رۋحانيات • 24 ناۋرىز, 2021

جامبىل جانە ارقا اقىندارى

1083 رەت
كورسەتىلدى
17 مين
وقۋ ءۇشىن

تەگەۋرىندى جىراۋ, تەكتى اقىننىڭ ەل ىشىندەگى شىعارماشىلىق بايلانىستارى تۋرالى ايتىلعاندا, ەڭ الدىمەن قاپەرگە الىناتىنى – ونىڭ جەتىسۋ اقىندارىمەن دوس-جاران, ونەر ادامى رەتىندە تىعىز ارالاسقاندىعى. تۋىپ-وسكەن ولكەسى جەتىسۋ ءوڭىرى بولعاندىقتان دا, جامبىلدىڭ كوبىرەك قارىم-قاتىناس جاساعانى ءوزىنىڭ جەرلەستەرى بولىپ كەلۋى تابيعي نارسە. ال ونىڭ باسقا ءوڭىردىڭ ءسوز شەبەرلەرىمەن بايلانىسى بولدى ما, جوق پا, دەگەن ماسەلە ارنايى اۋىزعا الىنا بەرمەيدى. ءتىپتى جامبىلدىڭ جەتىسۋدان وزگە ولكەلەردەگى ونەرپازدارمەن شىعارماشىلىق ءارى تۇرمىستىق دەڭگەيدەگى ارالاس-قۇرالاستىعى جونىندە سوڭعى جىلدارى مۇلدە ەسكەرىلمەي بارا جاتىر.

جامبىل جانە ارقا اقىندارى

وسى تۇرعىدان كەلگەندە, ونىڭ ارقا­دان شىققان ءسوز شەبەرلەرىمەن بايلانىسى ارنايى زەرتتەۋدى قاجەت ەتەتىن سياق­تى. بۇل جولعى ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – تىلگە تيەك بولا بەرمەيتىن وسى ماسەلەگە قىس­قا­شا عانا شولۋ جاساپ ءوتۋ.

جاكەڭنىڭ ارقا اقىندارىمەن ال­عاشقى جاناسۋى اتاقتى شوجەمەن كەز­دەسۋى دەسەك, ءومىر شىندىعىنان الىس كەت­پەيتىن سياقتىمىز. كەزىندە ءوز ەلىندە اتا­عى شىققان اۋىزشا پوەزيانىڭ وكىلى – جامبىلعا مۇمكىندىگىنشە ىقپالىن تيگىزگەن ايتىس اقىندارىنىڭ ءبىرى.

الىستان سىزدىقتاپ داۋىسى جەتىپ جاتاتىن بۇل كىسىنىڭ جەتىسۋ ولكەسىنە كەلگەنىن ەستىپ, جامبىل سالەم بەرۋ ءۇشىن ارنايى ءوزى ىزدەپ بارادى دا, ءبىراز ۋاقىت جانىندا ىلەسىپ جۇرەدى. جاس جاعىنان العاندا, جامبىلدان ەداۋىر ۇلكەن شوجە  – ءبىر جاعى كوزىنەن كەمتارلىق كورگەن جان. وسىنداي ادامنىڭ ايتىسكەرلىگى ءسوز ونە­رىنىڭ جاس پەرىسى ءۇشىن ءبىر جاعى قىزىق تا بولىپ كورىنگەن ءتارىزدى.

وسىنداي ساپارلاس بولعان كەزدەرىندە  جامبىل ارقانىڭ اتاقتى اقىنىنىڭ كەمپىربايمەن ايتىسىن ۇيرەنىپ الىپتى. ءسويتىپ كەيىننەن جۇرگەن جەرىندە سول ايتىستىڭ ۇزىندىلەرىن ايتىپ, سوزقۇمار جۇرتشىلىقتىڭ قۇلاق  قۇرىشىن قان­دىرىپ وتىرادى ەكەن. شوجەنىڭ ادام رەتىندەگى قىزىق مىنەزدەرىن دە قالت جى­بەر­مەيدى. ونىڭ ولەڭ ايتۋ بارىسىندا كەيدە تۇ­تىعىپ قالاتىن ادەتى, ويلانعان ساتت­ەگى كوز قۇبىلىسى, دومبىرا قاعىسى نازار اۋدا­راتىنداي وزگەشە كورىنەدى. اقىن­نىڭ وسىنداي ەرەكشەلىكتەرىن وزىن­شە قايتالاپ, جامبىل ءبىر جاعى تىڭ­داۋشىلارىن كۇل­دىرگەنگە ۇق­سايدى.

ەل اۋزىنداعى كەيبىر اڭگىمەلەر وسى ساپارلار كەزىندە جامبىل شوجەگە ەرىپ, قىر­عىز ەلىنە بارىپ قايتقان دەگەن دە اڭگىمە بار.

اي قاسىندا تۋادى شولپان جۇلدىز,

ايدىن كولدە وينايدى كامشات, قۇن­دىز.

ءوز اتاسىن جاسىرعان مۇردەت دەگەن

ەتىم قازاق بولعاندا, ءتۇبىم قىرعىز,

دەپ ولەڭدەتكەنىنە قاراعاندا, شوجە­نىڭ  ارقا جاققا اۋعان قىرعىز تۇقىمىنان بولۋى ابدەن ىقتيمال نارسە. ويتكەنى قا­زىر­گى قارقارالى اۋماعىندا (بۇرىنعى قاراعايلى اۋدانى) قىرعىز اتىمەن اتالاتىن اۋىلدار ءالى دە بار.

...ءبىر جىلدارى ارقا ەلىنەن «بالۋان شولاق» اتانىپ كەتكەن اتاقتى ونەرپاز نۇرماعامبەت كەلىپتى دەگەن حابار دۇڭك ەتە قالادى. ول كىسى ءسارىۇيسىن قالي بايدىڭ ۇيىندە قوناق بولىپ جاتقان كورىنەدى. بۇل ەپيزود س.مۇقانوۆتىڭ «بالۋان شولاق» پوۆەسىندە قىزىقتى باياندالعان. قاليدىڭ ءوزى دە اسا زور كۇشتىڭ يەسى بولىپتى. ۇيىنە كەلگەن كەيبىر قوناعىن, اسىرەسە ءبىر كىسىلىك كۇشى بار-اۋ دەگەن جىگىتتەردى كورگەندە, ەكى قولىنىڭ ۇشىمەن قاقپاقىلداپ, تاسشا بىرەسە ول جاعىنا, بىرەسە بۇل جاعىنا قويىپ, ويناتادى ەكەن دەيدى.

ءوزى ءانشى, ءوزى بالۋان وسىنداي ەرەكشە تۇلعالى ادامدى تاماشالاۋعا كىم قىزىقپاسىن. جامبىل دا ۇيىندە جاتا الماي, ارنايى كەلىپ كەزدەسكەن. جانىنا اتاقتى ماقىش بالۋاندى, سادىبەك دەگەن اقىندى ەرتىپ الادى دا, قالي بايدىڭ وتىرعان قونىسى توپار بويىنا قاراي جول­عا شىعادى. بۇل ارا سول زامانداردا سارىۇيسىندەردىڭ جەرى بولسا كەرەك.

