ساياسات • 12 ءساۋىر، 2021

ەتنوساياسي ساۋاتتىلىق اركىمگە قاجەت

12 رەت كورسەتىلدى

ەلوردادا باق وكىلدەرىنە ارنالعان «ەتنوساياسي ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ» تاقىرىبىندا سەمينار ءوتتى. باسقوسۋدى ۇيىمداستىرۋشى – قۇرىلعانىنا تاياۋدا عانا ءبىر جىل تولعان اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى.

جۋرناليستەردىڭ ەتنوساياسي ساۋات­تىلىعىن ارتتىرۋ. سەمي­ناردىڭ باستى ماقساتىن ءبىر اۋىز سوزبەن وسىلاي تۇيىندەپ جەتكى­زۋگە بولادى. سونداي-اق شارانى ۇيىم­داستىرۋشىلار وسىنداي ءىس-شارا­لار نەگىزىندە الداعى ۋاقىتتا قازاق­ستانداعى ەتنوسارالىق تاقىرىپقا ماماندانعان جۋرناليستەردىڭ تۇ­راقتى پۋلىن قالىپتاستىرۋدى جوس­پارلاپ وتىر.

پلەنارلىق جانە سەكتسيالىق باسقوسۋلار بارىسىندا باستى تاقى­رىپ توڭىرەگىندە بىرقاتار وزەكتى ماسەلە تالقىعا سالىندى. اتاپ ايتقاندا، ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرى باق وكىلدەرىنە «شيەلەنىس جانە تريگ­گەر دەگەنىمىز نە؟»، «شيەلە­نىستىڭ قانداي كەزەڭدەرى بار؟»، «ارازدىق ءتىلى»، «ەتنوسارالىق شيە­لەنىس كەزىندە ءجيى قولدانىلاتىن نورماتيۆتىك ەمەس ەتنونيمدەر»، «ەتنوسارالىق قاتىناستاردىڭ ەكونو­ميكالىق-دەموگرافيالىق ول­شەمى»، «ەتنوسارالىق تاقىرىپتى جاريالاۋ كەزىندە ەتنوساياسي تەرمينولوگيانى پايدالانۋدىڭ ەرەك­شەلىكتەرى» سەكىلدى سونى مالى­مەت­تەر مەن تىڭ دەرەكتەرگە تولى تا­قىرىپتار توڭىرەگىندەگى زەرتتەۋ­لەرىمەن ءبولىستى.

تالقىلاۋ بارىسىندا ينستيتۋت قىزمەتكەرلەرى ەلىمىزدە ەتنوسارالىق قاتىناستار نەگىزىندە تۋىنداعان قاقتىعىس جاعدايلارىنىڭ پايدا بولۋىنا اسەر ەتەتىن بىرنەشە فاكتوردى اتاپ ءوتتى. اتاپ ايتقاندا، سپيكەرلەر ەتنوستاردىڭ شوعىرلانىپ ءومىر ءسۇرۋى، ەتنوستىق توپتاردىڭ ءبىر-بىرىنە جاقىندىعى، دەموگرافيالىق دامۋى، الەۋمەتتىك تەڭسىزدىك، تۇر­مىس­تىق-وتباسىلىق كيكىلجىڭنەن تۋىن­دايتىن داۋ-جانجالدار سيپاتى، ەكونوميكالىق ولشەمنىڭ الشاق­تىعى، ءتىلدى، مادەنيەت پەن داستۇر­لەردى بىلمەۋ، سىرتقى اسەر، سىبايلاس جەمقورلىق سياقتى فاكتورلارعا كەڭىنەن توقتالدى.

