ايماقتار • 11 ناۋرىز، 2021

جەتىم كۋرسانتتىڭ جازىعى نە؟

1049 رەت كورسەتىلدى

ءار قازاقستاندىقتىڭ پاتريوت بولۋى ەلدىڭ، مەملەكەتتىڭ نىعايۋىنا باستايدى. جاس ۇرپاقتىڭ بويىندا ۇلتجاندى، وتانشىلدىق سەزىمدى تاربيەلەۋ اتتان سالىپ، جالاۋلاتقان ايقايمەن ەمەس، كۇندەلىكتى ادامگەرشىلىككە سۋارىلعان كىشكەنتاي ىستەردەن باستالادى.

ىشكى ىستەر سالاسىندا 34 جىل قىزمەت ىستەگەندە، سونىڭ ىشىندە 2014-2019 جىلدار ارالىعىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ش.قابىلباەۆ اتىنداعى قوستاناي اكادەمياسىن باسقارعان كەزىمدە جاستاردىڭ قۇقىعىن، اسىرەسە الەۋمەتتىك قۇقىعىن قورعاۋ تاربيە باسى ەكەنىنە كوزىم جەتكەن. مەن اكادەمياعا وقۋعا تۇسكەن جىگىتتەر مەن قىزدارعا «پوليتسەيلىك ماماندىقتى نە ءۇشىن تاڭدادىم؟» دەگەن تاقىرىپقا ەسسە جازدىرىپ الاتىنمىن. جەكە ارحيۆىمدە قوستاناي اكادەمياسىنىڭ تۇلەگى تاتيانا ۆودولازكينانىڭ وقۋعا تۇسكەندە جازعان جازباسى ساقتالىپتى. «مەن قوستاناي بالالار ۇيىندە تاربيەلەندىم. مەنى اسىراعان مەملەكەتىمە ريزامىن، تاماق-كيىم – ءبارى مەن ءۇشىن تەگىن بولدى. وسكەندە ءتارتىپ ساقشىسى بولىپ، ادامداردىڭ قۇقىن قورعاۋدى بالا كەزدەن ارماندادىم. اكادەميادا ءبىلىم الۋ –
مەن سياقتى جەتىمدەر ءۇشىن ءتيىمدى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى مۇنى بىتىرگەنشە مەن 4 جىل تاعى دا مەملەكەت قامقورلىعىندا بولامىن، سوسىن قىزمەتكە ورنالاسامىن. وزىمە قامقور بولعان مەملەكەتتىڭ بولاشاعىنا قىزمەت ەتىپ، وتانىمنىڭ ماقتانىشىنا اينالسام دەپ ارماندايمىن» دەپ جازادى تاتيانا. مۇنى جازعاندا اكە-شەشەنىڭ مەيىرىمىنە زار بوپ ءوسىپ، مەملەكەتتى پانالاعان جەتىم قىز ءوزىنىڭ قۇقىعى ءالى تولىق جۇزەگە اسپايتىنىنان حابارسىز بولاتىن...

تاتيانا – تۇلدىر جەتىم. قوستاناي اكادەمياسىنا تۇسكەندەگى جيناعان بالل كورسەتكىشىنىڭ جوعارىلىعىن ەسكەرىپ، ونى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اراسىنداعى كەلىسىم نەگىزىندە رەسەيدىڭ ءىىم كراسنودار ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا جىبەردى. قازىر ت.ۆودولازكينا رەسەيلىك وقۋ ورنىنىڭ ءۇشىنشى كۋرسىندا وقىپ ءجۇر. وسى جەتىم قىزدىڭ ءوز مەملەكەتىمىز تاراپىنان دا، شارتقا سايكەس رەسەي جاعىنان دا ءبىر تيىن دا الەۋمەتتىك كومەك الماعانىن ايتپاقپىن. ويتكەنى ەلىمىزدەگى الەۋەتتى قۇرىلىمدار وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جۇرگەن جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار ساناتىنا جاتاتىن جاس تەك تاتيانا ەمەس. ءوزىم قوستاناي اكادەمياسىنا باسشىلىق ەتكەن جىلدارى سول ءبىلىم ورداسىندا 14 جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردان شىققان كۋرسانتتار وقىدى. مەن ارقايسىسى ءبىر-ءبىر قيلى تاعدىر يەسى كۋرسانتتاردىڭ جاعدايىن بىلگەن سوڭ، 2017 جىلى قاراشا ايىندا ولاردىڭ الەۋمەتتىك قۇقىعىن قورعاۋ ماسەلەسىن جانە ونى زاڭداستىرۋ ءىسىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە حات جازىپ، وندا «قر ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنە اقشالاي ريزىقتى، جاردەماقىلاردى جانە وزگە دە تولەماقىلاردى تولەۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» ءىىم 2014 جىلدىڭ 14 قاراشاسىنداعى №808 بۇيرىعىنا وزگەرىس ەنگىزۋدى ۇسىنعان ەدىم. سول حاتتان كەيىن ءتيىستى ورىندارعا تاعى بەس-التى حات جازدىم، الايدا، ولارعا جاۋاپ بەرىلگەنىمەن، ۇسىنىسىم قولداۋسىز قالدى.