جامبىل سول جولى بالۋان شولاقتىڭ ونەرىن تاماشالاپ, قاسىنان كەتە الماي, بىرەر كۇن اينالسوقتاپ قالىپتى. ونەرىنە ءسۇيسىنىپ, ءتانتى بولعان قىزىقتاۋشىلار ونەرپازدىڭ انىنە قانىپ, بويىن كەرنەگەن كۇشىنىڭ  دە قانداي ەكەندىگىنە كوز جەتكىزەدى. سونىمەن بىرگە ونەرپاز قوناقتىڭ ءوز باسىنان كەشكەن اڭگىمەلەردى دە جىر قىلىپ ايتىپ, جۇرتتى اۋزىنا قاراتسا كەرەك. سوندا ولارعا كوپ اسەر ەتكەن – بالۋان شولاقتىڭ ورىس وتار­­شىل­دارىنا قورىقپاي قارسى شى­عىپ, جاساعان ەرلىكتەرى ەكەندىگى ءسوز­سىز. قىر­عىز, قازاقتىڭ سان باتىر بالۋانىن, سولاردىڭ ىشىندە كەنە­سارىنىڭ سىز­دىعىن دا ءوز كوزىمەن كورىپ, سۇق­باتتاسقان جامبىل بالۋان شولاققا ابدەن ءتانتى بولىپ قالسا كەرەك.

جامبىلدىڭ جاس كەزىندە ەپتەپ سال-سەرى­لىك قۇرىپ اتى شىققان شاشۋ­باي اقىنمەن كەزدەسۋىنىڭ ءوزى ءبىر جوسىن. بۇل ۇشىراسۋ ادەتتەگىدەي ءبىر قالىپ­تى جايباراقات وتپەگەن. قازاقتىڭ جەرشىل­دىگىنە, رۋشىلدىعىنا ءتان درامالىق سيپات­تار دا ورىن الىپتى.

سول ۋاقىتتاردا جاكەڭنىڭ ولەڭگە سيرەك بارىپ, ءبىر توقتالىپ جۇرگەن كەزدەرى ەكەن دەيدى.

شاشۋباي جەتىسۋ جەرىنە قاراي قىس­قى ۋاقىتتاردا ساپار شەگىپتى. سوندا ول قا­تىپ جاتقان بالقاش كولىنىڭ ۇستىمەن مۇز ارقىلى وتكەن دەگەن ءسوز بار. سودان شۋ, ىلە وزەندەرىن بويلاپ, ەلدى ارالاي ءجۇرىپ, ءبىر ۋاقىتتاردا الماتى (ول كەزدە ۆەرنىي) قالاسىنا دا باس تىرەيدى. بۇل قالاداعى قازاق بايلارىنىڭ ىشىندە ءتۇبى سول ارقا جاقتان قونىس اۋدارعان بايبۇلان, بايمولدا دەگەندەر بولادى ەكەن. وسى ەكەۋىنەن باسقا اتاققا شىققان قازاق زاڭگەرى  بارلىبەك سىرتتانوۆتى  دا تاۋىپ الادى. شاشۋبايدىڭ ءسويتىپ ۇل­كەن شاھاردا  كوبىرەك ءۇيىر بولعانى وسى  كىسى­لەرى كورىنەدى.

سىرنايىن سوزا تارتىپ, قۇلاقتاردى ەلەڭدەتكەن اق شالبارلى, اق كەمزالدى, قارا تاقيالى كەلىستى جىگىتتىڭ ماڭىنا قالا­لىق قازاقتار ۇيىرىلە قالادى. ونىڭ ۇستىنە ورتالىق قازاقستاننىڭ ءان مەك­تە­بىنىڭ وكىلى رەتىندە شاشۋبايدىڭ شىر­قاپ سالاتىن ءان اۋەنى دە, بۇل جاقتا ايتىلا بەرمەيتىن جىر ماقامى دا بولەك. جەتىسۋ ەلىن اۋزىنا قاراتقان ول:

قىزىلجار, قارقارالىدان

كەلىپ ءجۇر­­مىن,

ەلدەرىن ۇلى ءجۇزدىڭ كورىپ ءجۇرمىن,

اۋزىمدا ولەڭ دەگەن مالەگىم بار,

اركىمگە سويلەپ-سويلەپ بەرىپ ءجۇرمىن, دەپ توقسان تولقىتىپ, ءانىن الاتاۋ شوق­تىعىنان اسىرادى.

