سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار, «EQ»
س.اسفەندياروۆ اتىنداعى قازۇمۋ جالپى يممۋنولوگيا كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ەلميرا بيتانوۆا مىندەتتى ەكپەلەردىڭ قازاقستاندىق كۇنتىزبەسى الەمدەگى ۇزدىكتەردىڭ ءبىرى ەكەنىن جەتكىزدى. مۇنى الەمدىك عالىمدار قاۋىمداستىعى دا اتاپ وتكەن. ەلىمىزدەگى بارلىق مىندەتتى ەكپەلەر (مەملەكەتتىك ەمحانادا نەمەسە جەكە ەمحانادا) بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن تەگىن جاسالادى. ونىڭ ءتىزىمى ەل ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن.
سونداي-اق تۋبەركۋلەز (بتسج), گەپاتيتكە قارسى, پوليوميەليت, كوكجوتەل, ديفتەريا جانە سىرەسپەگە (اكدس), b تۇرىندەگى گەموفيلدى ينفەكتسيا, سونىمەن بىرگە پنەۆموكوكك ينفەكتسياسىمەن قىزىلشا, قىزامىق جانە پاروتيتكە قارسى ۆاكتسينالار تەگىن جاسالاتىنىن العا تارتۋعا بولادى.
ء«بىزدىڭ كۇنتىزبە الەمنىڭ وزىق تاجىريبەسىن قامتيدى. مەملەكەت ۆاكتسيناعا وراسان قاراجات جۇمساپ وتىر. جاسالۋى كەرەك ۆاكتسينالاردىڭ تولىق ءتىزىمى بار. ونىڭ ىشىندە تۇماۋ, جەلشەشەك, كەنە ەنتسەفاليتى, قىزىلشاعا قارسى ەكپەلەر بار. سونداي-اق وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنە, افريكا جانە اراب ەلدەرىنە بارۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندارعا, بۇدان بولەك ەپيدەميالىق جاعدايعا قاراي ەگىلەتىن ەكپەلەر بار», دەيدى يممۋنولوگ.
ماماندار كوروناۆيرۋسقا قارسى ۆاكتسينا تۋرالى ايتا كەلىپ, الماتىلىقتاردى ءوز اعزاسىنداعى انتيدەنەلەر سانىن قاداعالاماۋعا شاقىردى. سەبەبى بۇل حالىققا جالعان ناتيجە بەرۋى مۇمكىن. انتيدەنەلەرى بولعان كەزدە ادامدار «بوساڭسىپ», ەپيدەميالىق جانە گيگيەنالىق نورمالاردى ساقتاۋدى قويادى. كافەدرا مەڭگەرۋشىسى قالالىقتارعا يممۋنوگرامما, انتيدەنەلەر ناتيجەلەرىن ءوز بەتىنشە ءتۇسىندىرۋدىڭ قاجەتى جوق ەكەنىن, بۇل رەتتە ەمدەۋشى دارىگەرگە جۇگىنۋ كەرەگىن اتاپ ءوتتى.
عالىمدار ۆاكتسينالاۋدان كەيىن يممۋنيتەت 2-3 جىل ساقتالادى دەگەن بولجام جاساپ وتىر. ۆاكتسينا – باقىلاۋدا. بۇل رەتتە يممۋنولوگ ن.ف.گامالەيا اتىنداعى ەپيدەميولوگيا جانە ميكروبيولوگيا ۇلتتىق زەرتتەۋ ورتالىعى قىزمەتكەرلەرى ازىرلەپ جاتقان ۆاكتسينانى 1,5 جىل بۇرىن سىناقتان وتكىزىپ, وزدەرىنە سالدىرعان. انتيدەنەلەر مولشەرى ولاردا وسى كۇنگە دەيىن ساقتالعان. ونىڭ ۇستىنە, بۇل جاي عانا دالەلدەنگەن انتيدەنەلەر ەمەس, بۇلار پروتەكتيۆتى, ۆيرۋستى بەيتاراپتاندىرادى. وسىعان بايلانىستى الماتىلىق يممۋنولوگ ۆاكتسينا الۋعا, سونداي-اق عىلىم مەن مەديتسيناعا ەش قاتىسى جوق ۆاكتسينالاۋعا قارسى ادامداردى تىڭداماۋعا شاقىرىپ وتىر.