مەنىڭ العاشقى حاتىما ىشكى ىستەر مينيسترلىگى كادرلارمەن جۇمىس دەپارتامەنتىنەن كەلگەن جاۋاپتا جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردان شىققان كۋرسانتتاردى ۇكىمەتتىڭ 2012 جىلعى 12 ناۋرىزداعى «الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلەتىن ازاماتتارعا الەۋمەتتىك كومەكتىڭ مولشەرىن، كوزدەرىن، تۇرلەرىن جانە ونى بەرۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» № 320 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن نورماعا سايكەس تاماقپەن، كيىممەن، اياق كيىممەن جانە جۇمساق مۇكاممالمەن قامتاماسىز ەتۋ مينيسترلىكتىڭ بيۋدجەتىندە قارالماعاندىعى ايتىلعان. سونىمەن قاتار دەپارتامەنت باسشىلىعى بۇل ساناتتاعى ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك شىعىنى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى مەملەكەتتىك وقۋ ورىندارىنىڭ سۇرانىسى بويىنشا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردى قالىپتاستىرۋ كەزىندە ەسكەرىلۋى كەرەك دەپ ىسىرا سالدى.

جاۋاپ وسىلاي ەكەن دەپ، ءبىز دە قاراپ وتىرمادىق، «جەتىمنىڭ ريزىعى – جۇرتتان» دەگەن قاعيدانى ۇستانىپ، ءارى قاراي ىزدەندىك. ەلىمىزدىڭ باس پروكۋرورى ع.نۇرداۋلەتوۆكە جازعان حاتىمىز ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە قاراۋ ءۇشىن جىبەرىلگەن ەكەن. وسىعان وراي، وتكەن جىلى ماۋسىمدا ۆيتسە-مينيستر ب.اسىلوۆا: «جالپى تالداۋ كورسەتكەندەي، جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار قاتارىنان شىققان قر ءىىم وقۋ ورىندارىنىڭ كۋرسانتتارىنا كورسەتىلەتىن مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك قولداۋ ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار قاتارىنان شىققان ستۋدەنتتەرىنە كورسەتىلەتىن الەۋمەتتىك كومەكپەن بىردەي. وسىعان بايلانىستى مينيسترلىك قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى ورىنسىز دەپ سانايدى» دەپ جاۋاپ بەردى.

ءبىزدىڭ شارق ۇرىپ كوتەرىپ جۇرگەن ماسەلەمىزدى ب.اسىلوۆا حانىمنىڭ ءوزى دۇرىس تۇسىنبەگەندەي اسەردە قالدىق. اڭگىمە ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وقۋ ورىندارىندا وقيتىن جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالار ساناتىنداعى كۋرسانتتارعا بەرىلۋگە ءتيىستى الەۋمەتتىك كومەكتىڭ مولشەرىندە، تۇرىندە ەمەس، ەلىمىزدىڭ زاڭىندا ايتىلعان، ۇكىمەت قاۋلىسىندا بەلگىلەنگەن ماسەلەنىڭ شەشىمىن تاپپاعاندىعىندا، ياعني وسى الەۋمەتتىك كومەكتى الۋعا ءتيىستى كۋرسانتتاردىڭ ودان قۇرقول قالىپ وتىرعاندىعىندا ەمەس پە ەدى؟

