۋ دۇرىس ەمەس، دەرەۋ وزگەرتۋ كەرەك!» دەپ، بۇلقان-تالقان بولعان ەكەن. بۇل پاتشا زامانى مەن كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا قازاق جەرىنە قونىس اۋدارعاندار قازىعىن قاققان ەلدى مەكەندەرگە تەك ورىس تىلىندەگى اتاۋلار قويىلعاندىعىن، سونداي-اق يمپەريانىڭ وتارلاۋ ساياساتىن جۇرگىزگەندەر رەسەي اۋماعىنداعى قازاق جانە تۇركى اتاۋ­لارىن اۋىستىرۋعا ءمان بەرمەگەندىگىن اڭعار­تا­دى.

ال «جەرىڭنىڭ اتى – ەلىڭنىڭ حاتى» دەگەن ءسوز بەكەر ايتىلماعان. بۇل رەتتە ەل تاۋەل­سىز­دىگى جىلدارىندا ەلدى مەكەندەر اتاۋ­­لا­رىن قازاقىلاندىرۋدا قىرۋار ءىس تىن­دى­رىل­عانىمەن، ءالى دە ويسىراعان ولقى­لىق­تار بار. ماسەلەن، سولتۇستىك قازاق­س­تان وب­لى­سىن­داعى بىرقاتار اۋدان اتاۋى وزگەر­تىل­گە­نىمەن، ومبىلىق اعايىنىمىزدىڭ جا­عا­سىن ۇستاتقان ەلدى مەكەندەر اتاۋلارى ءالى ءمىز باقپاي تۇر. بىراق بۇل ءۇشىن جەرگىلىكتى شەنەۋنىكتەر مەن ءتىل جاناشىرلارىن كىنالاۋ قيىن. كىلتيپان ەلدى مەكەن اتاۋلارىن وزگەر­تۋ­گە، ياعني ونوماستيكاعا قاتىستى قولدا­نىس­تاعى زاڭنامادا بولىپ تۇر.            

جالپى، كەڭ-بايتاق قازاقستاننىڭ وڭتۇس­تىگى مەن تەرىسكەيىندەگى ونوماستيكا سالاسىندا قالىپتاسقان احۋال ءبىر-بىرىنە مۇلدەم ۇقسامايدى. قازاعى قالىڭ وبلىستاردا ءبىر كەزدە «اتاسىنا – اۋىل، كوكەسىنە – كوشە» بەرۋ ءۇردىسى ۇدەپ كەتكەن سوڭ، قولدانىستاعى زاڭناماعا وسى ماسەلەنى كوپ بولىپ كەڭەسىپ شەشۋدى مىندەتتەيتىن تۇزەتۋ ەنگىزىلگەن بولاتىن. ءسويتىپ كوشە اتاۋىن وزگەرتكىمىز كەلسە، سول كوشەدە تۇراتىن تۇرعىنداردىڭ، ال ەلدى مەكەننىڭ اتاۋىن وزگەرتكىمىز كەلسە، سول ەلدى مەكەننىڭ تۇرعىندارىنىڭ پىكىرىن ەسكەرۋگە كوشتىك. مۇنى دەموكراتيالىق وزگەرىس دەۋگە بولار، ارينە. الايدا كوپەتنوستى ەلىمىزدىڭ ەرەكشەلىگى ەستەن شىعىپ، سولتۇستىك-شىعىس وڭىرلەردەگى ەلدى مەكەندەر مەن ولارداعى كوشەلەردىڭ پاتشا يمپەرياسى مەن كەڭەس زامانىنان مۇرا بولىپ قالعان مىڭداعان اتاۋىن وزگەرتۋ قيىنداپ كەتكەنى، مۇنىڭ ءوزى جەرگىلىكتى قازاقتار مەن وزگە ەتنوس وكىلدەرى اراسىندا كەيدە تۇسىنبەۋشىلىك تۋىنداتىپ وتىرعاندىعى ءمالىم.