ول وسىلايشا ءوز ەلىنەن شىعىپ, وسى جاق­قا ءسىڭىپ كەتكەن قالا بايلارىن كوتە­رە ماقتاي وتىرىپ, جەتىسۋلىقتاردى ەپ­تەپ جەرگە قاراتقانداي بولىپتى.  وسى وقيعانى ەسكە الا كەلىپ: «قالىڭ ۇلى ءجۇزدىڭ ىشىندە ءبىرلى-جارىم اۋىسىپ كەپ قاتارعا ىلىنگەن ارعىندى ماق­تاۋ ۇلى ءجۇز ادامدارىنىڭ نامىسىنا تيە­دى. ولار­دىڭ نامىسىنا تيگەن سايىن ءوزىم­شىل, باي, ماقتانكۇمار شەنەۋنىكتەر شا­شۋ­بايعا وزدەرىن كوتەرمەلەتە تۇسەدى. سول كەز­دەگى ۇلى ءجۇز ەلىنىڭ, ونىڭ ىشىن­دە شاپى­راش­تى, دۋلاتتىڭ باقيا, بار­لىبەك تۇستاس كىسى­لىكتى جىگىتتەرى ارعىن­نان كەلگەن اقىنعا قار­سى ايتىستىراتىن اقىن ىزدەپ, ءسوز ەسە­سىن قايتارىپ, ارعىن­نىڭ اپ­تىققان باي, اس­قاق­تاعان قارا تايا­عىنا (وقىعاندارىنا) وزدەرىن­شە قىر كور­سەتپەكشى بولادى»,  دەيدى س.بەگالين.

وسى جاعداي قۇلاقتارىنا ءتيىپ, نا­مىس­تانعان ۇلى ءجۇز ادامدارى بۇل كەزدە اتاققا شىعىپ جۇرگەن جامبىلدى ال­ماتىعا الدىرادى. سونداعى ويلارى – شال­قي شاپشىعان شاشۋبايدىڭ ايتقان سوز­دەرىنە وزدەرىنىڭ ارقالى اقىندارىن قار­سى قويماق ەكەن.

زاتى ارعىن بولىپ كەلەتىن بايبۇلان باي: «تاماشا مەنىڭ ۇيىمدە بولسىن» دەپ ۇسىنىس جاسايدى.

ءوزى دە ەرەكشە كيىنگەن سىمباتتى جى­گىت سىرنايىن سوزا تارتىپ قۇبىلتقان كەز­دە ءۇيدىڭ ءىشى ەرەكشە سانگە, شالقىعان انگە تولىپ تۇرادى. بۇل كورىنىستىڭ ءوزى-اق تاما­شالاۋشىلارعا ەرەكشە اسەر ەتسە كەرەك.

سول زاماندارداعى وسى ءوڭىر بولىسى ماڭكە بىرگە ىلەسە كەلگەن ەكەن, سول اقىرى شى­داي الماي: «جامبىل-اۋ, مىنا ارعىن ءبىزدى ءولتىردى عوي, ەندى قاشان» دەگەندە, جام­بىل: «ايتا ءتۇسسىن, ايتقانىمەن قاي­دا بارار دەيسىڭ» دەپ شايىن ءىشىپ وتىرا بەرىپتى دەيدى.

ارقالانىپ العان شاشۋباي توق­تاماس­تان, سىرنايىن كەرە, سارناتىپ وتىرىپ, ءبىراز جەرگە بارىپ قالسا كەرەك.

جامبىل شايىن ءىشىپ بولىپ, دومبىراسىن الىپ, كيە جونەلدى:

شاشۋباي, سەن ءبىر ارقادان قاشىپ

كەلگەن جالاڭ اياق,

جەل ءسوزدى نە قىلايىن سەنەن اياپ.

