عالىمداردىڭ پىكىرىنشە, بۇرىن ەلىمىزدە بولماعان, بىزدە تىركەلمەي جاتقان شماللەنبەرگ اۋرۋى, ينفەكتسيالىق رينوتراحەيت, ۆيرۋستىق ديارەيا, موراكسەللەز سياقتى قاۋىپتى ەكزوتيكالىق جۇقپالى اۋرۋلار سىرتتان اكەلىندى. بۇل ماسەلە وتاندىق ۆەتەريناريا جۇيەسىنىڭ قازىرگى اۋىر جاعدايىن ودان سايىن تىعىرىققا تىرەدى.
ءبىزدىڭ قوعام وسى يمپورتتالعان مالدىڭ قانشاسى بەيىمدەلە العانىن, قانشاسى ولگەنىن, جالپى جوبانىڭ الدىنا قويعان ماقساتتارى قالاي ورىندالعانى تۋرالى ناقتى بىلمەيدى. ال ونى حالىق بىلۋگە قۇقىلى, سەبەبى اتالعان مال باسى تەك جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن عانا ەمەس, سالىق تولەۋشىنىڭ اقشاسىنا ساتىپ الىنعان. جالپى, ءبىزدىڭ مينيسترلىكتەرىمىز قوعامدىق ءاۋديتتى تارتا وتىرىپ, دامىعان ەلدەردەگى سياقتى وسىنداي قىمبات جوبالارعا بولىنگەن مەملەكەتتىك قاراجاتتى پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگى تۋرالى حالىق الدىندا ەسەپ بەرۋگە ۇيرەنۋلەرى كەرەك.
اسىل تۇقىمدى مالعا كەلەتىن بولساق, قازىر سول اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىنىڭ پوپۋلياتسياسىن ساقتاپ قالۋ جانە جاقسارتۋ وتە ماڭىزدى. اگرارلىق سالانىڭ ارداگەرلەرى كەڭەستىك كەزەڭدە قازاقستانعا ەۋروپادان جۇزدەگەن مىڭ اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا مالدىڭ اكەلىنگەنىن جانە ۋاقىت وتە كەلە ولار وزدەرىنىڭ اسىل تۇقىمدىق قاسيەتتەرىن جوعالتىپ, ءىز-ءتۇزسىز جويىلىپ كەتكەنىن جاقسى بىلەدى.
ءبىز ولاردى كۇتىپ-باعۋ ءۇشىن ءتيىستى جاعداي جاساۋمەن عانا ەمەس, ەڭ باستىسى, جۇيەلى سەلەكتسيالىق جۇمىستى قالىپتاستىرۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن سەلەكتسيانىڭ زاماناۋي ادىستەرىن قولدانۋ قاجەت.
بۇل تۇرعىدا اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعى سالاسىندا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى, ونىڭ ىشىندە گەنومدىق سەلەكتسيانى ەنگىزۋ وتە ماڭىزدى. سەبەبى جانۋاردىڭ تەك مولەكۋلالىق-گەنەتيكالىق تالداۋى ونىڭ اسىل تۇقىمدىق قۇندىلىعىن الدىن الا بولجاۋعا مۇمكىندىك بەرەدى جانە سەلەكتسيانىڭ تيىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتەدى.
بۇگىندە بارلىق دامىعان ەلدە اسىل تۇقىمدى ءونىمدى جاقسارتۋ قازىرگى زامانعى بيوتەحنولوگيالىق زەرتتەۋ ادىستەرىنە, ونىڭ ىشىندە گەنومدىق سەلەكتسياعا نەگىزدەلگەن. وكىنىشكە قاراي, قازاقستاندا كەيبىر كومپانيالاردى قوسپاعاندا, سەلەكتسيالىق-اسىل تۇقىمدىق جۇمىستا گەنومدىق ساراپتاما جۇيەلى تۇردە پايدالانىلمايدى, بۇل مال شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ تۇراقتى دامۋى ماسەلەلەرىندە ەلەۋلى تەجەگىش بولىپ وتىر. سوندىقتان اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىنىڭ وتاندىق گەندىك قورىن قالىپتاستىرۋعا قاتىستى بۇل ماسەلەنى مەملەكەتتىك دەڭگەيدە شەشۋ قاجەت. ول ءۇشىن ءوزىمىزدىڭ فەرمەرلەرىمىزگە كومەك رەتىندە عىلىمي زەرتحانالاردىڭ بازاسىندا ۇلتتىق گەنەتيكالىق زەرتتەۋ ورتالىقتارىن ۇيىمداستىرۋ كەرەك. بۇل ءبىزدىڭ جاعدايىمىزعا بەيىمدەلمەگەن اسىل تۇقىمدى مالدى شەتەلدەن اكەلۋگە قاراعاندا, اقىلعا قونىمدى, الدەقايدا ارزان جانە ەپيزوتيا تۇرعىسىنان قاۋىپسىز جوبا بولار ەدى.
مالدىڭ اسىل تۇقىمدىق قاسيەتتەرى مەن ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدىڭ (اسىرەسە, ءسۇت شارۋاشىلىعىندا) ماڭىزدى ءادىسى بولىپ تابىلاتىن تاعى ءبىر جولى – جاساندى ۇرىقتاندىرۋ. مامانداردىڭ مالىمەتتەرى بويىنشا, قازىر ءسۇت باعىتىنداعى ءىرى قارانىڭ قولدان ۇرىقتاندىرۋ ۇلەسى بەلارۋستە – 95 پايىز, ۋكراينادا – 90 پايىز, رەسەيدە – كەم دەگەندە 70 پايىز, وزبەكستاندا – 55 پايىز بولسا, قازاقستاندا 15 پايىزدان اسپايدى, ياعني 4-6 ەسە از.
بۇل مىسالدان ءبىزدىڭ ساۋدا سەرىكتەستەرىمىزدەن سەلەكتسيالىق جۇمىستا قانشالىقتى ارتتا قالعانىمىز ايقىن كورىنەدى. سونىمەن قاتار بىزدە زاماناۋي فەرمالار, ساپالى جەم-ءشوپ بازاسى جەتىسپەيدى. سالىستىراتىن بولساق, قازاقستاندا ءسۇت باعىتىنداعى 2,7 ميلليونعا جۋىق سيىر بار, ال بەلارۋس رەسپۋبليكاسىندا 1,5 ملن باس, ياعني 1,8 ەسە از. بىراق بەلارۋس ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا كىرەتىن ەلدەردىڭ كوپشىلىگىنە ءسۇت جانە ءسۇت ونىمدەرىن ەكسپورتتايدى, ال ءبىز بولساق, ءتىپتى ءوز حالقىمىزدى تولىق قامتاماسىز ەتە الماي وتىرمىز.
اقىلبەك كۇرىشباەۆ,
سەنات دەپۋتاتى
