وسى تۇستا قوعام قايراتكەرى احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ 1926 جىلى باكۋدە سەزدە سويلەگەن سوزىندە ء«الىپبي دۇرىس بولماسا, وندا ءتىل حاوسقا, انارحياعا ۇشىرايدى» دەگەنى ەسكە تۇسەدى. بۇگىندە اعارتۋشى-عالىمنىڭ وسى ءسوزىنىڭ راستىعىنا كوز جەتكىزىپ وتىرمىز. ورىس گرافيكاسىمەن جازۋىمىزدا تىلىمىزدە جوق تاڭبالار, ارىپتەر قولدانىسقا ەنىپ كەتتى. وسىعان قاراي بەيىمدەلىپ, ءوزىمىزدىڭ تاريحي قالىپتاسقان كوپتەگەن قۇندىلىقتارىمىزدان ايىرىلىپ قالدىق. مىسالى, مەنىڭ ەسىمىم «حانگەلدى» بولسا, قۇجات بويىنشا «حانگەلدى» بولىپ, قازاقتا جوق جىڭىشكەلىك بەلگىسى مەن ء«ى» ءارپىنىڭ ورنىنا «ى» ارپىمەن جازىلاتىن بولدى. سونىمەن قاتار «الماتى» دەپ جازۋدىڭ ورنىنا «الما-اتا» دەپ, كادىمگىدەي ماسەلە ەتىپ كوتەرىپ جۇرگەن جاعدايلاردىڭ كۋاسى بولىپ ءجۇرمىز. ياعني كيريلليتسانىڭ ارتىندا پارمەندى, مۇددەلى كۇشتىڭ تۇرعانى ءبىزدىڭ ادىمىمىزدى اشتىرماي وتىر. لاتىننىڭ ارتىندا ونداي زورلىقشىل, ماجبۇرلەۋشى كۇش جوق.
لاتىنشاعا كوشكەندە ءوز قالاۋىمىزبەن, ءوز ەرەكشەلىگىمىزبەن جازۋدى, سويلەۋدى, ايتۋدى يگەرەتىن بولامىز. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن جازۋ-سىزۋىمىز دا تاۋەلسىزدىك دەڭگەيىنە شىعۋى كەرەك. مەن ءالىپبي رەفورماسىن وسى تۇرعىدان قابىلدايمىن. بۇگىنگى كۇنى جاڭا الىپبيدە بىرقاتار ارىپتەر جوق دەگەن دە پىكىرلەر ايتىلۋدا. بۇل دا ءبىر كەرەكسىز داۋ-دامايدىڭ كورىنىسى. بايتۇرسىنوۆ ايتقانداي, مۇنى انارحياعا كىرىپ كەتكەندىگىمىزدىڭ سالدارى دەر ەدىم. ەگەر ءبىزدىڭ تىلىمىزدە ونداي ءارىپ بولماسا, دۇنيە ءجۇزىنىڭ ءارپى مەن دىبىسىن تۇگەندەيمىز بە؟ ونىڭ بىزگە ەش قاجەتى دە جوق. سوندىقتان ءوز تىلىمىزدە بار, قولدانىلاتىن ءارىپ-دىبىستاردى تۇگەندەپ الۋدىڭ ءوزى جەتكىلىكتى.
تۇڭعىش پرەزيدەنت – ەلباسى لاتىن قارپىنە كوشۋدى اسىقپاي, بايىپپەن جۇزەگە اسىرايىق دەپ اتاپ وتسە, پرەزيدەنت ق.توقاەۆ تا لاتىندى دارىپتەپ, وسى جولداي اينىماي, قالاي بولعاندا دا ءارپىمىزدىڭ, دىبىسىمىز بەن جازۋىمىزدىڭ ازاتتىققا شىققاندىعىنىڭ ناقتى كورىنىسى لاتىن الىپبيىنە كوشۋدە جاتقاندىعىن ايتقان بولاتىن. ولاي بولسا, لاتىن ءالىپبيىن يگەرسەك, جازۋىمىز دا, دىبىسىمىز دا قازاقتىقپەن كومكەرىلەتىن بولادى.
حانگەلدى ءابجانوۆ,
ۇعا اكادەميگى
