ماگيسترلەر مەن PhD دوكتورلار دايىنداۋ – ءبىلىم بەرۋ سالاسىن عىلىمي نەگىزدە جاڭعىرتۋعا جول اشادى. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا «دامىعان باسەكەگە قابىلەتتى مەملەكەت بولۋ ءۇشىن ءبىز جوعارى ءبىلىمدى ۇلت بولۋعا ءتيىسپىز», دەپ اتاپ كورسەتكەن. بۇل كەلەشەكتە ەڭبەك نارقى تالاپ ەتەتىن مامان دايىنداۋ كەرەكتىگىن مەڭزەيدى. ونىڭ ىشىندە, زامان اعىمىنىڭ قاندايىنا بولسا دا توتەپ بەرەتىن جانە ادام كاپيتالىنىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدە ماتەماتيكا مەن ينفورماتيكا ماماندارىن ازىرلەۋ قاجەتتىگى دە جاتقانى انىق.
ماگيسترلەر مەن PhD دوكتورلار دايىنداۋ – ءبىلىم بەرۋ سالاسىن عىلىمي نەگىزدە جاڭعىرتۋعا جول اشادى. بۇل تۋرالى پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىندا «دامىعان باسەكەگە قابىلەتتى مەملەكەت بولۋ ءۇشىن ءبىز جوعارى ءبىلىمدى ۇلت بولۋعا ءتيىسپىز», دەپ اتاپ كورسەتكەن. بۇل كەلەشەكتە ەڭبەك نارقى تالاپ ەتەتىن مامان دايىنداۋ كەرەكتىگىن مەڭزەيدى. ونىڭ ىشىندە, زامان اعىمىنىڭ قاندايىنا بولسا دا توتەپ بەرەتىن جانە ادام كاپيتالىنىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتتىلىگىن قامتاماسىز ەتۋدە ماتەماتيكا مەن ينفورماتيكا ماماندارىن ازىرلەۋ قاجەتتىگى دە جاتقانى انىق.
ەلىمىز 2010 جىلى الەمدىك ورتاق ءبىلىم بەرۋ كەڭىستىگىنە ەنۋ ماقساتىندا ەۋروپا ەلدەرىنىڭ ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن ۇيلەستىرەتىن بولون ۇدەرىسىنە كىردى. بۇل قادام ححI عاسىر باسىنداعى ءبىلىم بەرۋدەگى باستى جۇيەلى وزگەرىس بولىپ تابىلادى. بولون ۇدەرىسى – باسقا ەلدەردىڭ ديپلومدارىن مويىنداۋ, وقىتۋدىڭ تەحنولوگيالارى مەن ادىستەمەلەرى, تاجىريبە الماسۋدا ۇلكەن مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. مۇنىمەن قاتار, ول ستۋدەنتتەردىڭ ءوز بەتىنشە تالپىنىسى مەن بەلسەندىلىگىن, عىلىمي جانە ادىستەمەلىك جۇمىستاردىڭ جۇيەلى جۇرۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇل وقىتۋشىلاردى جيناقىلىققا جۇمىلدىرۋدى, وقۋ ورىندارىنىڭ ماتەريالدىق جانە تەحنيكالىق بازالارىن جاڭارتۋدى تالاپ ەتەدى. وسى وزگەرىسكە وراي, جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنان كەيىن ءبىلىم بەرۋ ماماندىقتارى جىكتەمەسى بىرنەشە توپقا بولىنەدى. ونىڭ نەگىزگىلەرى – ءبىلىم بەرۋ جانە تابيعي عىلىمدار بولىپ تابىلادى. ماتەماتيكا مەن ينفورماتيكا, سول سەكىلدى, فيزيكا, بيولوگيا, حيميا, تاريح, گەوگرافيا, ت.ب. ماماندىقتارداي وسى ەكى توپقا جاتادى. ءبىز وندا ايتقان بارلىق ماماندىقتار بويىنشا دايىنداۋ ەكى باعىتتا – ءبىلىم بەرۋ جانە تابيعي عىلىمدار بويىنشا باكلاۆر – ماگيستر – PhD دوكتور دايىنداۋ جۇيەسى ىسكە اسىرىلادى.
ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى ۇسىنعان جوعارى جانە جوعارى وقۋ ورىندارىنان كەيىنگى ماماندىقتاردىڭ جاڭا جىكتەمەسى ءبىلىم سالاسىنا بارىنشا عىلىمي تۇرعىدان قاراۋدى قامتاماسىز ەتۋمەن قاتار, ءبىلىم سالاسىن زاماناۋي تالاپتارعا, بولون ۇدەرىسىنە ساي دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. مىسالى, ماماندىقتاردىڭ بۇرىنعى جىكتەمەسى بويىنشا ءبىلىم بەرۋ باعىتىنداعى ماتەماتيكا مەن ينفورماتيكا جىكتەمەسى پەداگوگيكا توبىنا جاتقىزىلاتىن. ال, جاڭا جىكتەمەدە ماتەماتيكا مەن ينفورماتيكا ماماندىقتارىنىڭ اياسى كەڭەيىپ وتىر. شىعىس عىلىمى تاريحى مەن پەداگوگيكاسى بويىنشا كورنەكتى عالىم اۋدانبەك كوبەسوۆتىڭ جۇرتشىلىققا, اسىرەسە, ماتەماتيكتەر قاۋىمىنا ونىڭ «ماتەماتيچەسكوە ناسلەديە ال-فارابي» («ءال-ءفارابيدىڭ ماتەماتيكالىق مۇراسى») مونوگرافياسى كەڭىنەن ءمالىم. بۇل ەڭبەك ءوز كەزىندە اعىلشىن تىلىنە اۋدارىلىپ, شەتەل ءال-فارابي زەرتتەۋشىلەرىنىڭ جوعارى باعاسىن العان. ءيا, ايتۋلى زەرتتەۋ ءال-ءفارابيدىڭ ماتەماتيكالىق ەڭبەكتەرى جۇيەلى تۇردە تەرەڭ زەردەلەنگەن بىردەن-ءبىر قۇندىلىق ەكەنى راس. ونىڭ ماڭىزدىلىعى ەل بولعان تۇستا ارتپاسا, كەمىگەن جوق. ا.كوبەسوۆتىڭ بۇل ەڭبەگى شەتەلدە, ياعني امەريكانىڭ ميچيگان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ كىتاپحاناسىندا تسيفرلانعان كوشىرمەسى جاسالىنىپ, وعان ۋنيۆەرسيتەتتىڭ يەلىك جاساۋدا (11 شىلدە 2007 جىلى تسيفرلانعان, بارلىعى 246 بەت). وسىنىڭ وزىنەن-اق قازاق وقىمىستىسىنىڭ كەرەمەت ءبىلىم, بىلىگىن اڭعارۋعا بولادى. بۇعان قوسا, ا.كوبەسوۆتىڭ باستاماسىمەن, بەلسەندى قاتىسۋىمەن جانە عىلىمي رەداكتورلىعىمەن شىققان ءال-ءفارابيدىڭ «ماتەماتيچەسكيە تراكتاتى» («ماتەماتيكالىق تراكتاتتارى»), اتتى كىتابىنىڭ تسيفرلانعان كوشىرمەسىنە دە سول ميچيگان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (1 اقپان 2010 جىلى تسيفرلانعان, بارلىعى 523 بەت), سول سياقتى, «كوممەنتاري ك «الماگەستۋ» پتولەمەيا» زەردەلى زەرتتەۋىنىڭ تسيفرلانعان كوشىرمەسىنە كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ (27 تامىز 2008 جىلى تسيفرلانعان, بارلىعى 324 بەت) يەلىكتى ىسكە ۇيىتقىلىق جاساۋى كوپ نارسەنى اڭعارتسا كەرەك.
جالپى, عىلىمي جاڭالىقتاردى ءبىلىم سالاسىنا, ونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ پانىنە ەندىرۋ وڭاي دۇنيە ەمەس. ول ۇزاق ۋاقىتتى, تاپجىلماي وتىراتىن ەڭبەكتى, زەرتتەۋلەردى تالاپ ەتەدى. ايتالىق, فيزيكا عىلىمىنىڭ جالپى ءبىلىم بەرۋ پانىنە اينالۋىنا 300 جىلداي ۋاقىت كەتكەن ەكەن. ال, ينفورماتيكا عىلىمىنىڭ پەداگوگتاردىڭ عىلىمي-ادىستەمەلىك زەرتتەۋلەرى نەگىزىندە جالپى ءبىلىم بەرۋ پانىنە اينالعانىنا 40 جىلداي-اق بولدى. ارينە, عىلىمي جاڭالىقتىڭ ءبىلىم پانىنە تەزىرەك اينالۋى زاماناۋي جاعدايلارعا, ءومىر تالابىنا, عىلىمي-ادىستەمەلىك زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەسىنە تىكەلەي بايلانىستى. ينفورماتيكا عىلىمىنىڭ جالپى ءبىلىم بەرۋ پانىنە تەز اينالۋى, ءداۋىردىڭ جەدەل قارقىنىنا بايلانىستى بولسا كەرەك. ونىڭ ۇستىنە, ءبىلىم بەرۋ ينفورماتيكاسى ءبىلىمدى اقپاراتتاندىرۋدىڭ عىلىمي-پراكتيكالىق تۇرعىدا جاڭا سالا رەتىندە قالىپتاسۋدا.