ءتىلىڭدى اڭداپ ايت تا, بايقاپ سويلە,

تيمەي مە, بۇيتە بەرسەڭ, ساعان تاياق.

شاشۋجان, سەن كوكشەتاۋ,

قىزىلجاردان كەلىپ ءجۇرسىڭ,

ديدارىن جاقسىلاردىڭ كورىپ ءجۇر­سىڭ,

– دەپ كەلىپ, بايبۇلاننىڭ قالاي بايىپ كەتكەنىن مىسقىلمەن جىرىنا قوسادى. سويتسە بۇل ءۇيدىڭ يەسى ساۋدامەن الدەنىپ ال­عان پىسىقتاردىڭ ءبىرى بولسا كەرەك. ول زامانداردا ايتىسكەرلەردىڭ ءبىر-بىرى­نە سوزدەن جەڭىلىپ قالماۋ ءۇشىن ءبىر-بىرىنە باتىرا ءتيىسۋى, كەيدە ءتىپتى دورەكى سوز­دەردى دە ايتىپ جىبەرۋى اسا وعاشتىق بولىپ سانالماعان. بۇعان كوپتەگەن ايتىس­تاعى جەكە باسقا تيىسە-قاعىتا ايتىلاتىن مىسالدار كۋا.

جامبىلدىڭ ۇتىمدى, دالەلدى سوز­دەرىنە توقتاي قويماعان شاشۋباي ءتىپتى ارىنداپ, ارقالانىپ الادى. ەندى ونىڭ سوقتىعىپ, تىلگە تيەك ەتكەنى – اقىنعا ىلەسە كەلگەن شاپىراشتى كىسىلەرى:

ءبىر كوزى ساميجاننىڭ قيسىق ەكەن,

بايباتشاڭ ماڭكەمەنەن پۇشىق ەكەن.

بولعاندا ءبىرىڭ ويقى, ءبىرىڭ شويقى,

بارىندە باپ كەلىسىپ وتىر ەكەن دەپ, تازا مازاقتاۋعا كوشكەن سىڭاي تانىتادى.

ءوز كەزەگى تيگەندە جامبىل قوناقتار مەن بايلاردىڭ اراق-شاراپ ءىشىپ وتىر­عانىن تىلگە تيەك قىلىپ, «بۇيتە بەر­سەڭدەر, توزاققا ءبىر-اق باراسىڭدار» دەگەن سىڭايدا باتىرا ايتىپ جىبەرەدى.

وسىنى ەستىگەن كەزدە ءوزى دە ىشىمدىك ءىشىپ قىزىپ وتىرسا كەرەك, ورىسشا كيىن­گەن ءبىر جىگىت جامبىلعا قاراي تۇرا جۇگى­رىپ, جۇرت اراشالاعانشا قول جۇمساپ جىبەر­گەن ەكەن دەيدى. سودان ماڭكە بولىس باس­تاعان قوناقتار اراشا ءتۇسىپ, ءۇيدىڭ ءىشى تۇرا شارتتا-شۇرت توبەلەس بولىپ كەتەدى. جۇرتشىلىق قىزىقتاپ وتىرعان اجەپ­تاۋىر ايتىستىڭ دا بەرەكەسى قاشادى. امال جوق, ءۇي يەلەرى شاشۋبايدى باسقا ۇيگە  اۋىس­تىرىپ, ايقاي-شۋدى توق­تاتقانداي بولادى.

«ەر شەكىسپەي, بەكىسپەيدى» دەگەن ەمەس پە, جامبىل مەن شاشۋباي  ارتىنشا دوس­تاسىپ, وتە جاقىن بولىپ كەتكەن كورىنەدى. جاس­تارىنىڭ ايىرماشىلىعى دا بوگەت بولا الماعان. جامبىل شاشۋبايدان جيىر­ما جاستاي ۇلكەن بولسا كەرەك.  ارقا­نىڭ بۇل اقىنىنان ول شورتانباي, دۋلاتتىڭ جىرلارىن ۇيرەنىپ, جاتتاپ العان.  