ەكىنشى حاتىمىزعا جاۋاپتى 2020 جىلعى 7 شىلدەدە ءىىم قارجىمەن قامتاماسىز ەتۋ دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى ر. تۇرسىنباەۆ جازىپتى. ول حاتتا «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2012 جىلعى 12 ناۋرىزداعى №320 قاۋلىسىندا كوزدەلگەن كيىممەن جانە اياق كيىممەن قامتاماسىز ەتۋ نورمالارى قايتا قاراۋدى قاجەت ەتەتىنىن ايتا كەلىپ، ساتىپ الىناتىن كيىم مەن اياق كيىمنىڭ ورنىنا وتەماقى بەرۋ ورىندى ەكەنىن ايتادى. ءىشىڭدى جىلىتاتىن وسى جاۋابىنىڭ سوڭىن اۆتور «الايدا، اتالعان قاۋلىدا وتەماقىنىڭ مولشەرى مەن ونى ايقىنداۋ ءتارتىبى بەلگىلەنبەگەن» دەپ، ماسەلەنى تىعىرىققا تىرەپ قويادى.

ءبىز ءۇشىنشى حاتىمىزعا جاۋاپتى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ا.ايماعامبەتوۆتىڭ وزىنەن الدىق. مينيستر مىرزانىڭ جاۋابى مينيسترلىكتەن وسىدان بۇرىن العان جاۋابىمىزدان الىس كەتپەگەن. «قر ىشكى ىستەر مينيسترلىگى وقۋ ورىندارىنىڭ جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردان شىققان كۋرسانتتارى مەن وقۋ ورىندارىندا وقيتىن ستۋدەنتتەرگە مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك قولداۋ بىردەي، ولاردىڭ ەشقايسىسىنىڭ دا قۇقىقتارى بۇزىلمايدى» دەگەن ءۋاج ايتادى ول. ونسىز دا تاعدىردان تەپەرىش كورگەن جەتىمنىڭ ناپاقاسى دۇرىس بولسىن دەگەن ويمەن مينيسترلىكتەرگە جولداعان كەلەسى حاتىمىزعا جاۋاپتى 2020 جىلدىڭ 10-شى شىلدەسىندە تاعى دا مينيستر ا.ايماعامبەتوۆ بەرىپ، وندا ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ 2014 جىلعى 14 قاراشاداعى № 808 بۇيرىعىن ۇكىمەتتىڭ 2012 جىلعى 12 ناۋرىزداعى №320 قاۋلىسىنا سايكەس كەلتىرۋ ءۇشىن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە جۇگىنۋگە قۇقىلى ەكەنىمىزگە كەڭەس بەرگەندەي بولىپتى. ياعني ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ءوز اۋلاسىنداعى ءىستى شارباقتان شىعارماي، ءوزى شەشسىن دەگەن پيعىلىن ءبىلدىردى. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ جانىندا بالالاردىڭ قۇقىن قورعاۋ جونىندەگى كوميتەت بار ەمەس پە؟ جەتىم بالالار ءىىم وقۋ ورىندارىنا 17 جاسىندا وقۋعا تۇسەدى. مۇنى سول كوميتەت نەگە قارامايدى، ەسكەرمەيدى؟

جاعدايىمىز جىعىلىپ، كۇرەسكە تويماعاننىڭ حالىندەي بولعان ءبىز كەلەسى بەسىنشى حاتىمىزعا ءتيىستى جاۋاپتى ىشكى ىستەر ءمينيسترى ە.تۇرعىمباەۆتان الدىق. مينيستر حاتىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى قازىرگى ۋاقىت جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ، ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ اتىنا ۇكىمەتتىڭ
2012 جىلعى 12 ناۋرىزداعى №320 قاۋلىسىنا الەۋەتتى قۇرىلىمداردىڭ وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جاتقان جەتىم بالالار مەن اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز قالعان بالالاردان شىققان كۋرسانتتارعا بەرىلەتىن كيىم، اياق كيىم، جۇمساق مۇكاممال مەن جابدىقتاردىڭ ورنىنا اقشالاي وتەماقىنىڭ بەلگىلى ءبىر مولشەرىن بەلگىلەۋگە قاتىستى وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كوميسسياسىنا ۇسىنىس جولدانعاندىعىن ءمالىم ەتىپتى.

