مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سوت جۇيەسىن جاڭعىرتۋ ماسەلەلەرى جونىندە كەڭەستە ءدال وسى ماسەلەنى كوتەردى. كەلەلى باسقوسۋدا سوت رەفورماسى, بىرىڭعاي سوت پراكتيكاسىن قالىپتاستىرۋ, قوعامنىڭ سوتقا سەنىمىن نىعايتۋ ماسەلەلەرى كەڭىنەن تالقىلاندى. وسىعان وراي, ءبىز جوعارعى سوت توراعاسى جاقىپ اسانوۆقا كەڭەستە كوتەرىلگەن وزەكتى تاقىرىپتارعا قاتىستى سۇراقتارىمىزدى قويعان ەدىك.
– جاقىپ قاجىمان ۇلى, پاندەميا ءبىراز ماسەلەنىڭ بەتىن اشىپ بەردى. كارانتين كەزىندە قۇقىق قورعاۋ سالاسىنىڭ «قاساڭدىعى» قاتتى بايقالدى. سوت جۇيەسىندە بۇل ماسەلە قانشالىقتى شەشىمىن تاپتى؟
– راس, الەمدى ابىگەرگە سالعان پاندەميا ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزعا دا ءوز تۇزەتۋلەرىن ەنگىزدى. توتەنشە جاعداي كەمشىلىگىمىزبەن قاتار, مۇمكىندىگىمىزدى دە ايشىقتاپ بەردى. كارانتيننىڭ كەسىرىنەن ەلىمىزدە جۇزدەگەن مىڭ كەلىسىمشارت بۇزىلدى, نەسيەلەر تولەنبەي قالدى, قارىزدار قايتارىلمادى. سان مىڭ اۋە جانە تەمىر جول بيلەتتەرى, تۋريستىك جولدامالار «كۇيىپ كەتتى». وسىنداي قيىن كەزدە مىڭداعان كليەنت اقشالارىن سوت ارقىلى تالاپ ەتسە, كوپتەگەن كومپانيا بانكروتقا ۇشىراپ, قۇزىرلى ورگاندار, سونىڭ ىشىندە, ەڭ ءبىرىنشى سوتتار تالاپ ارىزداردىڭ استىندا قالار ەدى.
ءبىر عانا مىسال كەلتىرەيىن. پاندەميا كەزىندە 3 ميلليون حالىققا 42 500 تەڭگە كولەمىندە جاردەماقى تولەۋدەن باس تارتىلدى. بۇل دەگەنىڭىز مىڭداعان ادامنىڭ سوتقا جۇگىنۋىنە اكەپ سوعار ەدى. سول سەبەپتى ايرىقشا شەشىمدەر قابىلداۋىمىزعا تۋرا كەلدى. جوعارعى سوت ۇكىمەتپەن بىرلەسىپ, بۇل ماسەلەلەردىڭ الدىن الۋعا بەل شەشە كىرىستى. قاجەت كەزدە, كەڭەس تە بەردىك, باعىت-باعدار دا كورسەتتىك. ەڭ باستىسى, جوعارعى سوت توتەنشە جاعداي كەزىندە مىندەتتەردى ورىنداماۋ فورس-ماجور ەكەنىن رەسمي تۇردە ءتۇسىندىرىپ بەردى. وسىنداي ناقتى ىستەردىڭ ارقاسىندا جاپپاي ارىزدانۋ مەن نارازىلىقتىڭ الدىن الۋعا قول جەتكىزدىك.
پاندەميا ىستەردى قاشىقتان قاراۋعا سوتتاردىڭ نەعۇرلىم دايىن ەكەنىن كورسەتتى. ءبىز ەلەكتروندى سوت ءىسىن جۇرگىزۋدى وسىدان ەكى جىل بۇرىن زاڭعا ەنگىزدىك. ماسەلەن, بۇرىن كۇنىنە 150 ونلاين وتىرىس وتكىزىپ جۇرسەك, قازىر بۇل سان 4,5 مىڭعا جەتكەن. بۇگىندە پروتسەستەردىڭ 96 پايىزى قاشىقتان جۇرگىزىلەدى.
بۇل ءتاسىل تيىمدىلىگىن كورسەتتى. سوت پروتسەسىنىڭ ونلاين فورماتتا ءوتۋى تۇرعىنداردىڭ ۋاقىتى مەن قاراجاتىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك بەردى.
