قۋعىن-سۇرگىن, دەپورتاتسيا جانە كەڭەستىك رەسپۋبليكالارداعى ازاماتتاردى قازاقستان اۋماعىنا ەرىكسىز كوشىرۋ, قۋدالاۋ قانشاما جازىقسىز جانداردىڭ تاعدىرىن تالقان ەتتى. ولاردىڭ ىشىندە انالار مەن بالالار دا كوپ بولدى.
بۇل ومىردە انا دەگەن سوزدەن اسقان قاسيەتتى, قاستەرلى ءسوز جوق شىعار. انا ۇلتقا بولىنبەيدى. انا بەينەسىن قادىرلەۋ, وعان تاعزىم ەتۋ – ءار ادامنىڭ, ءار ازاماتتىڭ مىندەتى.
مەن دەپۋتات ءارى كوپ بالالى انا رەتىندە سول ناۋبەت زاماندا قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى بولعان ايەلدەردىڭ مۇڭى مەن زارىن جۇرەگىمنەن وتكىزە تۇسىنەمىن. سوندىقتان سول جازىقسىز جاندارعا قاتىستى تاريحي ادىلدىكتى قالپىنا كەلتىرۋگە اتسالىسۋدى ءوزىمنىڭ ازاماتتىق بورىشىم دەپ سانايمىن.
سول زامانداعى ەڭ قاسىرەتتى جايت – توتاليتارلىق جۇيەنىڭ ايەلدەرگە ارنالعان لاگەرلەر سالىپ, وعان مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ايەلدەرى مەن قىزدارىن توعىتقانى. ءبىز بۇرىنعى اقمولاداعى «حالىق جاۋى» اتانعانداردىڭ ايەلدەرىنە ارنالعان لاگەردىڭ تاريحىن جاقسى بىلەمىز. الايدا ودان باسقا اتىراۋ وبلىسىنداعى ماقات كەنتىندەگى باسىم بولىگى ليتۆالىق ايەلدەرگە ارنالعان لاگەر تۋرالى ماتەريالدار 80-جىلدان استام ۋاقىت بويى قوعام ءۇشىن جابىق كۇيىندە ساقتالىپ كەلدى. مىڭداعان گرەك ايەلى قاراعاندى وبلىسىنداعى وساكاروۆكا ەلدى مەكەنىندەگى جانە تۇركىستان وبلىسى كەنتاۋ قالاسىنداعى لاگەرلەرگە قامالعان. ال ەرىكسىز م ۇلىكتى تاركىلەۋ مەن ۇجىمداستىرۋعا قارسى شىققان ازاماتتاردىڭ, ولاردىڭ ىشىندە سول زامانداعى قازاق بايلارىنىڭ جۇبايلارى مەن قىزدارىن اپارىپ قاماعان, كوپتەگەن وزگە دە ايەل لاگەرلەرى بولعانى تاريحىمىزدىڭ اقتانداق كەزەڭىن ايشىقتاي تۇسەدى. مىڭداعان ايەل وسىنداي ورىندارعا ورنالاستىرىلىپ, كومىر شاحتالارىندا, مۇناي كەندەرىندە, تەمىر جول قۇرىلىستارىندا اسا اۋىر جۇمىس ىستەۋگە ءماجبۇر بولعان.
تاعدىر تالكەگىمەن تۋعان جەرىنەن قۋىلىپ, قازاق جەرىنە تاپ بولعان ايەلدەر ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرى ەدى. ولار: قاراشاي-بالقار, ازەربايجان, گرۋزين, ارميان, احىسقا تۇرىكتەرى, قىرىم تاتارلارى, ورىس, ۋكراين, كورەي, نەمىس, چەشەن-ينگۋش, ەستون, لاتىش, پولياك, ەۆرەي, يسپان, فرانتسۋز, يران جانە باسقا ۇلتتار. كوپتەگەن وزگە ۇلت ايەلى قازاق جەرىندە جان تاپسىرىپ, سۇيەگى تۋعان ەلىنە جەتپەدى.
تاۋەلسىز قازاقستانىمىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرىلعان كۇنى – 1 ناۋرىزدى «بارلىق ۇلت پەن ۇلىستاردىڭ ءوزارا جانە وزگە ۇلتتارعا مەيىرىم تانىتىپ, باۋىرىنداي قارسى العان قازاق حالقىنا العىس ايتۋ كۇنى» رەتىندە بەلگىلەگەنى ءمالىم. وسىعان وراي, العىس ايتۋ كۇنى قارساڭىندا كەلەسىدەي ۇسىنىستارىم بار:
ءبىرىنشى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2020 جىلعى 24 قاراشاداعى جارلىعىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان جانە جەر اۋدارىلعان ايەلدەردى تولىق قۇقىقتىق جانە ساياسي وڭالتۋ جونىندەگى ءىس-شارالاردىڭ كەشەندى باعدارلاماسىن جاساپ, قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى بولعان ايەلدەردىڭ تولىق ءتىزىمىن دايىنداۋ بويىنشا جۇمىستاردى جەدەلدەتىپ, ۇكىمەتكە ءتيىستى نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ازىرلەۋ بويىنشا ۇسىنىستار ەنگىزۋ قاجەت.
ەكىنشى, زەرتتەۋشىلەردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ارنايى ءارحيۆىنىڭ قورلارىنا كەدەرگىسىز قول جەتكىزۋىن جانە ارحيۆتىك ماتەريالدار مەن ارنايى قور دەرەكتەرى نەگىزىندە عالىمداردىڭ عىلىمي نەگىزدەلگەن زەرتتەۋشىلىك جۇمىستارىن جۇرگىزۋى ءۇشىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى مەملەكەتتىك گرانتتار ءبولۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋى قاجەت.
ءۇشىنشى, بەلگىسىز قابىرلەر مەن زيراتتارعا جەرلەنگەن رەپرەسسيا قۇرباندارىنىڭ ەسىمدەرىن بەلگىلەپ, ەسكەرتكىش بەلگىلەردى قويۋ قاجەت.
ءتورتىنشى, وسى تاقىرىپتا باسپا ماتەريالدارىن, دەرەكتى فيلمدەردى, بەينەماتەريالدار مەن كىتاپتاردى باسىپ شىعارۋدى ۇيىمداستىرۋ قاجەت.
ءاليا ابسەمەتوۆا,
ءماجىلىس دەپۋتاتى, Nur Otan پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەسى
