بار ماسەلە الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ كوتەرىلۋىندە بولىپ تۇر. بىزدە بۇل ساناتقا 19 تاۋار جاتادى.
رۋستام ءجۇرسىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ كوتەرىلۋىنە قارسى كۇرەستە مونوپولياعا قارسى ۆەدومستۆو تاراپىنان بولشەك ساۋدا جەلىلەرىنە قاتاڭ شارالار قولدانادى.
– باعانى رەتتەۋدىڭ مۇنداي تەتىگى وتكەن عاسىردىڭ 80-ءشى جىلدارىندا قولدانىلعان جانە تيىمسىزدىگىن كورسەتكەن. سونىڭ سالدارىنان دۇكەن سورەلەرى قاڭىراپ بوس قالىپ, ەلدە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كۇيرەۋ باستالدى. دەمەك ءبىز وتكەننەن ساباق الماعان ەكەنبىز. قازىر نارىقتىق ەكونوميكا داۋىرلەپ تۇر. دەمەك باعانى دا نارىقتىڭ ءوزى رەتتەۋى كەرەك. ارينە, باعانىڭ نەگىزسىز ءوسۋى ازاماتتاردىڭ قالتاسىنا سالماق سالارى ءسوزسىز. بىراق باعانى شامادان تىس رەتتەۋ كەزىندە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كومەك تاپشىلىعى پايدا بولادى. ويتكەنى بولشەك ساۋدا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنان مۇلدەم باس تارتادى. ماسەلەنىڭ كوكەسى سول كەزدە تۋىندايدى, – دەيدى قازاقستان كاسىپكەرلەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىل.
شىنىندا دا, شامادان تىس شەكتەۋ قويىلا بەرسە, بولشەك ساۋدا وكىلدەرى ءۇشىن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن ساتۋ ەكونوميكالىق تۇرعىدان ءتيىمسىز. ونىڭ ۇستىنە تاۋار قۇنى شەكتى باعادان اسىپ كەتسە, ساۋداگەر قاتاڭ جازالانادى.
بيزنەس-ومبۋدسمەننىڭ دەرەگىنشە, دامىعان ەلدەردە تاۋاردى ساۋدا جەلىلەرى ارقىلى ساتۋ بولشەك ساۋدانىڭ شامامەن 80 پايىزىن قۇرايدى. بۇل كورسەتكىش رەسەيدە 69 پايىزعا, بەلارۋستە 61 پايىزعا تەڭ. ال قازاقستاننىڭ كورسەتكىشى 31 پايىزعا زورعا جەتەتىن كورىنەدى.
– دەمەك مەملەكەت ءوزى ۇسىنعان شارالار ارقىلى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا شەكتى باعالاردى ساقتاۋ بولشەك ساۋدانىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن شەكتەيدى. ءوز باسىم باعانى تەك نارىقتىق ادىستەرمەن رەتتەۋگە بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. ءدال وسى ءۇشىن مونوپولياعا قارسى ورگاندار جۇمىس ىستەيدى. بولشەك ساۋدانى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋ دۇرىس ەمەس. سۋپەرماركەت جەلىلەرى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارى باعاسىنىڭ تومەن بولۋىنا وزدەرى مۇددەلى. سوندىقتان ولار اتالعان ساناتتاعى تاۋارلار باعاسىنىڭ نەگىزسىز وسۋىنە جول بەرمەۋ بويىنشا كونتراگەنتتەرمەن ءوز بەتىنشە جۇمىس جۇرگىزەدى. سوندىقتان باعا مونيتورينگىنىڭ پىسىقتالعان تەتىگىن پايدالانا وتىرىپ, مونوپولياعا قارسى كومپلاەنس قۇرالدارىن ەنگىزۋ ءتاسىلىن ازىرلەۋ قاجەت, – دەيدى ر.ءجۇرسىنوۆ.
بەلگىلى بولعانداي, مۇنداي مونيتورينگتىڭ قاعيداتتارى ىنتىماقتاستىق, سەنىم, زاڭدىلىق, اشىقتىق, كەڭەيتىلگەن اقپاراتتىق ءوزارا ءىس-قيمىل بولۋى ءتيىس. مونوپولياعا قارسى كومپلاەنستىڭ سىرتقى اكتىسىن كەلىسە وتىرىپ, كاسىپكەرلەر مونوپولياعا قارسى ورگانمەن كەلىسىم جاسايدى. ياعني تاۋار نارىعىنداعى «ويىن ەرەجەلەرىن» بەلگىلەيدى. ولاردى ساقتاعان جاعدايدا كاسىپكەرلەر جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلمايدى.
بۇل رەتتە بيزنەس-ومبۋدسمەن الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنا قاتىستى ۇستەمەاقى بەكىتۋدى ۇسىنىپ وتىر. بۇل تاسىمالداۋ, ساقتاۋ جانە تاعى دا باسقا شىعىنداردى وتەۋگە ءتيىس.
– بيزنەس قابىلداعان مىندەتتەمەلەردى باقىلاۋدى 2020 جىلى زاڭنامالىق تۇردە ەنگىزىلگەن باعا مونيتورينگى تەتىگى ارقىلى تۇراقتى نەگىزدە جۇزەگە اسىرۋعا بولادى. اتالعان تەتىك مونوپولياعا قارسى ورگاننىڭ قىزمەتكەرلەرىنە شوت-فاكتۋرالار, جۇك قۇجاتتارى سەكىلدى راستايتىن ماتەريالداردى ۇسىنا وتىرىپ, الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن بولشەك ساۋدادا وتكىزۋ, ساتىپ الۋ باعالارى تۋرالى اقپاراتتى قولجەتىمدى ەتەدى دەگەن بولجام بار. دەرەكتەرمەن, قۇجاتتارمەن الماسۋ قۇرالى سالىق كودەكسىنىڭ ەرەجەلەرىندە قامتىلعان, – دەيدى بيزنەس-ومبۋدسمەن.
بۇل رەتتە, قازاقستان كاسىپكەرلەرىنىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ جونىندەگى ۋاكىل باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنە مونوپولياعا قارسى ورگاننىڭ بازاسىندا مۇددەلى ۇيىمداردىڭ قىزمەتكەرلەرىن تارتا وتىرىپ, تالداۋ ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس جاساعان ەكەن. ر.ءجۇرسىنوۆتىڭ پىكىرىنشە, ورتالىقتىڭ قىزمەتى تاۋارلاردىڭ باعاسىنا تالداۋ جۇرگىزۋگە, نارىقتا جاعىمسىز كورىنىستەردىڭ پايدا بولۋ سەبەپتەرىن انىقتاۋعا باعىتتالۋى كەرەك. بۇل مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان جازالاۋ شارالارىن قولدانباي-اق الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن رەتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى دەگەن سەنىم بەرەدى.