وتكەن جىلى ەۋروپا كەڭەسى كوميسسياسىنىڭ سوت تورەلىگىنىڭ تيىمدىلىگى جونىندەگى ەسەبى جاريالاندى. كوميسسيانىڭ باعالاۋىنشا, ءبىزدىڭ سوتتار بارلىعىنا قولجەتىمدى, سوت ىستەرى ەۋروپامەن سالىستىرعاندا, جىلدام شەشىمىن تابۋدا.
ءبىز سوتتاردى تسيفرلاندىرۋ بويىنشا كوشباسشىلار قاتارىندامىز. بۇل ارتىق ايتقاندىق ەمەس. مۇنداي جوعارى پىكىر ءبىز ءۇشىن وتە باعالى. پاندەمياعا قاراماستان, ءبىز ءىس قاراۋدى توقتاتقان جوقپىز جانە سوت تورەلىگىن جاڭعىرتۋدى جالعاستىرىپ كەلەمىز.
– شىنى كەرەك, قازىر ەلىمىزدە ازاماتتىق ىستەرگە قاتىستى سوت پروتسەستەرى وتە كوپ. بۇل ماسەلەنىڭ تۇپكى سەبەپ-سالدارى قانداي؟
– بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرمەس بۇرىن ءبىر عانا دەرەكتى كەلتىرە كەتەيىن. كۇن سايىن ەلىمىزدە 800 قىلمىستىق, 1,5 مىڭعا جۋىق اكىمشىلىك ءىس قارالادى. قايتالاپ ايتامىن, بۇل كۇن سايىن جۇرگىزىلەتىن ىستەر سانى.
ءبىز قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرىپ جاتىرمىز. وكىنىشكە قاراي ءالى دە بولسا قاراپايىم حالىقتىڭ قۇقىقتىق ساۋاتى تومەن. سول ءۇشىن حالىققا سوتتاسۋدان بۇرىن ىمىراعا كەلۋدى ايتىپ كەلەمىز. ازاماتتارىمىزدىڭ كەلىسىمشارت جاساۋ, ونىڭ شارتتارىن ورىنداۋ, قارىزدى قايتارۋ سياقتى مادەنيەتىن دامىتۋ قاجەت. ءدال وسى ساناتتاعى ىستەر سوتتاردا ءجيى قارالادى. قازىرگى تاڭدا ىستەردىڭ 70 پايىزى ازاماتتىق داۋلارعا قاتىستى. جىل سايىن ميلليونداعان ادام سوتتاسۋدا. بۇل دەگەنىڭىز ەلىمىزدەگى ءار ءتورتىنشى وتباسى سوتتا سابىلىپ ءجۇر دەگەن ءسوز. «سوتتاسۋ دەرتى» قوعامعا ۆيرۋس سياقتى اسەر ەتۋدە.
سوتتارداعى ازاماتتىق ىستەردىڭ 30 پايىزى م ۇلىكتى ءبولۋ, بالا تاربيەسىنە جاۋاپتى اتا-انانى انىقتاۋ جانە اليمەنت وندىرۋگە قاتىستى وتباسىلىق داۋ-دامايدان تۇرادى. ەرلى-زايىپتىلار وتاۋ قۇرعاندا بىردەن نەكە شارتىن جاساسا, مۇنداي داۋلاردى شەشۋ وڭايىراق بولار ەدى. ماسەلەن, بۇل ينستيتۋت كوپتەگەن دامىعان ەلدىڭ پراكتيكاسىندا بار. ولاردىڭ نەكە شارتىندا بارلىعى بۇگە-شىگەسىنە دەيىن تياناقتى جازىلعاندىقتان, ەرلى-زايىپتىلار اجىراسقان كۇننىڭ وزىندە باسى ارتىق سۇراق, داۋ بولمايدى.
قارىز الىپ, قايتارا الماي جۇرگەندەردىڭ دە قاراسى قالىڭ. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا قارجىلىق جانە نەسيەلىك داۋلار 30 پايىزدى قۇرايدى. نەسيە الار كەزدە حالىقتىڭ كوبى باسپاناسىن كەپىلگە قويادى, نە وزدەرى شارتتاعى مىندەتتەرمەن تولىق تانىسپاستان بىرەۋگە كەپىلگەر بولادى. ۇيىنەن ايىرىلىپ قالۋ قاۋپى تونگەندە عانا شارتتا كورسەتىلگەن سانكتسيالار تۋرالى ءبىلىپ جاتادى. مۇنداي جاعدايدا بانك ءوزىن مەيلىنشە ساقتاندىرىپ قويعان. ورتاق بيزنەس اشقانىمەن ءبىر كەلىسىمگە كەلە الماي, ءبىر-بىرىمەن سوتتاسىپ جۇرگەن سەرىكتەستەر دە از ەمەس.