1930 جىلدىڭ كوكتەمىندە قازاقستان­نىڭ قۇرىلعانىنا 10 جىل تولۋىنا بايلانىستى مەرەكەلى جيىن وتەدى. وسى مەرەكەگە قاتىسقان كەنەن ازىرباەۆ توي وتكەن كۇننىڭ ەرتەڭىنە ساكەن سەيفۋلليننىڭ جامبىلدى ۇيىنە شاقىرعانىن جىرداي قىلىپ ايتادى ەكەن. ونى جاكەڭ ءوزى بىرگە ەرتىپ بارىپتى. سول ءبىر ەپيزودتى كەنەن بىلايشا اڭگىمەلەپ بەرگەن ەكەن:

«سالەمدەسىپ, قالجىڭداسىپ, حال-جاي سۇراسىپ العان سوڭ ساكەن ماعان قاراپ:

– كەشەگى توي ۇستىندە ايتقانىڭ قۇلا­عى­ما جاعىپ بارادى. سونى تاعى ءبىر شىر­قاشى؟ – دەدى. مەن شاي الدىندا «قازاق­ستان» دەگەن سول تويعا ارناپ ايتقان ءانىمدى شىرقادىم. اس-سۋ ءىشىپ بولعان سوڭ ساكەن جامبىلدان جاي سۇرادى. جامبىل دومبىراسىن شەرتە وتىرىپ ءسوز باستادى. ءبىز تىڭداي قالدىق:

شىركىن, كارىلىك كەلدىڭ عوي كەزىمەنەن,

كەلىن جامان قارايدى كوزىمەنەن.

مىنەكەي دەپ قولىمەن ۇرماسا دا,

ۇرعانداي عىپ كەتەدى سوزىمەنەن...

مەن بۇل ءسوزدى تاني كەتتىم. ىشىمنەن ء«سۇيىنباي عوي»  دەپ وتىرمىن. جاكەڭ: «جيىرمادا جەلدەي بولدىم, وتىزىمدا بەلدەي بولدىم, ەلۋىمدە ءتۇبىم تەرەڭ قۇراقتى كولدەي بولدىم» دەپ شۇبىرتا جونەلدى... ال ساكەن بولسا قالامىن سۋسىلداتىپ جازىپ وتىر. جاكەڭ جىرىن توقسانعا تىرەپ توقتادى. ساكەنگە قاراپ: ء«سۇيىنباي ايتقان ەكەن, مىنە, ءبىز دە سونداي بولدىق بۇگىندە» دەپ جاكەڭ  سالالى ساقالىن سيپاپ قويدى. شاي ءىشتى, جاكەڭ دومبى­راسىنىڭ قۇلاعىن قايتا بۇرادى. بۇل جولعى داۋسى كوتەرىڭكىلەۋ شىقتى. ءيا, سوندا ۇستازىم «جاباي باتىردى» بىلاي جىرلاعان ەدى:

ون سان نوعاي ب ۇلىنگەندە,

ورمامبەت حان ولگەندە,

قىرىق جىلداي اتىسقان,

قىزىل قانعا باتىسقان.

نايزامەنەن سوعىسقان,

قىلىشپەنەن شابىسقان,

ايبالتامەن قاعىسقان...

جاكەڭ وسىلايشا سىلتەي بەردى, سىل­تەي بەردى. ساكەن دە جازعىش-اق ەكەن, قا­عازدىڭ ءبىراز بەتىن اۋدارىپ تاستادى. مەنىڭ جانىمدا وتىرعان ساكەننىڭ ءىنىسى ءماجيت تە ء«وزى ەرەسەن باتىر ەكەن-اۋ» دەپ قويادى».