مىسالى، پەتروپاۆل قالاسىنداعى اعايىن­دار­دىڭ سوۆەت كوشەسىن – قىزىلجار وڭىرىنەن شىققان بەلگىلى قالامگەردىڭ، ال پوپوۆ كوشە­سىن اتاقتى بالۋاننىڭ ەسىمدەرىمەن قايتا اتاۋ جونىندەگى ۇسىنىستارى وزگە ەتنوس وكىل­دەرىنىڭ اشىق نارازىلىعىن تۋعىزىپ، قا­بىل­دانباعانى ءمالىم. ءتىپتى پەتروپاۆلدان استاناعا قاراي شىعاتىن كۇرە جولدىڭ بويىنداعى چاپاەۆو اۋىلىن بولاشاق دەپ اتاۋعا جەرگىلىكتى تۇرعىندار كەلىسىمىن بەرسە دە، بۇل ماسەلە ءبىر ۇلتى باسقا «مىقتىنىڭ» ىقپالىمەن وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ كۇن تارتىبىنەن الىنىپ تاستالعاندىعىن بىلەمىز. سونىڭ سالدارىنان ەل ىشىندە نەشە ءتۇرلى انەكدوتتىڭ كەيىپكەرىنە اينالعان قىزىل كومانديردىڭ تەگى اۋىل اتاۋىندا ءالى كۇنگە ارداقتالىپ تۇرعاندىعى ءارىلى-بەرىلى اعىلعان جولاۋشىلاردىڭ ەزۋلەرىنە كۇلكى ءۇيىرىپ، باس­تارىن شايقاتپاي قويمايدى.

توقەتەرىن ايتساق، 1993 جىلعى 8 جەلتوق­ساندا قابىلدانعان «قازاقستان رەس­پۋب­لي­كا­سىنىڭ اكiمشiلiك-اۋماقتىق قۇرىلىسى تۋرالى» زاڭعا سايكەس جەرگىلىكتى وكىلدى جانە اتقارۋشى ورگاندار 2013 جىلعا دە­يىن تۇرعىنداردىڭ پىكىرىن سۇراماي-اق، ونوماستيكالىق كوميسسيالاردىڭ قورىتىن­دى­لارى نەگىزىندە ەلدى مەكەندەر مەن كوشەلەردىڭ اتاۋ­لارىن وزگەرتۋ ماسەلەلەرىن قاراپ، ءتيىس­تى شەشىمدەر قابىلداپ كەلگەن. ال 2013 جىلعى 21 قاڭتاردا قابىلدانعان «قازاقستان رە­س­پۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ونوماستيكا ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ ەلدى مەكەن مەن كوشە اتاۋلارىن وزگەرتكەن كەزدە ء«تيىستى اۋماق حالقىنىڭ پىكىرىن ەسكەرۋدى» مىندەتتەگەن. ونوماستيكا سالاسىندا بىتپەس داۋعا باستاعان «دايرابايدىڭ كوك سيىرى»، مىنە، وسى بولىپ تۇر. پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ قۇلاعىنا «التىن سىرعا».

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتىدا ەپيداحۋال كۇردەلەنىپ بارادى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 11:00

«سارى» ايماقتا تۇركىستان وبلىسى تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:10

كوروناۆيرۋس قايتا كۇشەيدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:54

وڭتايلىسى – ونلاين وقۋ

ايماقتار • بۇگىن، 08:53

ساپا ارتپايىنشا، سۋبسيديا جوق

ايماقتار • بۇگىن، 08:45

كوروناۆيرۋس قايتا ءورشىدى

الەم • بۇگىن، 08:42

ۆيرۋس جۇقتىرۋ ازايماي تۇر

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:30

اسىعىس شەشىم

قازاقستان • بۇگىن، 08:15

كومەك كورسەتىلەدى

قوعام • بۇگىن، 08:10

قور ستراتەگياسى ازىرلەنەدى

قازاقستان • بۇگىن، 08:00

ۇقساس جاڭالىقتار