ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن پالاتانىڭ وسى جىلداعى سوڭعى جالپى وتىرىسى بولىپ ءوتتى. بۇل جولى دەپۋتاتتار اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋ, ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردى ودان ءارى دامىتۋ, اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس جانە جول ءجۇرىسى ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوبالارىن تالقىعا سالدى.
ءماجىلىس توراعاسى نۇرلان نىعماتۋليننىڭ جەتەكشىلىگىمەن پالاتانىڭ وسى جىلداعى سوڭعى جالپى وتىرىسى بولىپ ءوتتى. بۇل جولى دەپۋتاتتار اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋ, ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردى ودان ءارى دامىتۋ, اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس جانە جول ءجۇرىسى ماسەلەلەرىنە قاتىستى زاڭ جوبالارىن تالقىعا سالدى.
بيىلعى جىلدىڭ جۇمىسىن قورىتىندىلاي كەلىپ, سپيكەر 2014 جىلى ەلباسىنىڭ «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن ءجۇزەگە اسىرۋدى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋگە باسا نازار اۋدارىلاتىندىعىن اتاپ ءوتتى. جالپى, 5-ءشى شاقىرىلىمنىڭ ءۇشىنشى سەسسياسى بارىسىندا 16 جالپى وتىرىس ءوتىپ, 41 زاڭ جوباسى ماقۇلدانىپتى. سونىڭ 20-سى ەلىمىزدىڭ باسقا مەملەكەتتەرمەن جانە حالىقارالىق ۇيىمدارمەن حالىقارالىق شارتتاردى جانە كەلىسىمدەردى راتيفيكاتسيالاۋعا قاتىستى ەكەن. ال ءۇشىنشى سەسسيا باستالعان ءتورت اي ىشىندە ەلباسى 19 زاڭعا قول قويىپتى. ءماجىلىس دەپۋتاتتارى 2012 جىلدىڭ قاڭتار ايىنان بەرى, 175 زاڭ جوباسىن ماقۇلداسا, ونىڭ 153-ىنە پرەزيدەنتتىڭ قولى قويىلعان. دەپۋتاتتار 21 زاڭ جوباسىنا باستاماشى بولسا, بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 2 ەسەگە كوپ دەگەندى بىلدىرەدى. سونداي-اق, پالاتا توراعاسى ءارىپتەستەرىن كەلە جاتقان جاڭا جىل مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ, الدا «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى اۋقىمدى زاڭدىق جۇمىستاردى قولعا الۋ مىندەتى تۇرعانىن اتاپ كورسەتتى.
ال قارالعان قۇجاتتارعا كەلسەك, ءماجىلىس دەپۋتاتتارى سەناتتان كەيبىر وزگەرىستەرىمەن قايتارىلعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە اتقارۋشىلىق ءىس جۇرگىزۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قولدادى. بۇدان كەيىن قارالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە قايتا قۇرىلىمداۋدى جۇزەگە اسىرعان ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردى ودان ءارى دامىتۋ ماسەلەسى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا ماقۇلداندى.
زاڭدىق قۇجات قايتا قۇرىلىمداۋ جۇرگىزىلگەن بانكتەردى قوسۋ مەن ولاردىڭ اكتسيالارىن يەلىكتەن شىعارۋ راسىمدەرىن رەتتەيتىن زاڭنامالىق بازانى جەتىلدىرۋگە ارنالعان. جانە دە كرەديتورلاردى, دەپوزيتورلاردى, كليەنتتەردى, كوررەسپوندەنتتەردى جانە قارجى سالۋشىلاردى قايتا قۇرىلىمداۋ ءراسىمى وتكەن بانكتەردىڭ قوسىلۋ نىسانىنداعى قايتا ۇيىمداستىرىلۋى تۋرالى مەكەنجايى بويىنشا حاباردار ەتۋ تالابىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى حابارلاۋ ۇسىنىلادى. جالپى, جاڭا ەنگىزىلىمدەر كوپ جاعدايدا اكتسيونەرلىك قوعامدار مەن باعالى قاعازدار نارىعىنا قاتىستى.
جالپى وتىرىستا «تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر كۇشتەرىنىڭ اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس جونىندەگى كەزەكشىلەرىنىڭ اۋە كەمەسىن باسىپ الۋ (ۇشىرىپ اكەتۋ) تۋرالى اقپاراتتى العان كەزدەگى ءىس-قيمىلدارىن ۇيىمداستىرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا ماقۇلداندى. حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى اباي تاسبولاتوۆ تمد-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس بىرىككەن جۇيەسى كۇشتەرىنىڭ اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس ءجونىندەگى كەزەكشىلەرىنىڭ ءىس-قيمىلدارى بويىنشا بىرلەسكەن جاتتىعۋلارى جىل سايىن ءوتكىزىلىپ وتىراتىندىعىنا نازار اۋدارتتى.