كەنەن ازىرباەۆ ەستەلىگىنىڭ وسى ۇزىن­دىسىنەن-اق ونىڭ جامبىلعا دەگەن ىقىلاسىن, ساكەن سەيفۋللين مەن جام­بىلدىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن سىيلاستىق سەزى­مىن انىق تانۋعا بولارلىق. بارىمىزگە بەلگىلى, قازاق ادەبيەتىنىڭ الىپتارىنىڭ ءبىرى ءارى اتاقتى قوعام قايراتكەرى ساكەن سەيفۋللين – ارقانىڭ جاڭاارقا جاعى­نىڭ تۋماسى.

1934 جىلدىڭ كوكتەمىندە وراز جان­دوسوۆ جامبىلدى اۋىلىنان ال­ماتىداعى ۇيىنە الىپ كەلىپ, قوناق قىلىپتى. سونى­مەن بىرگە رەس­پۋب­ليكانىڭ ءار تۇكپىرىنەن كەلگەن  حا­لىق اقىندارىن دا شاقىرسا كەرەك. اتاپ ايتقاندا, قاراعاندى وبلىسىنان دوسكەي الىمباەۆ, اقتوبە وبلىسىنان نۇر­پەيىس بايعانين, قوستاناي وبلىسىنان ورىنباي تايمانوۆتار جاندوسوۆ داستارقانىنان ءدام تاتىپتى. ولار­دىڭ ارقايسىسى قۇتتىقتاۋلارىن ءوز جاندارىنان شىعارىپ, ولەڭمەن جەت­كىزەدى.

بۇل كەزدە اتى ەندى شىعا باستاعان جاس اقىن قاسىم امانجولوۆ «جامبىل تو­يىنا» دەپ اتالاتىن پوەماسىنان ءۇزىندى وقىعان ەكەن.

1938 جىلى جاكەڭ شىعارماشىلى­عىنىڭ 75 جىلدىعى تويلانىپ, وعان جان-جاقتان اقىندار اعىلىپ كەلەدى. سولار­دىڭ ىشىندە شاشۋباي قوشقارباي ۇلى دا بولعان. كوپتەن كەزدەسپەگەن اقىندار شۇر­قىراسا تابىسىپ, قالجىڭ دا قاعىس­تىرادى.

اقىن ءماريام حاكىمجانوۆانىڭ ايتۋىنشا, ءبىر ارەدىكتە جاكەڭ:

«شاشۋباي! قازىر باياعىداي توبەڭ­مەن جۇرە الاسىڭ با؟» دەپ سۇراپتى. شا­شۋباي تەك ءانشى, اقىن, جىرشى, كومپوزي­تور عانا ەمەس, تسيرك شەبەرىنە ءتان  توسىن ونەر تۇرلەرىن دە كورسەتە الاتىن بول­عان. توبە قۇيقاسىن جىبىرلاتىپ, ماڭ­دايىنا دەيىن اكەلە الادى ەكەن.

«توبەممەن ءجۇرۋ قازىر قيىنداۋ. بىراق تىك تۇرىپ كورۋگە بولادى» دەگەن شاشۋ­باي جاكەڭنىڭ ءوتىنىشىن جەردە قال­دىرماي, انادايدان جۇگىرىپ كەلىپ, جاكەڭ­نىڭ الدىندا توبەسىمەن تىك تۇرا قالىپتى. «ودان كەيىن قۇرىقپەن دە ونەر كور­سەت­كەنىنە كۋا بولدىق» دەيدى ءماريام اپامىز. 

سول ۋاقىتتاردا شاشۋباي 73 جاستا ەكەن.