بۇگىندە الماتىدا 203 پۋنكت, ال وندا 1 809 مەديتسينا قىزمەتكەرىنەن تۇراتىن 406 ەگۋ بريگاداسى جۇمىس ىستەيدى. قالا بويىنشا 1 اقپان مەن 18 ءساۋىر ارالىعىندا بارلىعى 134 484 ادام ۆاكتسينالاندى.
ۆاكتسيناعا قارسى شىعاتىنداردىڭ كوبىنەسە ينتەرنەتتە ايتاتىن نەگىزگى دالەلدەرى وتكەن عاسىردىڭ اياعىنداعى ۆاكتسينالاۋعا قارسى شىعۋشىلاردىڭ ارگۋمەنتتەرىنەن اسا ەرەكشەلەنبەيدى.
«2020 جىلدىڭ جازىن ەسكە تۇسىرەيىكشى, الماتىدا جۇقتىرۋشىلار سانى وتە كوپ بولدى, تالاي وتباسى جاقىندارىنان ايىرىلدى. ءبىز بالالارىمىز بەن قارتتارىمىز ءۇشىن ەكپە الۋىمىز كەرەك. بۇل ءاربىر ادامنىڭ سانالى شەشىمى بولۋى ءتيىس», دەيدى ماماندار.
كەيبىر ادامدار «ەگەر مەن مۇنى تۇسىنبەسەم, وسىلاي بولماۋى كەرەك», دەپ ويلاپ قانا قويمايدى, ۆاكتسينا كومەگىمەن قاۋىپتى ينفەكتسيانىڭ الدىن الۋ مۇمكىندىگىن جوققا شىعارادى. كوبىنە بۇل حالىقتىڭ جەتكىلىكتى تۇردە اقپاراتتاندىرىلماۋىنا بايلانىستى. ۆاكتسينالاۋ – بۇل جەڭىستەردىڭ تاريحى. 1886 جىلى ميكروبيولوگ لۋي پاستەر جاساعان قۇتىرۋ اۋرۋىنا قارسى ۆاكتسينانىڭ تاريحىن ەسكە تۇسىرەيىكشى. سول كەزدىڭ وزىندە ادامدار قاۋىپتى اۋرۋدان امان قالۋدىڭ مۇمكىندىگى پايدا بولعانىن تۇسىنگەن. سەبەبى ول ۋاقىتتا اۋرۋ ۇنەمى ناۋقاستىڭ ولىمىنە اكەلەتىن. قۇتىرعان قاسقىر تىستەپ, ودان ەم ىزدەگەن سمولەنسك گۋبەرنياسى اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارىنان – 19 ادامنان قۇرالعان قاراپايىم شارۋالار توبىنىڭ فرانتسياعا لۋي پاستەرگە بارعانى جايلى دەرەكتەر ساقتالعان. سول زاماندا قۇتىرۋ اۋرۋى ءولىم جازاسىمەن تەڭ بولدى. ولارعا ەكپە سالعاننان كەيىن ينفەكتسيانى جۇقتىرىپ ۇلگەرگەن ءۇش ادام قايتىس بولىپ, قالعاندارى امان قالعان», دەدى الماتىلىق يممۋنولوگ. وسى سياقتى جەكەلەگەن, سونداي-اق جالپىالەمدىك اۋقىمداعى وقيعالار وتە كوپ. شەشەك, پوليومەليت, تىرىسقاق, ديفتەريا, كوكجوتەل, سىرەسپە جانە باسقا دا كوپتەگەن قاۋىپتى ينفەكتسيالاردى جەڭۋدە جەتكەن جەتىستىكتەر پاندەميانى توقتاتۋ ءۇشىن ۆاكتسينالاۋدىڭ قاجەتتىلىگىن تولىعىمەن راستايدى.
«قازىر ۆاكتسينالاۋعا قارسى ادامدار ءتۇرلى وپا بەرمەيتىن امالدارعا بارادى. جالعان حابارلامالاردى تاراتۋدا وزەكتى تاقىرىپتاردى پايدالانادى. ادامداردى قورقىتىپ-ۇركىتىپ, ۇرەي تۋعىزادى. بۇل جالعان اقپاراتتار زيانىن تيگىزىپ وتىر. سول سەبەپتى حالىقتى ۆاكتسينالاۋ جايلى اقپاراتتاندىرۋ كەرەك», دەدى ەلميرا بيتانوۆا.
الماتى