ايتا كەتەرلىك نارسە, «اقپارات» دەگەن اتاۋ – «ينفورماتسيا» دەگەن حالىقارالىق اتاۋدىڭ قازاق تىلىندەگى ءدال بالاماسى دەپ بىلەمىن. ونى وسى عاسىردىڭ باس كەزىندە ءبىزدىڭ قازاق جۋرناليستەرى قالىپتاستىردى. قازىرگى كەزدە «اقپارات» اتاۋى جۋرناليستىك اتاۋدان اسىپ, عىلىمدا, بىلىمدە, تەحنيكادا, تۇرمىستا ەڭ ءجيى قولدانىلاتىن بولدى.
ماتەماتيكا مەن ينفورماتيكانىڭ ساپالى ءبىلىم بەرۋدە ماڭىزىنىڭ زور ەكەندىگى تۋرالى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. سونىمەن, ءبىلىم بەرۋ ماتەماتيكاسى مەن ينفورماتيكاسىنان مامان دايىنداۋدا عىلىم مەن ءبىلىمدى ينتەگراتسيالاۋ ۇلكەن ءرول اتقارىپ, «عىلىمنان بىلىمگە», «بىلىمنەن عىلىمعا» سياقتى ينتەگراتسيالاۋ جەلىلەرى ورنىعىپ كەلەدى.
ءبىلىم بەرۋ ماتەماتيكاسى مەن ينفورماتيكاسى بويىنشا مامان دايىنداۋ تەك پەداگوگيكا ەمەس, عىلىمي-پەداگوگيكالىق نەگىزدە ادىسنامالىق, ادىستەمەلىك قاعيدالارمەن قارۋلانعان جوعارى دارەجەلى ماتەماتيك-ءادىسكەرلەر (ينفورماتيك), ناعىز ماتەماتيكتى (ينفورماتيكتى) ازىرلەۋدى قولعا الۋ كەرەكتىگى تۋىنداپ وتىر. بۇل كەلەلى ءىس ءبىزدىڭ ينفورماتيكا, ماتەماتيكا جانە ءبىلىمدى اقپاراتتاندىرۋ كافەدراسىندا تولىعىنان ەسكەرىلگەن. بۇل جۇمىسقا بەلگىلى عالىم-پروفەسسورلار: د.جۇماباەۆ, ا.اسانوۆا, ا.اقىشەۆ, ش.بيليالوۆ, م.قاليمولداەۆ, ا.ءدۇيسەباەۆ, تاعى باسقا ءارىپتەستەر قولداۋشى بولىپ جۇرگەنىن اتاپ كەتسەم ارتىق بولماس.
ينفورماتيكا, ماتەماتيكا, ءبىلىمدى اقپاراتتاندىرۋ كافەدراسى ومبىنىڭ, قازاننىڭ, ءنوۆوسىبىردىڭ, كراسنوياردىڭ مەملەكەتتىك پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن, نوۆوسىبىردەگى رەسەي عىلىم اكادەمياسىنىڭ ءبولىمشەسى س.سوبولەۆ اتىنداعى ماتەماتيكا ينستيتۋتىمەن, وزبەكستاننىڭ عىلىم اكادەمياسىنىڭ ماتەماتيكا جانە اقپاراتتىق تەحنولوگيالارى ينستيتۋتىمەن, يسپانيانىڭ سانتياگو دە كومپوستەلا ۋنيۆەرسيتەتىمەن, ءتۇركيانىڭ يزمير ۋنيۆەرسيتەتىمەن, اۆستريانىڭ كەرنتەن/ۆيكتور فرانكل ۋنيۆەرسيتەتىمەن ىنتىماقتاستىق كەلىسىمدەر جاسالىپ, بىرلىكتە ءبىلىم بەرۋ, عىلىمي ءىزدەنىستەر بويىنشا جۇمىس جاساپ كەلەمىز.
قورىتا ايتقاندا, ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنىڭ ۇلتتىق جوعارى بىلىكتى ماماندارعا دەگەن تالاپتارىن بارىنشا قاناعاتتاندىرۋعا كۇش سالۋدامىز. سونىڭ ىشىندە ماتەماتيكا مەن ينفورماتيكا بويىنشا ماگيسترلەر مەن PhD دوكتورلار دايىنداۋ ءىسىن زامان سۇرانىسىنا ساي ورىنداۋ باستى مىندەت بولىپ تۇر. بۇل ينفورماتيكا ءپانىن ءومىر مانىنە اينالدىرۋداعى باتىل قادام دەپ بىلەمىز.
ەسەن بيدايبەكوۆ,
اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ
كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, پروفەسسور.