– سوتتاعى مەملەكەتتىك باج سالىعى – ماڭىزدىلىعى جاعىنان وزەكتى سانالاتىن تاقىرىپتىڭ ءبىرى. حالىقتىڭ ءبىر-ءبىرىن سوتقا سۇيرەۋدىڭ ءبىر «سىرى» وسىندا جاتقان جوق پا؟
– وتە ورىندى ماسەلە قوزعادىڭىز. شىنىن ايتۋ كەرەك, كۇن سايىن سوتتار تەك ازاماتتىق داۋلار بويىنشا 3,5 مىڭ شەشىم قابىلدانادى. قارجىلىق جانە تۇرمىستىق ىستەردەن باس الا الماي وتىرعانىمىزدى كورگەن شەتەلدىك ارىپتەستەر بىزگە تاڭعالادى. سەبەبى شەتەلدە سوتتاسۋ ۇزاققا سوزىلىپ, اناعۇرلىم قىمباتقا تۇسەتىندىكتەن, ازاماتتاردى سوتتاسپاۋدىڭ امالىن ىزدەيدى. ءبىر جاعىنان, ولاردا مەملەكەتتىك باج سالىعى مەن سوت شىعىندارى قىرۋار قارجىنى تالاپ ەتەدى. سول سەبەپتى ورتاق ءىستى باستاعان سەرىكتەستەرگە ادۆوكات جالداپ, بارلىق ىقتيمال سالدارلاردى ناقتى ءتۇسىنىپ, ساپالى كەلىسىم شارت جاساۋ ارزانعا تۇسەدى. ال بىزدە «ۇساق-تۇيەك» ءۇشىن دە سوتتاسۋ ادەتكە اينالعان. ويتكەنى مەملەكەتتىك باج كولەمى از. ول 25 جىل بۇرىن بەلگىلەنگەن, سودان بەرى ەش وزگەرگەن جوق. ناقتىراق ايتسام, بىزدەگى مەملەكەتتىك باج سالىعى ازەربايجاننان – 6, رەسەيدەن – 9, تاجىكستاننان – 11, بەلورۋسسيا مەن وزبەكستاننان – 25, ۋكراينادان – 27, مولدوۆادان – 120, ال اعىلشىنداردان 380 ەسە از.
كوممۋنالدىق قارىزدار بويىنشا مەملەكەتتىك باج 20 تەڭگە دە بولۋى مۇمكىن. مۇنداي ىستەر سوتتاردا ءجۇز مىڭنان اسادى. ازاماتتىق داۋلاردىڭ 84 پايىزى بويىنشا مەملەكەتتىك باج سوماسى 5 مىڭ تەڭگەگە دە جەتپەيدى.
– مۇنى رەتتەۋدىڭ جولدارى بار ما؟
– نەگە بولماسىن؟! ول ءۇشىن ءبىز ارنايى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, بىرقاتار ۇسىنىس ازىرلەدىك. الدىمەن, مەدياتسيا ينستيتۋتىن جاڭعىرتىپ, داۋلاردى شەشۋدىڭ بالامالى تاسىلدەرىن دامىتۋ قاجەت. پوستكەڭەستىك ەلدەر سياقتى مەملەكەتتىك باجدىڭ تومەنگى شەگى بەلگىلەنگەنى ءجون. بۇل تۇستا حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعىنان وسال توپتارى ءۇشىن جەڭىلدىكتەردى ساقتاۋ قاراستىرىلادى.