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تۋماسى, ءسابيت مۇقانوۆتىڭ جەرلەسى ءارى قۇر­داسى اقىن جاقان سىزدىقوۆ ءوز ەستە­لىگىندە: «1938 جىل. اپرەل, ماي, يۋن ايلارى, دەپ ەسكە الادى. – مەن موسكۆا قالاسىندامىن. بۇل جولعى ساپارىمنىڭ ماقساتى – جاكەڭنىڭ ولەڭدەر جيناعىن باستىرۋ ەدى. اقىننىڭ جيناعىن باستىرۋ ءارى رەداكتورلىق مىندەتىن اتقارىپ, مەزگىلىندە قاداعالاپ شىعارۋ ماعان جۇك­تەلگەن بولاتىن-دى. بۇل كىتاپتى قالاي دا بولسا, جاكەڭنىڭ ادەبي ەڭبەگىنە 75 جىل تولعان تويىنا ۇلگەرۋ كەرەك بولدى. ۋاقىت تىعىز. جۇمىس قاۋىرت. كۇن سايىن الماتىدان:

– جاقان-اۋ, كىتاپتى قاشان ۇل­گەر­­تەسىڭ؟ قاشان باسىلادى؟ تويعا ۇلگە­­رەسىڭ بە؟ تەز ءبىتىرۋ كەرەك! – دەگەن تەلە­­فون سىلدى­رى, اسىعىس تەلە­گرام­­مالار ءۇستى-ۇستىنە سوعى­لادى» دەي­­دى. وسى­لايشا جامبىل شىعار­ما­شىلى­­عى­نىڭ  75 جىلدىعىنا ارنال­عان كىتاپتى شىعا­رامىن دەپ ءجۇرىپ, جاقان سىزدىقوۆ ال­ماتىداعى تويعا قا­تى­سا الماي قالىپتى. موسكۆادا باسىلىپ شىق­قان كىتابىن جام­بىلدىڭ وزىنە قا­لاي كورسەت­كەنىن قى­زىقتى قىلىپ اڭگىمەلەپ بەرەدى.

– ءسويتىپ ەلگە كەلگەننەن كەيىن كەشىگىپ بولسا دا, كىتاپتىڭ ون داناسىن اۆتوردىڭ وزىنە اكەپ بەرەدى. كىتاپقا جامبىلدىڭ جەت­پىستەي ولەڭى كىرگەن ەكەن, بەتىنىڭ سا­نى 228 بولىپتى. جاكەڭ ءتىپتى كىتاپتىڭ باعا­سىن دا سۇراپ الىپ, جاقاننىڭ وزىنە «مىنانداي ولەڭدەرىمدى وقىپ بەرشى» دەپ تەك­سەرگەن دە كورىنەدى. ءسويتىپ كىتابى ءۇشىن ءبىراز اۋرەگە ءتۇسىپ, ەڭبەك سىڭىرگەن اقىن جىگىت­تى قوناق قىلىپ, كوڭىلىن كو­تەرىپ جىبەرگەن.

مىنە, جاكەڭنىڭ ارقانىڭ ايتىس­كەر ءارى جازبا اقىندارىمەن قارىم-قاتى­ناسىنا بايلانىستى جەكەلەگەن مالى­مەتتەر وسىنداي. بۇل تاقىرىپتى ءارى قا­راي زەرتتەي تۇسكەن جاعدايدا باسقا دا نازار اۋدارارلىق مالىمەتتەردىڭ شىعىپ قا­لۋى ابدەن ىقتيمال.

 

نۇرداۋلەت اقىش,

جازۋشى, فيلولوگيا

عىلىمدارىنىڭ دوكتورى

سوڭعى جاڭالىقتار

جالپىۇلتتىق كواليتسيا قۇرىلدى

ساياسات • بۇگىن, 08:53

جەتىسۋدىڭ بال قىمىزى

ءوندىرىس • بۇگىن, 08:50

درون جاساعان ينجەنەرلەر

تەحنولوگيا • بۇگىن, 08:45

بىرلىكتى كورسەتەتىن شاق

پىكىر • بۇگىن, 08:27

بايگەسىز بەسىنشى كۇن...

وليمپيادا • بۇگىن, 08:25