سەميناردىڭ پلەنارلىق وتىرىسىنا قاتىسقان اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى ايدا بالاەۆا ەلىمىزدە ەتنوسارالىق سالا­داعى ونسىز دا وزەكتىلىگىن جويماي كەلە جاتقان ماسەلەلەردى تىم ساياسيلاندىرىپ جىبەرۋدىڭ ادەتكە اينالىپ بارا جاتقانىن، اسىرەسە بۇل ءۇردىستىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەر مەن مەسسەندجەرلەردە وتە ءجيى قايتالاناتىنىن سىنعا الدى. «الەم جۇرتى قازاقستاندى بەيبىتشىلىگى مەن كەلىسىمى جاراسقان ەل رەتىندە تانيدى. بۇل ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتىك ساليقالى ساياساتتىڭ ارقاسى. قازاق­ستان حالقىنىڭ بىرلىگىن، ەلدەگى بەيبىتشىلىك پەن قوعامدىق كەلىسىمدى قامتاماسىز ەتۋ – بيلىكتىڭ بارلىق دەڭگەيىندەگى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ باستى باسىمدىعى بولىپ قالا بەرەدى. سول سەبەپتى ەڭ الدىمەن ازاماتتىق قوعامنىڭ ەتنوساياسي ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋعا ءمان بەرگەنىمىز ءجون. بۇل باعىتتا سىزدەردىڭ، جۋرناليستەردىڭ دە قوسار ۇلەستەرىڭىز وراسان زور»، دەدى باق وكىلدەرى الىندا ءسوز العان مينيستر.

سەميناردىڭ ماڭىزدىلىعىنا كەڭىنەن توقتالعان ا.بالاەۆا ەلىمىز­دەگى ەتنوسارالىق قاتىناس­تار­­دىڭ ۇيلەسىمدى دامۋىندا باق-تىڭ الار ورنى ەرەكشە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. اقپارات قۇرالدارىندا ەلى­مىزدە بولعان ەتنوسارالىق داۋ-جان­جال­دارعا قاتىستى وقيعالاردى جاريالاۋ كەزىندە ءار ءسوزدى سالماقتاپ، سارا­لاپ، ساۋاتتى جەتكىزۋدىڭ ماڭىز­دىلىعىنا توقتالعان مينيستر باسقوسۋ بارىسىندا ەتنوسارالىق قاتى­ناس­تاردى دامىتۋ سالاسىندا جۋر­ناليستەردىڭ ارنايى پۋلىن قۇرۋدى ۇسىندى.

ء«ار اقپارات قۇرالىنان ەتنوس­ارالىق سالانى جاريالايتىن جۋرنا­ليستەردى انىقتاپ الساق، مينيسترلىك، ونىڭ ىشىندە قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ولارمەن الداعى ۋاقىتتا تۇراقتى تۇردە بايلانىستا بولىپ، اقپاراتتىق قولداۋ ءبىلدىرىپ، ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋعا، بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرۋ ماقساتىندا وقىتۋعا دايىن»، دەدى جۋرناليس­تەرمەن اشىق پىكىر الماسۋ كەزىندە ا.بالاەۆا.

سەكتسيالىق وتىرىس كەزىندە جۋرناليستەردىڭ ەتنوساياسي ساۋات­تىلىعىن ارتتىرۋدىڭ وزەكتىلىگى تۋرالى وي-پىكىرلەر قىزۋ تالقىلانىپ، بۇل باعىتتا اقپاراتتىق جانە مەديا ساۋاتتىلىقتى كوتەرۋ، فاكتچە­كينگتىڭ قاجەتتىلىگى ءسوز بولدى. سپيكەرلەر ينتەراكتيۆتى، سۇراق-جاۋاپ، توپتىق تالقىلاۋ، ساۋالناما ادىستەرىن پايدالانا وتىرىپ، ەتنوسارالىق تاقىرىپتاردى جاريا­لاۋ كەزىندە اقپاراتتىڭ قوعامعا اسەرىن انىقتاۋ، مالىمەتتەردىڭ اق-قارا­سىن اجىراتۋ ءۇشىن پايدالانى­لاتىن قۇرالدارمەن جۇمىس ىستەۋ ما­سەلەلەرىن ەگجەي-تەگجەي ءتۇسىندىردى.