– سوتتاعى كادر ماسەلەسى, اتاپ ايتقاندا, جەرگىلىكتى سوتتارداعى بىلىكتى كادرلاردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى ءالى تولىق شەشىمىن تاپپاي وتىر. بۇل جايىندا نە ايتاسىز؟
– قازىرگى تاڭدا سۋديالىق بوس ورىندار 12 پايىزدى قۇرايدى. وڭىرلەردە سوت كادرلارىنىڭ تۇراقتاماۋىنىڭ ەكى سەبەبى بار. ءبىرىنشىسى – كونكۋرستىڭ ۇزاق ءوتۋى, ەكىنشىسى – بىلىكتى سۋديالاردىڭ شالعاي ايماقتارعا بارۋدان باس تارتۋى. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى ءاربىر ءۇشىنشى اۋداندىق سوتتا توراعا جوق. توراعالىقتىڭ ورنى 9 ايدان 2 جىلعا دەيىن بوس تۇرادى. ۇمىتكەرلەردىڭ كەيبىرى ىرىكتەۋگە قاتىسۋدان باس تارتادى. سەبەبى كونكۋرستار ۇزاققا سوزىلادى, ونىڭ ۇستىنە ەشكىم شالعاي اۋدانعا بارعىسى كەلمەيدى. وسىعان وراي, اۋداندىق سوت توراعالارىن تاعايىنداۋ مەرزىمىن 2 ايعا دەيىن قىسقارتىپ, الىس اۋدانداردا كادر جەتىسپەۋشىلىگىن شەشەتىن ناقتى مەحانيزمدەردى ەنگىزۋ كەرەك. ارينە, ولار بۇرىنعىداي جوعارى سوت كەڭەسىنىڭ ۇسىنىسى بويىنشا پرەزيدەنتتىڭ جارلىعىمەن تاعايىندالادى.
سۋديالاردى ىرىكتەۋ پروتسەسى اشىق جۇرگىزىلۋى كەرەك. مۇنى مەملەكەت باسشىسى ۇلكەن جيىنداردا بىرنەشە رەت كوتەردى. بۇل ماسەلەمەن جوعارى سوت كەڭەسى اينالىسۋدا. ول – جوعارعى سوتتان دەربەس جۇمىس ىستەيتىن ورگان. سوتتاردى ساپالى كادرلارمەن قامتاماسىز ەتۋ – اتالعان ۇيىمنىڭ ەڭ باستى مىندەتى.
ءبىز «قازاقستاننىڭ سوت تورەلىگى: احۋالى, ۇردىستەرى, كەلەشەگى» اتتى ارنايى جيناق جاسادىق. ول جوعارعى سوتتىڭ سايتىندا ورنالاسقان. مۇندا سۋديالاردى باعالاۋ كريتەريلەرى, سىبايلاس جەمقورلىق, ادەپسىزدىك جانە زاڭدى بۇزۋ فاكتىلەرى بويىنشا سۋديالاردىڭ تارتىپتىك جاۋاپتىلىققا تارتىلۋى, جۇمىستان بوساتىلۋى جانە ولارعا قاتىستى قوزعالعان قىلمىستىق ىستەر تۋرالى مالىمەتتەر كەلتىرىلگەن. اقتاۋ ۇكىمدەرىنىڭ سانى, تەرگەۋ سۋديالارىنىڭ سانكتسيا بەرۋ پراكتيكاسى, تاتۋلاسۋ ورتالىقتارى جانە ت.ب. اسپەكتىلەر بويىنشا ستاتيستيكالىق دەرەكتەر ۇسىنىلعان.
– مەملەكەت باسشىسى سوت جۇيەسىنە جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ ماسەلەسىن تىڭعىلىقتى زەرتتەۋ قاجەتتىگىن ايتتى. وسى ورايدا, سىزدەر ۇسىنعان IT جوبالاردىڭ ارتىقشىلىعى نەدە؟ بۇل قاعازباستىلىقتان قۇتىلۋدىڭ جولى ما, الدە, جۇمىس ساپاسىنا دا وڭ اسەرى بار ما؟
– IT-پلاتفورمادا ازاماتتاردىڭ وتىنىشتەرى بويىنشا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بارلىق جۇمىسى ءبىر ارناعا توعىستىرىلادى. الدىمەن ءاربىر مەملەكەتتىك ورگانعا ءوتىنىش تۇسكەن بويدا وعان بىرەگەي ءنومىر بەرىلەدى. وسى نومىرمەن ءوتىنىش ماسەلە تۇپكىلىكتى شەشىلگەنشە سوڭعى ينستانتسياعا دەيىن بارادى. ال ەگەر ماتەريالدار سوتقا وتسە, وندا بۇل ءىس بارلىق ء«جۇرىپ وتكەن تاريحىمەن» بىرگە سوتتىڭ IT-جۇيەسىنە اۆتوماتتى تۇردە ەنگىزىلەدى. وسى جۇيە ارقىلى سۋديا ءبىر ءوتىنىش بويىنشا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ بارلىق ءىس-ارەكەتىن, ارىپتەستەرىنىڭ ۇقساس ىستەر بويىنشا شىعارعان شەشىمدەرىن كورە الادى. ءبىر جاعىنان, بۇل جۇيە سوتتىڭ قاتە اكتىلەردى قابىلداۋىنا جول بەرمەيدى, ەكىنشىدەن, پروتسەسكە قاتىسۋشىلاردىڭ بارلىعىنا قولجەتىمدى, ۇشىنشىدەن, بازاعا ەنگىزىلەتىن سوت اكتىلەرى نەگىزىندە ناقتى ءبىر ءىستىڭ ىقتيمال ناتيجەسىن بولجاۋ مۇمكىندىگى بار.