ءمينيستردىڭ وسى مالىمدەمەسىنە سەنىمىمنەن گورى ونىڭ ارتى سيىرقۇيىمشاقتانىپ كەتەدى-اۋ دەگەن كۇدىگىم باسىم. سەبەبى ءبىز ايتىپ وتىرعان ماقساتقا قوسىمشا قارجى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن تابىلا قويار ما ەكەن؟

وسى ۋاقىتقا دەيىن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وقۋ ورىندارىندا كۋرسانتتارعا بەرىلەتىن نىساندى كيىم مەن جۇمساق مۇكاممالداردى الەۋمەتتىك كومەككە جاتقىزىپ كەلەدى. بۇل جوعارىداعى مينيسترلىكتەر بەرگەن سىرعىتپا جاۋاپتاردا دا كورىنىس بەرەدى. نىساندى كيىمنىڭ سىرتىندا تۇلدىر جەتىمنىڭ باسقا دا قاجەتتىلىگى بار ەمەس پە؟ ويتكەنى نىساندى كيىم ءىىم وقۋ ورىندارىنداعى كۋرسانتتاردىڭ بارلىعىنا تيەسىلى، ال الەۋمەتتىك كومەكتە جەتىم بالانىڭ كۇنكورىسىنە قاجەتتى زاتتار مەن كيىمگە نازار اۋدارىلادى. ەلىمىزدىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ءوزى وقۋعا جىبەرىپ وتىرعان رف ءىىم كراسنودار ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتى ت.ۆودولازكينانىڭ 2020 جىلعى 22 ماۋسىمدا بەرگەن انىقتاماسىندا، وعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم الۋ كەزەڭىندە جەتىم بالالارعا ارنالعان شىعىستاردى تولىق قامتاماسىز ەتپەيتىنىن كورۋگە بولادى. ول مۇنداي قۇقىققا رەسەي فەدەراتسياسىنان دا يە بولماعان. جەتىم قىز قازىر كوروناۆيرۋس ناۋبەتىنە بايلانىستى كارانتين كەزىندە وقۋىنا بارا الماي، قوستانايدا پاتەر جالداپ تۇرىپ جاتىر. «ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى» شارتتا كۋرسانتتىڭ تاماعى مەن تۇراتىن ورنىنىڭ اقىسىن، وقۋ مەن ولاردى ۇستاۋ اقىسىن قابىلداۋشى تاراپ، ياعني رەسەي ءوز موينىنا الاتىنى ايتىلعانىمەن، ونىڭ ەشقايسىسى ورىندالماعان، ياعني جەتىم كۋرسانتتىڭ قۇقىعى ەكى جاقتان دا بۇزىلعانىن بايقايمىز.

جەتىم بالانىڭ الەۋمەتتىك قۇقىعىنىڭ بۇزىلۋى تۋرالى ازاماتتىق ءىس نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ الماتى اۋداندىق سوتىندا وتكەن جىلى قارالىپ، جىل سوڭىندا اياقتالعان بولاتىن. بىراق سوت ت.ۆودولازكينانىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنەن اقشالاي قاراجاتتى ءوندىرىپ الۋ تۋرالى تالاپ-ارىزىن سوت وتىرىسىنا قاتىسقان پروكۋروردىڭ «تالاپ-ارىزداعى 2018-2020 جىلدار ارالىعىندا اقشالاي وتەماقى ءىشىنارا قاناعاتتاندىرىلۋعا جاتادى جانە ءوندىرىلسىن» دەپ قورىتىندى بەرۋىنە قاراماستان، قاناعاتتاندىرمادى.

سونىمەن، مينيسترلىكتەرگە جەتىمنىڭ قۇقىعىن قورعاپ حات جازۋدان ءبىز دە شارشامادىق، سىرعىتىپ جاۋاپ جازۋدان ولار دا جالىقپادى. بىراق جەتىمنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعى ءىس جۇزىنە اسقان جوق. ادىلدىك ىزدەپ جۇگىنگەن سوت تا جەتىمنىڭ داۋىسىن ەستىمەدى.

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ 2019 جىلعى 2 قىركۇيەكتەگى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا: «كوپ جاعدايدا ازاماتتارىمىز ورتالىق جانە جەرگىلىكتى ورگاندار باسشىلارىنىڭ ق ۇلىقسىزدىعى مەن بەيقامدىعىنا بايلانىستى پرەزيدەنتكە جۇگىنۋگە ءماجبۇر بولادى. بەلگىلى ءبىر سالاداعى شەشىمدەردىڭ ادىلەتسىزدىگىنە قاتىستى جولداناتىن كوپتەگەن شاعىمدار ناقتى مەملەكەتتىك ورگاندا نەمەسە ايماقتا كۇردەلى تۇيتكىلدەر بار ەكەنىن كورسەتەدى» دەپ اتاپ كورسەتتى. مينيسترلىكتەردىڭ ءبىزدىڭ كوتەرگەن ماسەلەگە جەتە ءمان بەرمەي، قاقپاقىلعا سالۋى پرەزيدەنت ايتىپ وتىرعان ق ۇلىقسىزدىق پەن بەيقامدىقتى ايعاقتاماي ما؟

ايتپاقشى، ەلىمىز ۇكىمەتىنىڭ 2012 جىلعى 12 ناۋرىزداعى №320 قاۋلىسىندا جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قاراۋىنسىز قالعان بالالارعا الەۋمەتتىك كومەك وقۋ ورىندارىنىڭ مەنشىك فورماسىنا قاراماستان، بارلىعىنا بىردەي بەرىلۋى كەرەكتىگى ايتىلعان. ال تاتيانا ۆودولازكينانىڭ «استانا» ۋنيۆەرسيتەتىندە وقيتىن ءسىڭلىسى ەكاتەرينا ۆودولازكينا اپكەسى تالاپ ەتكەن الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەردىڭ بارلىعىن الادى. ەكەۋى دە تۇل جەتىم اپالى-سىڭلىلەردىڭ ايىرماشىلىعى – تاتيانانىڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ وقۋ ورنىندا كۋرسانت، ال ءسىڭلىسىنىڭ ازاماتتىق جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتى ەكەنىندە عانا. مۇنى قالاي تۇسىنۋگە بولادى؟

 

ميرلان قىزىلوۆ،

زاپاستاعى پوليتسيا گەنەرال-مايورى

 

قاراعاندى

سوڭعى جاڭالىقتار

دوللار قىمباتتاپ بارادى

قارجى • بۇگىن، 11:20

لوماچەنكودان قازىردەن قاشىپ وتىر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 10:35

«ۇزدىكتەردىڭ ۇزدىگى» انىقتالدى

ۇلتتىق سپورت • بۇگىن، 10:12

«قىزىل» ايماقتا ءبىر عانا ءوڭىر قالدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:52

كوگەرشىندەر كورمەسى

ايماقتار • بۇگىن، 09:44

مىندەتتى قارسىلاس اتاندى

بوكس • بۇگىن، 09:42

تاۋەلسىزدىك تاسپاسى تاراتىلادى

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعى • بۇگىن، 09:40

قپل-ءدىڭ قىمبات فۋتبولشىلارى

فۋتبول • بۇگىن، 09:38

اردا ازاماتتىڭ ەسىمى ەل ەسىندە

قازاقستان • بۇگىن، 09:29

قوزىباەۆ كابينەتى اشىلدى

قازاقستان • بۇگىن، 09:28

«قىزىل ايماقتان» قۇتىلا الماي تۇرمىز

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:23

ەلدى امان الىپ قالاتىن ەكپە عانا

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:21

ەپيداحۋال تۇراقتالىپ كەلەدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:19

ۇقساس جاڭالىقتار