سەمينار بارىسىندا قاتىسۋ­شىلار قوعامدا ۇلكەن داۋ تۋدىرعان قورداي قاقتىعىسى، ۇيعىر اۋدا­نىنداعى توبەلەستىڭ تۇپكى سەبەپ-سالدارى، كۇنى كەشە الماتىداعى «التىن وردا» بازارىندا بولعان كيكىلجىڭنىڭ كەيىپكەرلەرى تۋرالى پىكىرتالاستاردا بەلسەندىلىك تانىتىپ، سىني كوزقاراستارى مەن وتكىر پىكىرلەرىن اشىق جەتكىزدى.

قازىرگى اقپاراتتىق داۋىردە باق-تىڭ الەۋمەتتىك شىنايىلىق پەن قوعامدىق ادىلدىكتى قالىپتاستىرۋدا ىقپالى زور ەكەنى داۋسىز. الايدا اقپاراتتىق قوعامنىڭ دامۋىنا الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جازبالار دا اسەرىن تيگىزىپ وتىر. كوبىنە اقپاراتتىڭ انىق-قانىعىنا كوز جەتكىزبەي، داۋعا داۋ قوسىپ، وتقا ماي قۇيىپ جىبەرەتىن الاڭ دا وسى جەر. الەۋمەتتىك جەلى مەن مەس­سەندجەرلەردى پايدالانۋشىلاردىڭ دەنى اسىرەسە ەتنوسارالىق وقيعالار كەزىندە اتتانعا ايقاي قوسىپ، جاعدايدى ودان سايىن ۋشىقتىرىپ جاتادى. قۇزىرلى ورگانداردىڭ رەسمي اقپاراتتى كەش جاريالاۋىنىڭ كەسىرى كىمدەرگە تيەدى؟ مۇنداي كەزدەرى ادەتتە جالعان، تەكسەرىلمەگەن مالىمەتتەرگە تولىپ قالاتىن اقپاراتتىق ۆاكۋمدى قالاي «تازارتىپ» الۋعا بولادى؟ پروۆوكاتسيالىق سيپاتتاعى اقپاراتتى قالاي اجىراتامىز؟ جەدەل ءارى ساۋاتتى كەرى بايلانىس قالىپتاستىرۋعا نە كەدەرگى؟ كونفليكتولوگ، ەتنوپسيحولوگ ماماندىقتارىنىڭ ماڭىزدىلىعى نەدە؟ ەتنو-اقپاراتتىق ساۋاتتىڭ العىشارتتارى قانداي؟ سىني ويلاۋ دەگەنىمىز نە؟ جەر-سۋ اتاۋلارىن وزگەرتۋ ماسەلەنى شەشۋگە سەپ بولا الا ما؟ ىشكى كوشى-قون ساياساتى جاعدايعا قالاي ىقپال ەتتى؟ مىنە، سەمينار بارىسىندا باق وكىلدەرى مەن سپيكەرلەر جان-جاقتى تالقىعا سالعان سۇراقتاردىڭ تىزبەگى وسىنداي.

قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋ­لەر ينستيتۋتى قىزمەتكەرلەرىنىڭ مالىمدەۋىنشە، ەل ەگەمەندىگى جىلدارىندا مەملەكەتىمىزدە 46 ۇلتارالىق قاقتىعىس بولعان ەكەن. وسى جىلدار ىشىندە ۇلتارالىق ارازدىقتى قوزدىرۋعا جول بەرگەن 14 ماتە­ريال انىقتالىپ، 6 اقپارات قۇرالى بۇعاتتالعان. سپيكەرلەر الەۋمەتتiك، ۇلتتىق، رۋلىق، ناسiلدiك، تەكتىك-توپتىق نەمەسە دiني الاۋىزدىقتى قوزدىرۋعا، ازاماتتاردىڭ ۇلتتىق ار-نامىسى مەن قادiر-قاسيەتiن نە دiني سەزiمدەرiن قورلاۋعا باعىتتالعان كەز كەلگەن ءىس-ارەكەت قىلمىستىق كودەكستىڭ 174-بابىندا كوزدەلگەن جاۋاپتىلىقپەن سارالاناتىنىن دا ەسكەرتىپ ءوتتى.

