اقىن كاكىمبەك سالىقوۆتىڭ رۋحىمەن ۇندەسۋ
(ەسسە)
ءبىر ءاندى اڭساي بەرەدى كوڭىل شىركىن!
سول ءبىر كوڭىل اڭسارىمەن كوكشەتاۋ جاققا ەلەڭدەيمىن. Cىرلى سىرىمبەت سالاسىنان اقان سەرىنىڭ دۇنيە ىڭكارلىگىن عاشىق جۇرەگىنىڭ ءتاتتى ءبىر سەزىمىنە بولەپ الىپ, ۇزىلدىرە توگىلگەن الدەبىر ءان اۋەنى كوڭىل تۇكپىرىنە جەتكەندەي بولادى دا, سول ءۇن مەن سول اۋەن بەلگىسىز ءبىر سىر تىلسىمىنىڭ تال بەسىگىندە تەربەلگەندەي كۇيگە تۇسەمىن.
دۇنيە اۋەنىنىڭ تەربەلگەن جۇرەگىمەن كىمدەر داۋرەن سۇرمەدى دەيسىز؟! وسى ءبىر وي تاعى دا cول ءبىر ءاندى اڭساتقان-دى.
اقىن كاكىمبەك سالىقوۆتىڭ رۋحىمەن ۇندەسۋ
(ەسسە)
ءبىر ءاندى اڭساي بەرەدى كوڭىل شىركىن!
سول ءبىر كوڭىل اڭسارىمەن كوكشەتاۋ جاققا ەلەڭدەيمىن. Cىرلى سىرىمبەت سالاسىنان اقان سەرىنىڭ دۇنيە ىڭكارلىگىن عاشىق جۇرەگىنىڭ ءتاتتى ءبىر سەزىمىنە بولەپ الىپ, ۇزىلدىرە توگىلگەن الدەبىر ءان اۋەنى كوڭىل تۇكپىرىنە جەتكەندەي بولادى دا, سول ءۇن مەن سول اۋەن بەلگىسىز ءبىر سىر تىلسىمىنىڭ تال بەسىگىندە تەربەلگەندەي كۇيگە تۇسەمىن.
دۇنيە اۋەنىنىڭ تەربەلگەن جۇرەگىمەن كىمدەر داۋرەن سۇرمەدى دەيسىز؟! وسى ءبىر وي تاعى دا cول ءبىر ءاندى اڭساتقان-دى.
سۇلۋدى ادام جانى قيمايدى ەكەن,
بەيمەزگىل ەسكە ءتۇسىپ قينايدى ەكەن.
جەزكيىك, سەن ەسىمە تۇسكەن كەزدە,
ءبىر ءوزىم سارىارقاعا سىيماي كەتەم!..
وي مەن سەزىم تەرەڭىنەن ءۇن قاتىپ, ءبىر ءوزى سارىارقاعا سىيماي كەتكەن اپىر-اي, كاكىمبەك اعانىڭ دا داۋرەندى جۇرەگى ەندى بىزگە ءوز جىرىمەن ءوز سىرىن قايىرا ءبىر اشپاس پا ەكەن؟! سانا تۇكپىرىنەن وسى ءبىر وي قىلاڭ بەرىپ, ويانعان ساتتە كوڭىل شىركىندى مۇڭ باسىپ, كىربىڭ شالعانى دا بار. الايدا, بار قازاق دالاسىن شارلاپ كەتكەن جانە دە ءار جۇرەكتى باۋراپ العان كاكىمبەك اعا سالىقوۆتىڭ جىرلارى مەن ءان سىرلارى ەندىگى ارماندى ۇمىتتەردى جالعاستىرىپ, جالعارى انىق. كوڭىل سوعان يلانادى. اباي حاكىمشە ايتقاندا, «ارتىندا ولمەيتۇعىن ءسوز قالدىرعان» كاكىمبەك اعانى دا «ولدىلەر» قاتارىنا قوسا الماس ەدىك. سارىارقانى قويىپ, مىناۋ كەڭ دۇنيەگە سىيماي كەتكەن اقىن اعانىڭ سىرعا تولى جىرلارى مەن سەزىمگە بولەنگەن اندەرى اقىننىڭ ەندىگى جۇرەگى بولىپ ماڭگىلىك سوعىپ تۇرارى تاعى دا انىق جاي.
قۇدىرەتى كۇشتى پوەزيا الەمىنە كوڭىل قۇشتارلىعىمەن جانە دە جۇرەكتەگى زور ءىڭكارلىگىمەن ءوز سىرى مەن ءوز مۇڭىن ايتا كەلگەن كاكىمبەك سالىقوۆ جىرلارى تۋعان حالقىن بىردەن باۋراپ العاندىعىنىڭ كۋاسى دە بولدىق. الايدا, مۇنىڭ سىرى نەدە ەدى دەگەنگە بويلاي دا بەرمەدىك.
قالىڭ جۇرت كاكىمبەك اعانىڭ جىرلارىنا قۇمار بولدى! نە ءبىر تالانتتى دا, سونىڭ ىشىندە تانىلعانى دا, تانىلماعانى دا بار كومپوزيتور بىتكەندەر كاكىمبەك اعانىڭ جىرلارىنا ءان شىعارۋعا قۇشتار بولدى!
جىلجيدى اققۋ ايدىندا, جىلجىمايدى,
مۇڭايادى ول نەگە, تۇنجىرايدى.
سىڭسىپ سالعان انىنە تەبىرەنىپ,
قامىس باسى قامىعىپ, سۋ جىلايدى.
سۋ جىلايدى, تۇنجىرايدى,
جىلجيدى اققۋ ايدىندا,
جىلجىمايدى!..
ماحاباتتىڭ اق پەرىشتەسى اققۋدىڭ «سىڭسىپ سالعان انىنە تەبىرەنىپ», قامىس باسىنىڭ دا قامىعىپ, سۋدىڭ دا جىلاعانىن كىم بايقاعان, كىم سەزىنگەن؟! قامىققاندى قامكوڭىلدى جان عانا بايقاي الار! جىلاپ تۇرعاندى دا جابىرقاعان جان عانا كورە الار! مىنا ءومىردىڭ قامىعۋى مەن جابىعۋىنىڭ تالايعى ءبىر ساتتەرىنىڭ كۇندەرى مەن تۇندەرىن ءوز باسىنان كەشىرگەن كاكىمبەك اعانىڭ جان دۇنيەسى وي مەن سەزىمنەن قۇرالعانى بار-دى. سول ءوز جان دۇنيەسىنىڭ قامىعۋى مەن جابىعۋىن, مۇقاعاليشا ايتقاندا, «ساعىنىشتىڭ سال شەپكەنىن جامىلىپ» ايتا كەلگەن اقىن كاكىمبەك سالىقوۆتىڭ جان دۇنيەسى ادام بالاسىنا ءوزىنىڭ تاپ-تازا, ءموپ-ءمولدىر قالپىمەن اشىلىپ جۇرە بەردى. سول تاپ-تازا دا ءموپ-ءمولدىر كاكىمبەك اعانىڭ جان دۇنيەسىنەن اقتارىلا توگىلگەن جىرلارىندا ادالدىق بار ەدى. ول ادالدىق ادامدى سۇيە بىلگەن, ءومىردى سۇيە بىلگەن سەزىممەن قۇنداقتالعان-دى. جەر تەرەڭىنەن شىعىپ, شىم-شىمداپ قانا مولدىرەپ ءبىر اعىپ جاتار بۇلاق سۋىنا لاپ قويعانداي بارشامىزدىڭ كاكىمبەك سالىقوۆ پوەزياسىنا باس سالعانىمىزدىڭ ءبىر سىرى سول ءبىز ايتىپ وتىرعان ادالدىق پەن جان تازالىعىندا جاتىر. بۇلاق سۋىنا مەيىرىم قاندىرعان جولاۋشىداي بولىپ ءبىز دە كاكىمبەك اعانىڭ جان دۇنيەسىنىڭ تاپ-تازا دا مولدىرەي بىتكەن جىرلارىن اسا ءبىر جان قۇشتارلىعىمەن ءسىمىرىپ وستىك. ءبىر قۇدىرەتى, اڭسارلى كوڭىل سول ءوزى سىمىرگەن كاكىمبەك اعانىڭ جىرلارىن ءوزدى وزىنەن كەلىپ ىڭىلداپ الدەبىر انگە سالعىزاتىن. ءسىز وسى ءبىر كۇيدى باستان كەشتىڭىز بە؟! كەشكەنىڭىز دە اقيقات! اقىن كاكىمبەك اعانىڭ جىرلارىنىڭ ءان بولىپ اۋەلەي جۇرە بەرگەندىگىنىڭ ءبىر سىرىنىڭ, مىنە, وسىندا جاتقاندىعى دا بار. اقىن كاكىمبەك اعانىڭ جىرلارىن جۇرەكتىڭ ءوزى ءان قىلىپ قايىراتىن دا, سول ءاندى كوڭىلدىڭ ءوزى شىرقاپ سالاتىن. ال كوڭىل شىرقاپ سالعان ءان قاشان بولسىن جۇرەك تورىنەن ورىن الاتىندىعىن ەسكەرسەك, مۇنداي ءان مەن پوەزيانىڭ ماڭگىلىك عۇمىرى بار ەكەندىگىن كوڭىلىمىزگە ءتۇيىپ قويعانىمىز دا ابزال.
كەزدەسكەندە قۋانامىز ءبارىمىز,
قوشتاساردا قينالادى جانىمىز.
كەزدەسۋ مەن قوشتاسۋدىڭ اراسىن,
جالعاستىرىپ تۇرادى ەكەن ساعىنىش...
مىنە, تاعى دا كاكىمبەك اعانىڭ جان دۇنيەسى! جان تازالىعى دا وسى بولار! كەزدەسۋ مەن قوشتاسۋدىڭ اراسىن جالعاستىرىپ تۇرار ءنازىك ءبىر كوڭىل, ال سول كوڭىل دەگەنىڭىز سەزىم شىڭىراۋىندا جاتقان ساعىنىش ەكەندىگىن اقىن ءوزىنىڭ وي تەرەڭدىگىمەن انىقتاپ ايتا ءبىلدى. ەندىگى ارادا اقىن اعانىڭ «ساعىنىش» اتتى جىرى جانىمىزدى جىلىتىپ, «ساعىنىش» اتتى ءانى جان دۇنيەمىزدى الديلەپ تۇرارىنا يلانامىز. سول ءبىر قۇدىرەتتى سەزىم سەلىمەن جۋىلىپ تازارار جان دۇنيەمىز. سوعان دا يلانامىز!
كيەلى كوكشەنىڭ ءان مەن جىر ورداسى بولىپ ورنىققان اردا ايىرتاۋدىڭ باۋرايىندا داۋرەن كەشكەن وت اۋىزدى ورىنباي اقىن, شىرماۋىقشا شىرمالعان جالعان دۇنيەگە عاشىق بولعان اقان سەرى مەن گاككۋلەتىپ سايران كەشكەن ۇكىلى ىبىراي تۋعان توپىراقتا سولاردىڭ ىزدەرى دە, سۋىماعان ۇندەرى مەن اۋەندەرى دە قالعان بولاتىن. وسى ءبىر دالا پارناستارىنىڭ كوزىن كورگەندەر مەن جىرلارى مەن اندەرىن ءوز اۋىزدارىنان ەستىپ, ۇيرەنىپ قالعان زەردەلى دە زەرەك قارتتارى بار ورتادا ءوسىپ, ەسەيگەن كاكىمبەك اعاعا, بالكىم اقىن بولۋ وڭاي دا بولعان شىعار. الايدا, اقىندىقتىڭ وڭايلىلىعى بولۋشى ما ەدى؟ ءبىز بۇل وڭايلىلىقتى بالا كۇنىنەن قۇلاعىنا ءسىڭىستى بولعانى جانە دە كوكىرەگىندە جاتتالىپ قالعان ءان اۋەندەردىڭ كاكىمبەك اعانىڭ ساناسىندا مول جاتقاندىعى تۇرعىسىنان ايتار ەدىك. كەيىن ورىنباي اقىن, اقان سەرى مەن ۇكىلى ىبىراي سىندى الىپتاردىڭ جوقتاۋشىسى دا, سولاردىڭ باي مۇرالارىن زەرتتەپ, تۇگەندەۋشىسى دە بولعاندىعى بالا ساناسىنان بەرتىن كەلە حابار بەرىپ تۇرعاندىعى دا اسەر ەتكەن شىعار.
ولەڭ دەگەن – سارقىلمايتىن ماحاببات,
قىزىعىنان ساعىندىرعان مۇڭى كوپ!..
الدە اقىن كاكىمبەك اعانىڭ ولەڭ دەگەنىڭىزدى «سارقىلمايتىن ماحاببات» دەپ تانىعان وسى ءبىر اسەرلى دە ادەمى بايلامدى پىكىرىنە قول سوعامىز با؟! ءيا, سولاي! جابىرقاعان جانىڭدى جىرمەن جۇباتىپ, جۇرەگىڭنىڭ مۇڭىن انمەن ايىقتىرار بولساڭىز قىزىعىنان دا ساعىندىرار مۇڭى كوپ پوەزيانىڭ قۇدىرەتىن تاني بىلگەندىگىڭىز سول. اقىن كاكىمبەك سالىقوۆ سول قۇدىرەتتى تاني بىلگەن, تانىپ قانا قويماي جۇرەگىن جىر تولعاپ, كوكىرەگىن ءان كەرنەپ تۋعان تۋما تالانت بولاتىن. كاكىمبەك اعا كەڭشىلىكتى تۇرمىستىڭ بيلەۋىمەن مەڭگەرسە, اقىندىق بويىنداعى ءتۋابىتتى قاسيەتى بولاتىن. سول قاسيەتتى اقىندىعىنىڭ قاسيەتتى ءۇنى كاكىمبەك جىرلارىنىڭ ىڭكارلىكپەن كەڭ تارالىپ كەتۋىنىڭ دە ءبىر سىرى وسى بولاتۇعىن!
ۇقساعان تۇلپارعا دا, سۇڭقارعا دا,
بولعانى قانداي جاقسى اتاڭ دانا.
«ءبىر سىرلى, سەگىز قىرلى» بار قازاقتا,
اتاسى سەرىلىكتىڭ اقان عانا,
– دەپ ايتا بىلگەن كاكىمبەك سالىقوۆتىڭ ءاربىر ارناۋ جىرلارىندا تەرەڭ دە پايىمدى تانىم جاتادى دا, اقىن سول ارقىلى بۇرىن-سوڭدى جان يەسى ايتا الماعان وي تولعار ەدى. ابايدى «اقىندىقتىڭ پايعامبارى» دەسە, «ماعجان – اقىندىقتىڭ ابىلايى» دەپ باعاسىن اسىرادى دا, «بۇيرا شاشى اسەم تولقىپ, بۇرقىراپ, ۇلكەن باسى ەكى يىققا سىيمايتىن» دەپ قانىشتى دارىپتەيدى. «نۇرعيسا دەگەن سوزدەن كۇي توگىلىپ, نۇرعيسا دەگەن سوزدەن ءان تامادى» جانە دە «قوس بۇلبۇل – كۇلاش, بيبىگۇل, «گاككۋ» مەن اسىل «گاۋھارتاس», – دەپ تاعى دا تەرەڭ ويلى تەڭەۋلەردىڭ بوياۋىن كەلىستىرەرى دە بار. قازاقتىڭ نەبىر نار تۇلعالى ازاماتتارى, سولاردىڭ ىشىندە بايكەن ءاشىموۆ, فازىل كارىبجانوۆ, مۇساحان قاناپيانوۆ, تاعى دا باسقا زيالىلار جايىنداعى كاكىمبەك سالىقوۆ تۋىندىلارىنىڭ تۋمىسى بولەك دۇنيەلەر رەتىندە تانىلارى بار. اقىن وسى تۇلعالاردى جىرلاۋ ارقىلى سول كەزەڭنىڭ تانىمدى تاريحىن دا جازا ءبىلدى.
اسقانداي كوپ ءتىزىم شامادان,
جاسقاندىم جۇرەكتە جارادان.
ارتىمدا, تۋعان ەل, سەنى ويلاپ,
الىستاپ بارامىن جاعادان!
– دەگەن كاكىمبەك اعانىڭ وسى ءبىر جىر جولدارىن وقىعان كەزدەرىمدە جۇرەگىمنىڭ ءدىر ەتە تۇسكەنى بولعان-دى. نەگە دەپ تە ويلاندىم. الدە جىلدار كوشىمەن ۇزاي تۇسكەن اقىن اعا عۇمىرىنىڭ سوڭىندا قالىپ بارا جاتقان ءومىر ەندى كەلىپ ساعىمدى ەلەسكە اينالىپ كەتتى مە ەكەن؟! سول ساعىمدى ەلەستىڭ ساعىنىشتى سامالىمەن جەلپىنەر كوڭىل شىركىننىڭ نە دە بولسا ءبىر مۇڭايىپ, ءبىر كەيىگەن ءساتى بولار بۇل دا! ايتپەسە, كوكشەسى مەن ەسىل-قىزىلجارى, جەزدىسى مەن ۇلىتاۋى, جەتىسۋى مەن الاتاۋى, جەزقازعانى مەن قاراعاندىسى بار, ونى قويىپ بار قازاق ەلىنىڭ كاكىمبەك اقىندى جاتسىنعان جەرى جوق ەدى.
ءمولدىر, تازا, ءنىل اسپاندى, كىل جازىق,
دالا دەگەن – پلانەتانىڭ كەڭدىگى,
– دەپ قازاق دالاسىنىڭ سول كەڭدىگىن تۇتاس ءبىر پلانەتانىڭ كەڭدىگىنە سىيعىزا ايتۋ ءۇشىن دە بالكىم, اقىن جۇرەگى دە سول پلانەتالىق كەڭدىكپەن پارا-پار بولۋى دا كەرەك شىعار. سول كەڭ دە دارقان جۇرەكتى اقىن اعا كۇنى كەشەلى-بەرى ءوزى ايتقان ءومىر جاعاسىنان الىستاپ كەتىپ بارا جاتقانداي. ءوزى الىستاعانىمەن جان جىرلارى جانىڭا جاقىنداي تۇسەرى دە بار! ءوزى الىستاعان سايىن سازدى اۋەندەرى جۇرەگىڭنىڭ ساعىنىش كىلتىن قايىرا ءبىر كەلىپ شەرتىپ تۇراتىنى دا بار!
...ءبىر ءاندى اڭساي بەرەدى كوڭىل شىركىن! سول اڭسار ءان تاعى دا جۇرەك تۇكپىرىنەن ءۇن قاتقانداي بولادى.
سىرعيدى اققۋ ايدىندا, سىرعىمايدى,
جاقىن بارىپ حال-جايىن كىم سۇرايدى.
قاتار جۇرگەن كۇندەردى سىيلايىقشى,
بىرەۋ ەرتە, بىرەۋ كەش ءبىر قۇلايدى.
ءبىر قۇلايدى, كىم سۇرايدى,
سىرعيدى اققۋ ايدىندا,
سىرعىمايدى...
اقىن كاكىمبەك اعا «قاتار جۇرگەن كۇندەردى سىيلايىقشى, بىرەۋ ەرتە, بىرەۋ كەش ءبىر قۇلايدى» دەگەن ءوزىنىڭ وسيەتىمەن دە, تازا دا پاك جان تازالىعىنىڭ قاسيەتىمەن دە ءومىر جاعادان الىستاپ بارادى. اقىن ءوزىنىڭ جىرى مەن اۋەزدى ءانىنىڭ ماڭگىلىك جاعالاۋىنا بەت الدى. قوش, اقىن اعا! الدىڭىزدان جارىلقاسىن!
جابال ەرعاليەۆ,
جازۋشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى.
استانا.