جاڭا ءىت-پلاتفورما سوت جۇيەسىندەگى جەمقورلىقتى اۋىزدىقتاۋعا دا سەپتىگىن تيگىزەدى دەگەن سەنىم مول. وزدەرىڭىز دە بىلەسىزدەر, وڭىرلەردە تۇرعىندار سۋديانى جاقسى تانيدى, جەكە بىلەتىندەر دە جەتكىلىكتى. قانداي دا ءبىر ىستە بىرەۋ جەڭىسكە جەتسە, حالىق اراسىندا «سوتتا بايلانىسى بار» دەگەن پىكىر قالىپتاسقان. نەگىزىندە, بۇل بىرجاقتى ستەرەوتيپ.
سۋدياعا ءىستى توراعا ەمەس, ارنايى IT-جۇيە اۆتوماتتى تۇردە بولەدى. بۇل جۇيە ءىستى قارايتىن سۋديانى كەزدەيسوق ادىسپەن انىقتايدى, جەمقورلىقتىڭ الدىن الادى, ءارى سوتتارعا جۇكتەمەنى تەڭدەي ءبولىپ بەرەدى. ەندى وسى سەرۆيستىڭ مۇمكىندىگىن كەڭەيتىلمەك. وسىلايشا, سوتتىڭ قۇزىرەتتىلىگىن اۋماقپەن شەكتەمەۋ قاعيداتىن ەنگىزۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز. بۇل باستاما پرەزيدەنت تاراپىنان قولداۋ تاپتى. بۇل جەردەگى ويدىڭ ءمانى مىنادا. ەگەر قارالىپ جاتقان ءىس كوپ بولسا, وندا سوتتىڭ اۋماقتىق ورنالاسۋىنا قاراماستان ونى ارنايى IT-باعدارلاما ارقىلى جۇرگىزۋگە بولادى. ياعني تالاپكەر مەن جاۋاپكەر ءبىر ايماقتا, ال سوتتىڭ باسقا اۋماقتا بولۋىنا مۇمكىندىك بار. ارينە, تاراپتاردىڭ كەلىسىمى نەگىزىندە.
– سۋديالار ۇقساس ىستەر بويىنشا ءارتۇرلى شەشىمدەر قابىلدايدى دەگەن سىني پىكىرلەر ازايماي وتىر. وسى ماسەلەنى شەشۋ باعىتىندا قانداي شارالار قابىلدانۋدا؟
– زاڭعا تۇزەتۋلەردى ءجيى ەنگىزۋ, قۇقىقتىق نورمالاردا ناقتىلىقتىڭ بولماۋى, سۋديالاردىڭ كاسىبي دەڭگەيىنىڭ ءار الۋان بولۋى – مىنە, بىركەلكى سوت پراكتيكاسىن قالىپتاستىرۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن فاكتورلار. كەي زاڭداردىڭ شيكىلىگىنەن سۋديالار دا وزگە زاڭگەرلەر سياقتى ونى تۇرلىشە تۇسىندىرەدى, بىركەلكى جاعدايدا ءارتۇرلى شەشىمدەر قابىلدايدى.