سونداي-اق, وتىرىستا «ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اۋماقتارىنا اسكەري ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىن ورنالاستىرۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى دا قولداۋ تاپتى. حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى باقىتجان ەرتاەۆ ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسقا مۇشە مەملەكەتتەرمەن ۇيىمنىڭ مۇشەلەرى بولىپ تابىلمايتىن مەملەكەتتەردىڭ ءاسكەرلەر (كۇشتەر) توپتارىن, اسكەري ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىن ءوز اۋماقتارىنا ورنالاستىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدايتىنىن العا تارتا وتىرىپ, ول شۇعىل كونسۋلتاتسيالاردى وتكىزگەننەن (كەلىسكەننەن) كەيىن جانە ولاردىڭ رەسمي قارسىلىقتارى بولماعان كەزدە جۇزەگە اسىرىلاتىنىن العا تارتتى.
بۇدان باسقا كەشە «جول ءجۇرىسى تۋرالى» زاڭ جوباسى ىلەسپە تۇزەتۋلەرىمەن ەكىنشى وقىلىمدا ماقۇلداندى. زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشەسى رامازان ءسارپەكوۆ باسقاراتىن جۇمىس توبى قۇجاتقا قاتىستى 40-قا جۋىق وتىرىس وتكىزىپتى. سونىڭ بارىسىندا دەپۋتاتتار كولىك قۇرالىن مەملەكەتتىك تىركەۋ, ءجۇرگىزۋدىڭ اگرەسسيۆتى ءادىسى ۇعىمدارىن ەنگىزىپ, تۇراق پەن پاركينگ انىقتامالارىن دا ناقتىلاپتى. سول سياقتى جول ءجۇرىسىن ۇيىمداستىرۋ, اسكەري كولىك قۇرالدارىن مەملەكەتتىك تىركەۋ, جول ءجۇرىسى قاۋىپسىزدىگىن مەديتسينالىق قامتاماسىز ەتۋ, جول ينفراقۇرىلىمىن جاقسارتۋ مەن وتكىزۋ قابىلەتىن ارتتىرۋ جانە جۇرگىزۋشىنى دايارلايتىن وقۋ ورىندارىنا قويىلاتىن تالاپتاردى كۇشەيتۋ كوزدەلگەن. اسىرەسە, ەلباسى تاپسىرماسى بويىنشا جۇرگىزۋشىنىڭ كولىكتى ماس كۇيىندە باسقارعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك كۇشەيتىلىپتى.
جۇمىس توبى جەتەكشىسىنىڭ سوزىنە قاراعاندا, ماس كۇيىندە ءوزى نەمەسە وزگە ماس ادامعا كولىكتى باسقارۋعا بەرگەنى ءۇشىن 2 جىل مەرزىمگە كولىك قۇرالىن جۇرگىزۋ قۇقىنان ايىرۋ 3 جىلعا ارتتىرىلسا, اۆاريالىق جاعداي تۋعىزعانى ءۇشىن 4 جىلعا, زارداپ شەگۋشىنىڭ دەنساۋلىعىنا زاقىم كەلتىرگەنى, جول قۇرىلىستارى مەن وزگە دە م ۇلىكتەردى بۇلدىرگەنى ءۇشىن 5 جىلعا جۇرگىزۋ قۇقىنان ايىرىلادى. وسى ارەكەتتەر اكىمشىلىك شارا قولدانۋ مەرزىمى وتكەننەن كەيىن ءبىر جىل ىشىندە قايتالانسا, 7 جىلعا دەيىن جۇرگىزۋشىلىك قۇقىنان ايىرۋ كوزدەلەدى. وسىدان كەيىن تاعى قايتالانسا, وندا 15 تاۋلىك اكىمشىلىك قاماۋ مەن 10 جىل جۇرگىزۋشى قۇقىنان ايىرۋ, 30 تاۋلىك قاماۋ مەن 15 جىلدىق مەرزىمگە اۋىستىرىلىپ وتىر.
بۇل رەتتە جولاۋشىلار تاسىمالداۋ ءۇشىن پايدالانىلاتىن, شىققانىنا ءتورت جىلدان ارتىق ەمەس, ورىندار سانى سەگىزدەن اسپايتىن جانە كاسىپكەرلىك قىزمەتتە پايدالانىلمايتىن كولىك قۇرالدارىن مىندەتتى تەحنيكالىق تەكسەرۋدى وتكىزۋدەن بوساتۋ ۇسىنىلعان.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