سەمينار سوڭىندا قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى تالعات قاليەۆ باق وكىلدەرىنە ەتنوسارالىق قاتىناس­تاردى دامىتۋ سالاسىندا جۇرگىزىپ جاتقان جۇمىستار بويىنشا اقپارات بەرىپ وتسە، ەتنوسارالىق قاتىناس­تاردى دامىتۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى عالىم شويكين، تالداۋ جانە اقپا­رات ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ميحايل كوميسساروۆ ەتنوسارالىق قاتى­ناستار تۋرالى حالىققا اقپارات بەرۋدىڭ باستى ەرەكشەلىگى مەن جاۋاپ­كەرشىلىگى تۋرالى باياندادى.

ءوز كەزەگىندە سەمينارعا قاتىس­قان باق وكىلدەرى ەتنوساياسي ساۋات­تىلىق داعدىلارىن مەڭگەرۋدىڭ جۋرناليستىك تاجىريبەدە عانا ەمەس، جالپى ومىردە دە اسا قاجەت ەكەنىن ايتىپ، وسىنداي ءىس-شارالاردى الداعى ۋاقىتتا دا ۇيىمداستىرۋ جونىن­دە ۇسىنىس-تىلەكتەرىن جەتكىزدى. «ويتكەنى بۇگىنگىدەي اقپارات­تار اعىنى تولاسسىز زاماندا ەتنوسايا­سي ساۋاتتىلىقتى ارتتىرۋ ارقاي­سىمىزعا اسا قاجەت»، دەيدى سەمينارعا قاتىسۋشىلار. ءىس-شارا سوڭىندا سەمينار جۇمىسىنا قاتىسقان بارلىق جۋرناليسكە ارنايى سەرتيفيكاتتار تابىستالدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

بالۋان شولاقتىڭ دومبىراسى

ونەر • بۇگىن، 09:00

جازعا سالەم جولدايىق

ونەر • بۇگىن، 08:55

جىلقىشى اۋىلدىڭ جاقسىلىعى

ايماقتار • بۇگىن، 08:54

ستۋدەنتتەردىڭ ءسوز سايىسى

ونەر • بۇگىن، 08:41

وڭتايلى ونلاين اۋكتسيون

تەحنولوگيا • بۇگىن، 08:35

قولدى بولىپ جاتقان قاراۋسىز مال

ايماقتار • بۇگىن، 08:30

براكونەرگە بۇعاۋ بولماي ما؟

ايماقتار • بۇگىن، 08:28

2021 جىل – قالپىنا كەلۋ كەزەڭى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:25

كيىك كۇيىك پە؟

ەكولوگيا • بۇگىن، 08:18

قاۋىپتىڭ بەتىن ۆاكتسينا قايتارادى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:15

«وسىعان دەيىن نەگە بىرىكپەدى؟»

مەديتسينا • بۇگىن، 08:13

قورقىنىشتى سەيىلتۋ قۇرالى

مەديتسينا • بۇگىن، 08:11

ءۇي سالعانعا – ۇلكەن كومەك

قوعام • بۇگىن، 08:05

بارتيمەن شەبەرلىك بايقاستى

تەننيس • بۇگىن، 08:05

«جىگىتتەر بار نارقاسقا...»

سپورت • بۇگىن، 07:59

ەكونوميكا دامۋ جولاعىنا شىقتى

ەكونوميكا • بۇگىن، 07:58

ۇقساس جاڭالىقتار