وسى تۇستا دا ءبىز ۇسىنىسىمىزدى حالىقارالىق تاجىريبەگە سۇيەنە وتىرىپ بىلدىردىك. ءدال وسى ينستيتۋتتىڭ ارقاسىندا دامىعان ەلدەردە داۋلاردىڭ كوپشىلىگى سوتقا جەتپەيدى. ماسەلەن, سوتتارعا تالاپتارى ۇقساس جۇزدەگەن شاعىم كەلىپ تۇسسە, جوعارى تۇرعان سوت ءبىر ءىستى عانا قابىلداپ, ونى ءمان-ماعىناسىنا قاراي تەكسەرەدى دە ۇلگى بولاتىن ءبىر شەشىم شىعارادى. جەرگىلىكتى سوتتار وسىعان ۇقساس داۋلاردىڭ اق-قاراسىن ۇلگىدەگى شەشىمگە قاراپ وتىرىپ انىقتايدى. بۇل تاجىريبەنى بىزگە دە ەنگىزۋگە بولادى. ەگەر داۋلى جاعداي ءبىر وبلىستىڭ ىشىندە تىركەلسە, وندا وبلىستىق سوت ۇلگىلى شەشىم قابىلدايدى. ال ەگەر ماسەلە ەل كولەمىندە كوتەرىلسە, وعان قاتىستى شەشىمدى جوعارعى سوت شىعارادى. وسىلايشا, وبلىستىق نەمەسە جوعارعى سوت ءبىر تيپتەگى ىستەر بويىنشا ورتاق تاجىريبەنى قالىپتاستىرا الادى. بۇل باعىتتا ءبىز ازاماتتىق پروتسەستىك كودەكسكە ءتيىستى تۇزەتۋلەر ەنگىزۋدى دە ۇسىنىپ وتىرمىز.
ءبىز ارقاۋ ەتىپ الىپ وتىرعان الەمدەگى ۇزدىك تاجىريبەنىڭ ءبىرى – سوتقا دەيىنگى حاتتاما. باسقاشا ايتساق, مىندەتتى ىستەردىڭ ءتىزىمى جاسالعان «تەكسەرۋ پاراعى» بولادى. ول جەردە تاراپتار مەن ولاردىڭ زاڭگەرلەرى سوتقا تالاپ ارىز بەرمەستەن بۇرىن نە ىستەۋ كەرەكتىگى تولىق جازىلعان. ەگەر سوتقا دەيىن ءبىر تاراپ قارسىلاسىنان قانداي دا ءبىر جايتتى جاسىرىپ قالسا, سۋديا بۇل دالەلدەمەنى قابىلداماۋعا قۇقىلى. بۇل تاجىريبە ەكى تاراپقا دا سوتتا ءوز مۇمكىندىكتەرىن ءتۇسىنىپ, ناقتى باعالاۋعا جول اشادى. باسقاشا ايتقاندا, ارىزدانۋشىلاردىڭ دا, سوتتىڭ دا ۋاقىتى مەن قارجىسى ۇنەمدەلەدى. داۋدى سوتسىز-اق شەشۋدىڭ ءبىر جولى – وسى.
ايىپتاۋ مەن قورعاۋ اراسىنداعى باسەكەلەستىك – قىلمىستىق سوت تورەلىگىنىڭ ماڭىزدى ءپرينتسيپىن ەنگىزۋگە قول جەتكىزەتىن قادامنىڭ ءبىرى. بىرقاتار دامىعان ەلدەردەگىدەي, ءبىز پروكۋروردىڭ سوتقا بۇكىل قىلمىستىق ءىستى ەمەس, تەك ايىپتاۋ, ال ادۆوكاتتىڭ تەك قورعاۋ اكتىلەرىن بەرۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز. وسى كەزدە عانا سۋديا ءىس بويىنشا باعا بەرمەيدى, سەبەبى ونى سوتقا دەيىن ايىپتاۋ ورگانى جاساپ قويعان. قازىرگى تاڭدا سۋدياعا باعا بەرۋدەن گورى ايىپتاۋدىڭ پىكىرىمەن كەلىسۋ وڭايىراق. بۇل تىڭ تاجىريبەنى ءۇش بۋىندى تەرگەۋ جۇيەسى بويىنشا ەنگىزۋگە بولادى. سوت پروتسەسىندەگى تاراپتار اراسىنداعى «قاعازدا قالىپ قويعان» باسەكەلەستىكتى تەك وسىلاي عانا ناقتى جۇزەگە اسىرا الامىز. باسقاشا ايتقاندا, بۇل شىنايى باسەكەگە قول جەتكىزۋدىڭ جولى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
بانۋ ءادىلجان,
«Egemen Qazaqstan»
